Organik Tarım, Modern Genetik ve Gıdanın Geleceği: Modern Bilim Sayesinde Sürdürülebilir Tarım Mümkün Olabilir mi?

Organik Tarım, Modern Genetik ve Gıdanın Geleceği: Modern Bilim Sayesinde Sürdürülebilir Tarım Mümkün Olabilir mi?
Sürdürülebilir tarım arazisi
Organic Authority
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
12 dakika
1,077 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

2015 yılında Minnesota Üniversitesinde yapılan analizler, dünya nüfusun her yıl 75 milyon kişi artmakta olduğunu gösterdi. Avrupa İstatistik Ofisi'nin 2019 verilerine göre Almanya nüfusunun 83,02 milyon olduğunu göz önüne alırsak, her yıl 75 milyon kişilik bir artışın ne kadar ciddi bir sayı olduğu görülebilir. Bugün yeryüzündeki nüfusumuz 7.845 milyara ulaşmış durumda ve bu hızla artmaya devam ederse 2040 yılında dünya nüfusunun 9 milyara ulaşması bekleniyor. Günümüzde bile birçok sebepten ötürü kıtlıkla mücadele ediyorken, nüfusumuz 9 milyar civarında bir sayıya ulaştığında, yiyecek tedariki konusunda ciddi sorunlar yaşamamız olası. O hâlde, gezegenimizi tahrip etmeden artan nüfusun yiyecek ihtiyacını nasıl karşılayacağız?

Uzun bir süredir, özellikle 1750’li yıllarda başlayan Sanayi Devrimi'nin sebep olduğu oldukça büyük bir problemle yüzleşiyoruz: iklim değişikliği. Her ne kadar en büyük problemlerden biri olsa da tek problemimiz bu değil. Yüzleşmemiz gereken çok sayıda yıkıcı gerçek var! En büyüklerinden biri de, belki de en büyüğü, tarımdaki küresel krizler. Tarımdaki krizleri oluşturan doğal kaynaklar üzerindeki baskının bazı temel nedenleri vardır: nüfus artışı, et ve süt ürünlerinin tüketimi, enerji maliyetleri ve biyoenerji üretimi.

Dünya üzerindeki alanların %40’ından fazlası tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Bu da yaklaşık 16 milyon kilometrekare alanın tarım için kullanıldığı anlamına gelir; yani neredeyse Güney Amerika Kıtası büyüklüğünde bir alandan bahsediyoruz! Otlak alanları ise küresel çapta 30 milyon kilometrekareye yayılmıştır. Bu da neredeyse Afrika Kıtası büyüklüğünde bir alan demektir! Tarım faaliyetleri, kentsel ve banliyö alanların toplamından 60 kat fazla büyüklükte bir alana yayılmıştır.

Ayrıca yeryüzünde en fazla su, tarım alanlarının sulanmasında kullanılmaktadır. Her yıl küresel çapta ekinlerin sulanmasına yaklaşık 2.800 kilometreküp su harcıyoruz. Fiziksel olarak ifade etmek gerekirse bu miktar, bir yıl boyunca her gün Empire State Binası büyüklüğündeki 7.305 binanın içini tamamen suyla doldurabilecek miktardadır!

Reklamı Kapat

Günümüzde çok sayıda büyük nehrin debisi oldukça azalmış ve hatta bazı nehir ve göller çoktan kurumuştur. Örneğin 40 yıl öncesine kadar dünyanın en büyük 4. gölü olarak sayılan Aral Gölü’nün %90’ı sadece son 40 yıl içerisinde kurudu ve çöle dönüştü. Veya artık Colorado Nehri, eskiden olduğu gibi okyanusa dökülmüyor; çünkü bünyesinde o düzeyde su barındırmıyor. Bunun yanında kimyasal gübrelerin kullanılmaya başlanması topraktaki fosfor ve nitrojen oranını iki kattan fazla artırdı. Tüm bu olanlar; geniş çaplı su kirliliklerine, ayrıca göllerin ve nehirlerin kurumasına yol açtı.

Son zamanlarda şaşırtıcı bir şekilde bilim insanları, tarımsal faaliyetlerin iklim değişikliğinin en büyük sebebi olduğuna dair kanıtlar ileri sürmeye başladı. Yapılan son araştırmalar, sera gazı emisyonunun yaklaşık %30’undan tarımsal faaliyetlerin sorumlu olduğunu gösterdi. Bu oran, elektrik ve endüstrinin sebep olduğu veya tüm uçak, tren ve otomobillerin sebep olduğu emisyondan çok daha fazla. Tarımsal faaliyetlerin sebep olduğu emisyonun büyük çoğunluğunda üç temel faktör etkilidir: ormanların tahribi, hayvan otlaklarından ve pirinç tarlalarından salınan metan gazı ve aşırı gübrelemeden kaynaklanan nitröz oksit.

Tüm bu bahsettiklerimizden de kolaylıkla anlaşılabileceği gibi dünyayı tarımdan daha fazla değiştiren ve hayatta kalmamız için daha önemli bir şey yoktur. Bu noktada şu ikilemle karşılaşırız: Dünya nüfusu birkaç milyar insan daha büyüdüğünde küresel yiyecek üretimini iki, hatta belki üç katına çıkarmamız gerekecek. Bu noktada küresel çapta bir üretim birliği sağlayıp gerçekçi çözümlere de yatırım yapmamız gerekecek. Örneğin çiftçilerin teşviki, hassas tarım uygulamalarına geçilmesi, yeni mahsul çeşitleri üretilmesi, damlama ile sulama yönteminin tercih edilmesi, kirli suların geri dönüştürülmesi, daha verimli toprak işleme yöntemlerinin kullanılması ve akıllı beslenme düzenlerine geçilmesi yapmamız gereken yatırımlardan bazılarıdır.

Modern tarım yöntemi: dikey tarım
Modern tarım yöntemi: dikey tarım
AGRITECTURE

Tüm bu yatırımların yapılabilmesi için ticari tarım savunucularının, çevresel korumacıların ve organik tarımcıların işbirliği yapması gerekir. Tek bir kritere dayalı çözümler, verimli ve uzun vadeli olmayacaktır. Dolayısıyla uzun vadeli çözümler üretebilmek için sektörler arası işbirliği yapmalı, yaratıcı fikirler geliştirmeli ve yapılan çalışmaları kararlı bir şekilde yürütmeliyiz. Dünyadaki tüm nüfusun yiyecek ihtiyacını karşılamak konusunda başarısız olmak gibi bir seçeneğimiz yok! Peki gezegenimize zarar vermeden tüm nüfusun yiyecek ihtiyacını karşılayabilecek miyiz?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sürdürülebilir Tarım Kriterleri

Sürdürülebilir tarımın dayandığı sosyal, ekonomik ve çevresel olmak üzere üç temel faktör vardır. İlk olarak sosyal açıdan toplumlarda yerel gıdanın güvenliği ile bol miktarda güvenli ve besleyici gıdaya erişimin sağlaması oldukça önemlidir. İkinci olarak tarımın ekonomik açıdan sürdürülebilir olması için çiftçilerin ürettikleri mahsulleri satabilmesi ve bunun toplum ekonomisinde uygulanabilir olması gerekir. Ayrıca toplumdaki vatandaşlar için de üretilip pazarlanan mahsuller uygun fiyatlı olmalıdır. Üçüncü olarak ise çevresel faktörler, sürdürülebilir tarım için oldukça önemlidir.

Sürdürülebilir tarımın temel amaçları arasında çevreye verilen zararı, enerji kullanımını, toprak erozyonunu azaltmak ve doğanın kendi döngüsü içinde canlıların üremelerini teşvik etmek bulunur. Ek olarak sürdürülebilir tarım, harcanan su miktarını ve tarım için kullanılan arazi alanlarını da azaltmayı amaçlar. Günümüzde 50 yıl öncesine göre suya erişimin 4 kat azaldığı ve yeryüzünde tarıma elverişli oldukça az alan kaldığı düşünüldüğünde bu amaç, canlılığın gelecekte de var olabilmesi için oldukça önemlidir. Ayrıca hastalık salgınlarını azaltmak ve zararlı olmayan organizmalardan yararlanabilmek için mahsul sistemlerinde genetik çeşitlilik kritik rol oynar.

Tarımsal Deneyimlerin Önemi: Başarılı Sürdürülebilir Tarım Uygulamaları

Çoğu geleneksel tarım uygulamasına oranla organik tarımda çok daha az pestisit yani böcek ilacı kullanılır. Pestisit kullanımının azaltılmasının en büyük teşviklerinden biri, Ulusal Organik Program Standartlarına göre sentetik böcek ilaçlarının kullanımının yasak olmasıdır. Bunun yanında daha önce de belirttiğimiz gibi organik tarım, genetik çeşitliliğe de önem verir. Bu sayede hastalıkların ve pestisitlerin yaratabileceği hasar önlenmiş veya azaltılmış olur. Geleneksel yöntemlere göre organik tarım uygulamaları; enerjiyi 2 kat daha verimli kullanır, toprak verimliliğini artırır, mikrobiyal çeşitliliği ve böcek çeşitliliğini yükseltir.

Peki tek başına organik tarım, Dünya'daki tüm nüfusun yiyecek ihtiyacını karşılamak için yeterli olacak mı?

Reklamı Kapat

Organik tarım ilaçlaması
Organik tarım ilaçlaması
TheScientist

Organik Tarımın Yetersizlikleri

Diğer tüm tarım yöntemlerinde olduğu gibi organik tarımın da yüzleştiği haşereler, hastalıklar ve stres gibi bazı problemler vardır. Ve genellikle bu problemlerin çoğunun organik yollarla kontrol altına alınması oldukça zordur. Organik tarım üreticileri tarafından kullanılan bazı pestisitler sentetik olmasalar da çevre ve canlılar için oldukça yüksek toksik etkiye sebep olduğundan sürdürülebilir değildir.

Tarım için kullanılan arazi alanının genişliği büyük ölçüde çiftçiye ve ürettiği mahsullere bağlı olduğundan, yıllık işlenen ortalama tarla dönümünü söylemek oldukça zordur. Yapılan araştırmalar; çiftçiye, yetiştirdiği ekinlere ve dış faktörlere bağlı olarak kullanılan tarım arazisinin yıllık %45-%100 arasında değiştiğini gösterdi. Bu değişime sebep olan dış faktörlerin başında o yılın iklim koşulları gelmektedir.

Organik ürün satışı
Organik ürün satışı
Genetic Literacy Project

Ek olarak organik yöntemlerle üretilmiş yiyecekler, genellikle geleneksel yollarla üretilenlere kıyasla daha pahalıdır. Bu durum orta ve özellikle de düşük gelir düzeyindeki tüketiciler için problem yaratabilir.

Geliştirilmiş Tohumların Gücü: Modern Genetik Yaklaşımlar, Sürdürülebilir Tarım Uygulamalarına Katkı Sağlayabilecek mi?

Bu soruyu cevaplamaya kalkışmadan önce daha anlaşılabilir olması açısından tarım yöntemlerinin tarihsel sürecine bir göz atalım.

Reklamı Kapat

Yaklaşık 10.000 yıl önce ilk ilkel evcilleştirme; buğday, pirinç ve mısır bitkileri üzerinde yapıldı. Birkaç bin yıl sonra ise ilk aşılama yapıldı. Aşılama basitçe iki türün bir bitkide karıştırılması olduğundan biyoteknolojinin ilkel örneklerinden biri olarak sayılabilir. Tarım yöntemlerindeki en çok gelişmenin ise son 400 yılda olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin 1866 yılında Gregor Mendel, kalıtımın temel ilkelerini keşfetti. 1876 yılında ilk defa türler arası çaprazlamalar yapıldı. İlk çaprazlama iki farklı tür olan buğday ve çavdar bitkisi arasında yapıldı. İlerleyen yıllarda mutasyon ıslahı yapılmaya başlandı. 1973 yılında ilk kez rekombinant DNA molekülü keşfedildi. Ve 1993 yılında ilk genetik olarak değiştirilmiş mahsuller üretildi. O zamandan beri ekinler üzerinde yapılan genetik mühendisliği çalışmalarının hızla artmakta olduğunu biliyoruz. 2005 yılına gelindiğinde çiftçiler ve genetik mühendisleri, bir milyar dönüm genetik olarak değiştirilmiş mahsul üretmişti. Günümüzde ise bu sayı 3 milyar dönümü aşmış durumda.

Bitki Islahı

Günümüzde tükettiğimiz mısır, yerli Amerikalılar tarafından 8000 yıl önce mısır bitkisinin ilkel formu olan "teosinte"nin evcilleştirilmesi (kültürlenmesi) ile üretilmiştir. Aşağıdaki görselin en üst kısmında mısır bitkisinin atasal formu olan teosinte, en alt kısmında ise günümüzde tükettiğimiz modern mısır gösterilmektedir. İlkel mısır bitkisi teosintenin çekirdeklerini serbest bırakmak için taş gibi sert bir madde ile kırmak gerekir. Günümüzde, Amerika’nın yerlileri tarafından 8000 yıl önce başlatılan uzun bir üreme süreci sonucunda sadece bir bitkide 100 ile 1000 arasında tanesi olan modern mısır bitkisine sahibiz. Mısır bitkisi örneği bize, geleneksel tarım yöntemlerinde sadece genetik faktörlerin etkisinin bile ne kadar büyük ve önemli olduğunu gösterir.

Progenitör mısır bitkisi ve modern mısır bitkisi
Progenitör mısır bitkisi ve modern mısır bitkisi
WIKIMEDIA COMMONS

Bir başka güzel örnek ise tek bir mahsül türü olan Brassica oleracea, yani yabani lahanadan farklı yapay seçilim bakılarıyla evrimleşen kale bitkisi, brokoli, karnabahar, Brüksel lahanası gibi farklı bitkilerdir. Bu bitkiler yaklaşık 800 yıl önce Avrupa’da ortaya çıkarılmıştır. Bu örnekte bitki genetikçileri, farklı bitkiler oluşturmak için geleneksel ıslah yöntemlerini kullanmıştır.

Genetik Mühendisliği ve Hassas Islah Yöntemleri

Genetik mühendisliği ve hassas ıslah yöntemleri, geleneksel ıslah çalışmalarından oldukça farklıdır. Hassas ıslah çalışmaları, işaretleyici destekli üreme yöntemleri olarak da ifade edilen modern genetik yaklaşımlardır. Islah çalışmalarında yıllardır yapılan şey; bir türün polenlerini alıp başka bir türün dişi çiçeğine bırakarak döllenmelerini sağlamak, dolayısıyla farklı iki türün genlerini karıştırmaktır. Geleneksel ıslah yöntemlerinde gen transferi, sınırlı bir şekilde yakından akraba olan türler arasında yapılabilir. Bunun aksine hassas ıslah yöntemleri ve genetik mühendisliği, sınırsız ıslah yapabilme şansı sunar. Herhangi bir türden gelen spesifik olarak seçilmiş bir geni, istediğiniz herhangi bir türün genomuna ekleyebilirsiniz.

Genetiği Değiştirilmiş Ekinler, Sağlığımız ve Çevre Açısından Güvenli mi?

Dünyanın birçok yerinde, üniversitelerde bu soru tartışılmakta ve araştırılmaktadır. Ulusal Bilim Akademisinin hazırladığı “Genetik Olarak Değiştirilmiş Yiyeceklerin Güvenliği” adlı rapora göre, 3 milyar dönüm genetik olarak değiştirilmiş mahsul içinden hiçbirinde sağlık veya çevre için olumsuz bir duruma rastlanmamıştır. Ancak genetik olarak değiştirilerek veya geleneksel tarım ıslahı yöntemleri kullanarak üretilen yeni bitki çeşitlerinde her zaman beklenmeyen olumsuz durumların ortaya çıkma riski vardır. Bu konuda daha önceden yaptığımız bir canlı yayını buradan izleyebilirsiniz:

Ayrıca geleneksel ıslah çalışmalarının ve modern genetik çalışmaların risk faktörü oluşturma olasılığı yaklaşık olarak aynıdır. Basit bir şekilde genetik mühendisliğinin yararlı veya zararlı olduğunu söyleyemeyiz. Bunun için modern teknikler kullanılarak üretilen tüm mahsulleri incelememiz gerekir.

Agora Bilim Pazarı
Mikrodalga Mühendisliği
  • Sayfa Sayısı: 742
  • ISBN No: 9786053552499
Devamını Göster
₺102.00 ₺103.00
Mikrodalga Mühendisliği

Burada genetiği değiştirilmiş organizma literatürünün hepsini yansıtmamız imkansız; ancak sürdürülebilir tarım açısından önemli bir örnek olarak, geçtiğimiz birkaç yılda genetiği değiştirilmiş bir bitki türünü örnek alalım: papaya bitkisi.

GDO'lu Papaya Örneği

1940’lı yılların başlarında bilim insanları, papaya meyvesine oldukça zarar veren bir virüs ile karşılaştı. Bu virüsün sebep olduğu hastalık, tür için oldukça tehlikeli ve yok edici sonuçlar yaratıyordu. 1950 yılında Oahu adasındaki tüm papaya bitki populasyonu, virüs tarafından yok edildi. Bu durum Oahu adasındaki çiftçileri etkilediği kadar papaya meyvesi ihtiyacının çoğunu Oahu adalarından ithal eden Amerikalıları da etkiledi. Bu noktada bu hastalığı durdurabilecek geleneksel bir yöntem olmadığından, papaya yetiştiricilerinin tarım arazilerini başka yere taşımaktan başka şansı yoktu. Sonuç olarak papaya yetiştiricileri, çiftliklerini Hawai adasına taşıdı. Ancak beklenmedik bir şekilde 1992 yılında aynı virüs, Hawai adasında da ortaya çıktı. Papaya endüstrisi oldukça yıkıcı ve yok edici bir durumla yüzleşiyordu.

Hastalık kapmış papaya meyvesi
Hastalık kapmış papaya meyvesi
Greenlife

1995 yılında papaya meyvesinin üretimi bir hayli düşmüştü. Ancak yine o yıllarda Denis Gonsalves adında bir bitki genetikçisi, genetik olarak değiştirilerek hastalığa karşı direnç kazanmış papaya bitkileri üretmek üzerine çalışıyordu. Gonsalves, hafif virüs türünden bir DNA parçası aldı ve bu parçayı papaya bitkisinin genomuna ekledi. Fark edebileceğiniz gibi bu durum insanların korkunç hastalıklara karşı aşılanmasına benzer. Gonsalves'in çalışmaları işe yaradı ve papaya bitkileri hastalığa karşı oldukça dirençli hale geldi.

Gonsalves ve meslektaşlarının papaya bitkisinin hastalığa karşı dirençli hale gelmesi için yaptıkları araştırmalarda arazi çalışmaları da önemli bir etkiye sebep oldu. Merkeze genetik olarak değiştirilmiş papaya bitkilerini, etrafına ise geleneksel ıslah yöntemleriyle üretilen papaya bitkilerini ektiler. Bu arazi ekim şekli, doğal alan koruması olarak adlandırılır.

Gonsalves’in yaptığı çalışmalar sayesinde papaya endüstrisi dikkate değer bir şekilde tekrar yükseldi. Günümüzde dünyada tüketilen papaya meyvelerinin neredeyse hepsi, hastalığı kontrol altına almak üzere genetik olarak değiştirilmiştir. Hastalıkların kontrolünü ele almak organik veya geleneksel metotlarla mümkün gözükmüyor. Papaya örneğindeki genetik mühendisliği çalışmalarının türün neslinin devamı için oldukça önemli ve yararlı olduğunu söyleyebiliriz.

Sonuç

Sonuç olarak, şunu net bir şekilde söyleyebiliriz: Milyarlarca insanı sağlıklı bir şekilde doyurmak veya sürdürülebilir tarımcılık gibi devasa karmaşıklıktaki çabalar söz konusu olduğunda, tek bir yaklaşımın genel geçer bir şekilde bütün sorunları silip atmasını beklemek doğru değildir. Sadece organik tanım, sadece bitki ıslahı, sadece genetiği değiştirilmiş organizmalar, sadece o veya bu yöntem ile bütün sorunlarımızı silmeyi ummak, hataya düşmemize neden olacaktır.

Birçok kompleks sorun karşısında olduğu gibi, besin üretimi ve sürdürülebilir tarımcılık konusunda da modern bilimin bütün dallarından faydalanmayı bilmeli, insanlar da dahil olmak üzere bütün canlılar ve çevre için en verimli sonuçları, en etkili şekilde bulmayı hedeflemeliyiz. Çeşitli nedenlerle o veya bu çözüme/yönteme sırt çevirmek, insanlık olarak karşılaştığımız en zorlu problemler karşısında kullanabileceğimiz silahları o kadar zayıflatmak demektir. Eğer bu sorunların üstesinden geleceksek, bilimin tüm yöntemlerine ihtiyacımız olacak.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Umut Verici! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Greenlife. Papaya Ringdpot. (14 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 09 Şubat 2021. Alındığı Yer: Greenlife | Arşiv Bağlantısı
  • P. Ronald. Division Of Agricultural And Natural Resources. (21 Mayıs 2015). Alındığı Tarih: 11 Şubat 2021. Alındığı Yer: University of California | Arşiv Bağlantısı
  • N. Lanese. Epa Will Not Ban Pesticide Linked To Neurological Issues. (19 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 10 Şubat 2021. Alındığı Yer: TheScientist | Arşiv Bağlantısı
  • E. Monaco. Sustainable Agriculture Is The Best Way To Feed The World, New Research Confirms. (23 Ağustos 2017). Alındığı Tarih: 12 Şubat 2021. Alındığı Yer: Organic Authority | Arşiv Bağlantısı
  • WWF. İklim Değişikliği. (14 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 14 Şubat 2021. Alındığı Yer: WWF | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/05/2021 21:42:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10137

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Kromozom
Eşcinsellik
Dinozor
Kanıt
Ağız Sağlığı
Böcek Bilimi
Çalışma
Acı
Popülasyon
Stephen Hawking
Uyku
Mantık
Büyük
Seçilim
Doğa Gözlemleri
Biyolojik Antropoloji
Önlem
Pandemi
Bağışıklık Sistemi
Biliş
Öğrenme
Tıp
Yüz
Renk
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın