Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Non-Apoptotik Hücre Ölümü Mekanizmaları: Nekroz Nedir? Hücreleri Öldüren Patolojik Süreçler Nelerdir?

Non-Apoptotik Hücre Ölümü Mekanizmaları: Nekroz Nedir? Hücreleri Öldüren Patolojik Süreçler Nelerdir?
5 dakika
8,294
  • Hücre Biyolojisi
Tüm Reklamları Kapat

Ölüm ile ilgili yazımızda detaylıca anlattığımız gibi, canlılığın temel niteliklerinden biri olarak organizmalar bir noktada ölürler. Yani hücre ölümü, çoğalma ve farklılaşma gibi, hücrenin temel yaşam süreçlerinden biridir. Hücre ölümü, hem embriyonik gelişimde hem de zararlı hücrelerden kurtulma konusunda büyük rol oynar ve vücut homeostazını korumamızı sağladığı için son derece önemlidir.

Cell and Bioscience dergisinde yayınlanan bir makalede araştırmacılar, çok sayıda hücre ölümü mekanizması olsa da, bunların dört temel kümenin elemanları olduğunu ileri sürmüştür: Bunlardan ikisi fizyolojik (apoptoz ve yaşlı hücre ölümü), ikisi de patolojik (nekroz ve stres kaynaklı hücre ölümü) mekanizmalarıdır. Daha genel olaraksa bunları 2 sınıfa ayırmak mümkündür:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Nekroz (veya Nekrosis)
  2. Apoptoz (veya Apoptosis)

Bu yazıda, apoptoz dışındaki mekanizmalardan söz edeceğiz. Apoptoz hakkında daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Apoptotik Olmayan (Kontrolsüz) Hücre Ölümü Türleri

Nekroz

Nekroz, dokularda ve dokuları oluşturan hücrelerde meydana gelen, "istenmeyen" hücre ölümüdür. Apoptozun aksine, nekroz genlerde programlanmış bir ölüm şekli değildir. Çoğu zaman nekroza yanıklar, yaralanma, enfeksiyon, kanser, enfarktüs, zehirlenme gibi çeşitli fiziksel, kimyasal etkenler, bozukluklar ve hastalıklar neden olur. Tıpkı bir canlının ağır bir darbe alması, ciddi şekilde hastalanması veya çeşitli kimyasallara maruz kalması durumunda ölmesi gibi, nekroz durumunda da benzer sebeplerle hücreler ölmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Nekrozda hasar gören hücrenin kromatini (genetik materyali) erir, hücre şişip yırtılarak içeriği ortama dökülür ve komşu hücreler de etkilenir. Aslında zaten canlının bir bütün olarak ölmesi, genellikle bünyesindeki hücrelerin zincirleme şekilde ölmesiyle, canlının bütünlüğünü koruyamamasından kaynaklanır.

Yaşlı hücre ölümü ve apoptozun aksine, bu süreçte hücre ölümünün ardından "çöpçü" hücrelere ihtiyaç duyulmaz. Ancak ölü hücreler parçalara ayrılırken, sitoplazmalarının dışarı akmasıyla salgılanacak bileşikleri yutmak için sonradan gönderilebilirler. Nekroz esnasında hücre çekirdeği geri dönülmez değişimler geçirebilir:

  1. Karyolizis: hücrenin hasar görmesiyle DNA'nın ve dolayısıyla kromatinlerin yok olması.
  2. Piknoz: Çekirdeğin büzülüp kromatinin yoğunlaşması.
  3. Karyoreksiz: Çekirdeğin parçalanarak tamamen dağılması.

Bilim insanları, yakın zamana kadar nekroz sürecinin kontrol edilemediğini, yalnızca kendiliğinden gerçekleşen bir süreç olduğunu düşünüyorlardı; ancak daha sonra, bu süreci farmakolojik kısıtlama veya genetik manipülasyon yöntemleriyle kontrol edebileceklerini keşfettiler. Yeni keşfedilen bu sürece, hem apoptoz hem nekroz sürecine benzemesinden dolayı nekroptoz adını verdiler. Nekroptoz, kontrol edilebilen nekroz hücre ölümünü temsil eder.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Nekrozun Nedenleri Nelerdir?

İskemi

Dokulara kan gidememesi sonucu, oksijen ve glikoz ihtiyacı karşılanmayan hücreler ölürler. İskemi, genelde kan damarları rahatsızlıklarına neden olur ve bundan etkilenen dokularda işlev bozukluğu görülür. Ağır iskemide pıhtılaşma nekroz süreci görülür. Bu süreçte nekroza uğrayan doku bir süre korunur. Sitoplazma proteinlerinin yapısı bozulur ve proteinleri parçalayan enzimlerin büyük bölümü fonksiyonlarını kaybettikleri için ölen hücreler bir süre pıhtılaşmış gibi kalırlar.

Enfeksiyon

Virüs veya bakteri gibi patojenler hücre içinde çoğaldığı zaman, komşu hücreleri de enfekte etmemek için nekroz gerçekleşir. Vücutta hasar gören bölgeler, önceden normal dokuların bazı yapısal özelliklerini korudukları için pıhtılaşma nekrozu yoluyla ölmeye başlar.

Toksinler ve Zehirler

Kahverengi münzevi örümcek gibi bazı örümcek türleri, örümcek ısırığının olduğu bölgede nekroza yol açma potansiyeline sahip. Yüksek doz paracetamol da hepatohücresel nekroza yol açabilir. SLT2 ve Toxin A gibi bakteriyel toksinler de buna neden olabilir.

Termal Hasar

Çok soğuk havalara uzun süre maruz kalmak, dokularda (burun, parmak uçları ve ayak parmaklarında) buz kristallerinin oluşmasına yol açar, bu da hücresel hasara ve nekroza neden olur.

Yaşlı Hücre Ölümü

Apoptoz sürecinde artık "kullanışlı olmayan" hücreler ölse de, yenilenme yeteneğini kaybeden ama uzun yaşam süresine sahip hücreler apoptozla elenmezler; çünkü bu hücreler, aslında "kullanışlı" veya organizmaya gerekli hücrelerdir. Konakçı organizma, bu tür hücrelerin olabildiğince uzun yaşamalarını ve işlev görmelerini istediğinden, aşağıda açıklayacağımız patolojik hücre ölümleri dışında yalnızca fizyolojik etkiler nedeniyle ölebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Apoptotik hücreler gibi, yaşlı hücre ölümü geçiren hücreler de konakçı organizmaya zarar vermemek için "çöpçü hücreler" tarafından yok edilir. Diğer taraftan, vücut yüzeyinde (örneğin deride) veya bir boşluk yakınında (örneğin bağırsak yolunda) bulunan apoptotik veya yaşlanmış hücreler, diğer hücrelerin kendilerini yok etmelerine gerek kalmadan doğrudan vücuttan atılırlar.

San Francisco'daki Kaliforniya Üniversitesi'nden araştırmacılar, yakın zamanda bağışıklık hücrelerinin nasıl doğal yollarla yaşlı hücreleri elediğini keşfetmişlerdi. Bu bulguyu fareler üzerinde yaptıkları deneyler sonucunda keşfeden bilim insanlarının, kronik hastalıkları tedavi konusunda yeni bir yaklaşıma yol açtıklarını söyleyebiliriz: Organizmadaki yaşlı hücreleri, iNKT (İng: "invariant Natural Killer T") adlı hücreler elemektedir. Ancak bu hücrelerin aktifliği, biz yaşlandıkça ve kronik hastalık faktörleri arttıkça, giderek azalmaktadır. Araştırmacılar, yaptıkları deneyler sonucunda, bu hücrelerin aktifliğini kaybetmemesi için lipid antijenlerinin kullanılabileceğini keşfettiler. Üniversitenin profesörlerinden Mallar Bhattacharya, bu keşfin yaşlanma ve fibroz tedavisi konusunda ümit vaat ettiğine inandığını söylüyor.

Stres Kaynaklı Hücre Ölümü

Bazen hücre etki altındayken, özellikle bu etki kendisinden geliyorsa (hücresel stres), hücrenin ani ölümüne neden olacak kadar güçlü olmayabilir; fakat buna rağmen, hücrenin içsel "intihar mekanizmasını" aktifleştirebilir. Bu olaya, "stres kaynaklı hücre ölümü" denir.

Örneğin, DNA'da zararlı bir mutasyonun olduğunu varsayalım. Ortalama bir hücrenin yaşam döngüsü, G1 dönemi (hücre büyümesi), S dönemi (DNA replikasyonu), G2 dönemi (protein sentezi) ve Mitoz dönemi (bölünerek çoğalma) şeklindedir. DNA'da mutasyonun olduğunu "fark eden" hücre, ya G1 ya da S döneminde çoğalmasını durdurarak, önce DNA'yı onarmaya çalışır. Ancak, bazen onarılmaz hasarlar da meydana gelebilir. Böyle durumlarda hücre, kendini öldürme mekanizmasını aktifleştirerek, mutasyonun diğer hücrelere yayılmasını engeller.

Tüm Reklamları Kapat

Bazen kan hücreleri, bakteri veya virüsler tarafından enfekte edildiğinde de aynı mekanizma devreye girer. Bu süreci apoptoz sürecinden ayıran özellikleri, kullanışlı hücrelerde gerçekleşmesi ve apoptozun aksine, patolojik bir olay olmasıdır. Bunun dışında, "kullanışlı" hücreler öldüğünden, yine apoptozun aksine, bu tip hücre ölümünün ardından hücre yenilenmesi, yara iyileşmesi gibi süreçler görülür.

Sonuç

Görülebileceği gibi hücreler, çok farklı nedenlerle ve mekanizmalarla ölebilmektedir. Bu ölüm yolaklarının ve mekanizmaların sırlarını çözmek, sadece ölümü yenerek yaşam süresini uzatmak açısından değil, aynı zamanda yaşamın nasıl çalıştığını anlamak açısından da büyük öneme sahiptir. Bugüne kadar bu alanda çok şeyler öğrenilmiş olsa da henüz gidilmesi gereken çok yol olduğu açıktır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
10
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • X. Liu, et al. There Are Only Four Basic Modes Of Cell Death, Although There Are Many Ad-Hoc Variants Adapted To Different Situations. (23 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 23 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Biomedcentral | Arşiv Bağlantısı
  • G. Yan, et al. (2021). Multiple Cell Death Modalities And Their Key Features (Review). spandidos-publications, sf: 39-48. doi: 10.3892/wasj.2020.40. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Iorga, et al. (2021). Drug-Induced Liver Injury: Cascade Of Events Leading To Cell Death, Apoptosis Or Necrosis. NCBI. doi: 10.3390/ijms18051018. | Arşiv Bağlantısı
  • Yogesh K. Dhuriya, et al. Necroptosis: A Regulated Inflammatory Mode Of Cell Death. (23 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 23 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Biomedcentral | Arşiv Bağlantısı
  • ImmunoChemistry. Necrosis Vs Necroptosis Vs Apoptosis - Immunochemistry. (17 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 23 Ağustos 2021. Alındığı Yer: ImmunoChemistry | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Necrosis. (25 Şubat 2002). Alındığı Tarih: 23 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • C. Jackson. Researchers Uncover New Approach To Removing Senescent Cells. (11 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 23 Ağustos 2021. Alındığı Yer: GEN - Genetic Engineering and Biotechnology News | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/06/2023 17:32:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10889

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Elektrik
Beslenme Bilimi
Eşeyli Üreme
Okyanus
Retrovirüs
Yakınsak Evrim
Bitki
Viral Enfeksiyon
Hayatta Kalma
Astrofizik
Eğilim
Oyun
Zooloji
Newton
Ara Geçiş Türleri
Taklit
Viral
Önlem
Ecza
Ağız Sağlığı
Kurt
Diş Sorunları
Zehir
Mavi
Ağaç
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Dizleriniz Neden Gıcırdıyor?
Dizleriniz Neden Gıcırdıyor?
Elektriği Dokunduğunuz Yere Yönlendiren Küre Nasıl Çalışıyor?
Elektriği Dokunduğunuz Yere Yönlendiren Küre Nasıl Çalışıyor?
Bilgisayar, 1 ve 0'ın Ne Olduğunu Nereden Biliyor?
Bilgisayar, 1 ve 0'ın Ne Olduğunu Nereden Biliyor?
Apollo 11: Astronotları Ölümle Burun Buruna Getiren Hata Nasıl Düzeltildi?
Apollo 11: Astronotları Ölümle Burun Buruna Getiren Hata Nasıl Düzeltildi?
James Webb Uzay Teleskobu'nun İlk Fotoğrafı Neler Gösteriyor?
James Webb Uzay Teleskobu'nun İlk Fotoğrafı Neler Gösteriyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Recep, et al. Non-Apoptotik Hücre Ölümü Mekanizmaları: Nekroz Nedir? Hücreleri Öldüren Patolojik Süreçler Nelerdir?. (26 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 8 Haziran 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10889
Recep, A., Bakırcı, Ç. M. (2021, August 26). Non-Apoptotik Hücre Ölümü Mekanizmaları: Nekroz Nedir? Hücreleri Öldüren Patolojik Süreçler Nelerdir?. Evrim Ağacı. Retrieved June 08, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10889
A. Recep, et al. “Non-Apoptotik Hücre Ölümü Mekanizmaları: Nekroz Nedir? Hücreleri Öldüren Patolojik Süreçler Nelerdir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 26 Aug. 2021, https://evrimagaci.org/s/10889.
Recep, Arzu. Bakırcı, Çağrı Mert. “Non-Apoptotik Hücre Ölümü Mekanizmaları: Nekroz Nedir? Hücreleri Öldüren Patolojik Süreçler Nelerdir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, August 26, 2021. https://evrimagaci.org/s/10889.
Geri Bildirim Gönder
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close