Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Munchausen Sendromu (Yapay Bozukluk) Nedir? Hasta Olmayan İnsanlar Neden Hastaymış Gibi Davranıyorlar?

Munchausen Sendromu (Yapay Bozukluk) Nedir? Hasta Olmayan İnsanlar Neden Hastaymış Gibi Davranıyorlar? FilmDaily
5 dakika
1,747
  • Psikiyatri
  • Adli Psikoloji
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Munchausen Sendromu
  • Türkçe Adı Munchausen Sendromu
  • İngilizce Adı Munchausen Syndrome
  • ICD F68.12
  • Diğer İsimleri Factitious disorder imposed on self, Yapay Bozukluk

Munchausen Sendromu (Yapay Bozukluk) veya İngilizce adıyla "Factitious disorder imposed on self" birinin hastaymış gibi davrandığı veya kasıtlı olarak kendi içinde hastalık belirtileri ürettiği psikolojik bir bozukluktur. Ana amaçları "hasta rolü" üstlenmektir, böylece insanlar onlara özen gösterir ve ilgi odağı olurlar. Fakat bu davranışlarında herhangi bir dışsal motivasyon (maluliyete bağlı para kazanma, bir çıkar elde etme gibi) yoktur.[1] Semptomlarıyla da ciddi tıbbi müdahale uygulamalarına sebep olarak sağlık sistemi için çeşitli zorluklar yaratırlar.

Munchausen sendromunun teşhis ve tedavisi, kişinin doğruyu söylememesinden dolayı oldukça zordur. Ayrıca somatoform bozukluklar içerisinde hastalık hastalığı olarak bilinen hipokondriyazis ile farklıdır. Çünkü hipokondriyak bireyler, sağlık konusunda aşırı derecede kaygı ve endişe duyar. Kasti olarak hasta görünmek için semptom veya şikayet üretmezler.

Bu Reklamı Kapat

Belirti ve Semptomlar

Munchausen Sendromu'nun belirti ve semptomları çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir. En yaygın fiziksel semptomlar; karın ağrısı, eklem ağrısı, göğüs ağrısı, pıhtılaşma bozukluğu (koagülopati), ishal, hematüri, hiperkortizolizm, hipertiroidizm, hipoglisemi, enfeksiyonlar, nöbetler, iyileşmeyen cilt yaraları, kusma, zayıflıktır.[5] Bu tablolar hasta taklidi yapmaktan, ortaya hastalık çıkarmaya veya daha kötü hale getirmek için kendine zarar vermeye kadar gidebilir:

  • Semptomlar hakkında yalan söylemek. Örneğin şiddetli baş ağrısı varmış veya nöbet geçiriyormuş gibi yaparak aksi ispatlanması zor semptomları seçmek.
  • Test sonuçlarıyla oynamak. Örneğin ateşini yüksek göstermek için bir termometreyi ısıtmak veya bir idrar örneğine kan eklemek.
  • Kendi kendine zarar vermek. Örneğin bir yerini kesmek veya yakmak, ilaçlarla kendini zehirlenmek, bakteri bulaşmış yiyecekleri yemek.
  • Durumu ağırlaştıran koşullar yaratmak. Örneğin enfeksiyona neden olmak için yaralara dışkı sürmek veya önceden iyileşmiş yaraları yeniden açmak.[2]

Hastalıkla İlişkili Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Bozukluğun etiyolojisi tam olarak bilinmemekle birlikte, çocukluk travmaları, sevilen birinin genç yaşta ölümü ve terk edilme gibi bazı psikososyal faktörler rol oynamaktadır. Ayrıca epidemiyolojik çalışmalara baktığımızda borderline veya histriyonik bozuklukları olan ve cinsel istismar öyküsü bulunan hastalara da sık rastlanmaktadır.[3]

Bu Reklamı Kapat

Bununla birlikte, belirli bazı risk faktörleri tanımlanmıştır: kadın cinsiyet, 40 yaşın altında olmak, psikiyatrik tanı geçmişi, travmatik çocukluk, doğrudan intravenöz erişim, tıbbi eğitime sahip olma, aile içi problemler, finansal, duygusal ve sosyal problemler.[4]

Teşhis Yöntemleri

Hastanın davranışları nedeniyle, yapay bozukluğu teşhis etmek çok zordur.

Munchausen Sendromu için DSM-5 Genel Tanı Kriterleri şöyledir:[6]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  1. Yalancı bedensel veya psikiyatrik semptom üretme,
  2. Kişinin kendini hasta gibi göstermesi,
  3. Belirgin sekonder kazanç olmaması,
  4. Başka bir durumla açıklanamıyor olması.

Ayrıca tanıda yardımcı olacak bazı ipuçları şunlardır:[7]

  • Sağlık hizmetlerinden yararlanma oranlarının yüksek olması,
  • Birden fazla sağlık kuruluşu başvurusu,
  • Geçmiş öyküyü anlatmaktan kaçınma,
  • Önceki tıbbi kayıtlar veya aile, arkadaş gibi dış kaynaklardan gelen bilgilere erişim izni vermeyi reddetme,
  • Semptomların karmaşık olması veya bilinen bir tanıya karşılık gelmemesi,
  • Çok sayıda ilaç alerjisi,
  • Öykü, muayene ve laboratuvar testlerinde tutarsızlıklar,
  • Fizik muayene sırasında fazla sayıda hastalık ve yaralanma öyküsü olduğunu gösteren izler (örneğin, çok sayıda cerrahi yara izi),
  • Riskli olanlar da dahil olmak üzere testler ve prosedürlerin hevesle kabul edilmesi,
  • Psikiyatri danışmanlığına karşı çıkma,
  • Uyumsuz, problem çıkaran davranışlar,
  • Hastalığın olağandışı seyri,
  • Hastaneden taburcu edilmeden kısa bir süre önce semptomların alevlenmesi.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Munchausen Sendromu'nun tedavisi hastaların işbirliği yapmayı genelde reddetmesinden dolayı zor olabilir.

Bazı uzmanlar, doktorların çatışmacı olmayan bir yaklaşım ile bir psikiyatriste sevk etmelerini önerirken; diğerleri ise, Munchausen Sendromlu bir kişiyle doğrudan yüz yüze gelinmesi ve neden yalan söylediğinin, stres ve kaygılarının olup olmadığının sorgulanması gerektiğini savunuyor.[9]

Kişi bir sorunu olduğunu kabul ederse ve tedavide işbirliği yaparsa, Munchausen sendromunun semptomlarını kontrol altına almak mümkün olabilir. Yapay bozukluk için standart tedavi, psikoterapi ve bilişsel davranışçı terapidir. Fakat bu yaklaşım vaka raporları gibi düşük kaliteli çalışmaların incelemelerine dayanmaktadır. Gözlemsel çalışmaların gözden geçirilmesi sonucu, antidepresanların ve/veya antipsikotiklerin komorbidetelere (eş tanı) faydası olsa da yapay bozukluk için faydalı olmadığı sonucuna varılmıştır.[8]

Prognoz

Yapay bozukluğun seyri (prognozu) kötüdür; özellikle daha sonra teşhis edilen hastalarda iyileşme oldukça seyrek görünmektedir. Anksiyete bozukluğu, depresif bozukluk ya da madde kullanım bozukluğu komorbiditesi olan hastalar daha iyi prognoza sahip olabilirken; kişilik bozukluğu olan hastalar daha dirençlidir.[10]

Bu Reklamı Kapat

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Hastane kayıtlarında yapay bozukluğun kesin prevalansı şu an tam olarak bilinmemektedir; ancak, psikiyatrik sevklerin %0.6-3'ını oluşturmaktadır. Klinikte tahmini yaşam boyu yaygınlığı %1'dir ve genel popülasyonda, prevelans %0,007 ile %8,0 arasında değişmekle birlikte, yaklaşık %0,1 olduğu tahmin edilmektedir.[11]

Etimoloji

Munchausen Sendromu, adını, Alman yazar Rudolf Erich Raspe tarafından 1785 yılında yayınlanan Baron Munchausen'in Rusya'daki Muhteşem Seyahatleri ve Mücadeleleri adlı kitabında yarattığı kurgusal bir Alman asilzadesi olan Baron Munchausen'den almıştır. Tarihi baron, 18. yüzyılın sonlarında, Rus-Türk Savaşı sırasındaki maceralarını akşam yemeğinde misafirlerini eğlendirmek için abartılı bir şekilde anlatmasıyla tanındı. Böylece Raspe'nin Munchausen'i bir sansasyon haline geldi ve abartmayı seven bir yalancı olarak edebi bir örnek oluşturdu.[12]

1951'de Richard Asher, bireylerin uydurma öyküler, hastalık belirtileri ve semptomlar ürettiği bu kendine zarar verme modelini tanımlayan ilk kişiydi.[13] Asher, Baron Munchausen'i hatırlayarak, Şubat 1951'de The Lancet'teki makalesinde, bu duruma Munchausen Sendromu adını verdi:

Burada çoğu doktorun gördüğü, ancak hakkında çok az şey yazılmış olan yaygın bir sendrom anlatılmaktadır. Bu kişiler tıpkı ünlü Baron von Munchausen gibi, hep çok gezerler; ve hikayeleri, aynı ona atfedilenler gibi, hem dramatik hem de asılsızdır. İşte bu yüzden bu sendrom, saygıyla Baron'a adanmıştır ve onun adını almıştır.
Baron Munchausen
Baron Munchausen

Diğer Başlıklar

"Munchausen by Proxy" Ne Demek?

Bazen bu durum bir çocuğun ebeveyni tarafından yapılabilir. Genellikle yıllarca fark edilmeyen ciddi bir çocuk istismarı şeklidir.

Bu Reklamı Kapat

Munchausen's by Proxy sendromu, ilk kez 1977'de Meadow tarafından tanımlanmıştır. Aile ya da koruyucu, çocukta bir hastalık varmış gibi yapmakta ya da hastalık yaratmakta ve "hasta" çocuğu doktora götürmektedir.

İlk kez 1977'de, annelerinin uzun bir süre boyunca ısrarla hastalık üretmeleri sonucunda şiddetli istismara maruz kalan iki çocuğu tanımlamak için kullanıldı. Çocuklardan biri tuz zehirlenmesi sonucu öldü; diğeri ise annenin, çocuğunun idrarda kanama (hematüri) olmasının uydurmasından dolayı ciddi boyutta acı çekti. Her iki çocuk da izlem için çok sayıda hastaneye yatırıldı ve tıpkı Munchausen sendromu olan yetişkinlerin gereksiz araştırma ve tedaviye maruz kalması gibi, yapay işaretler yaratılması nedeniyle birçok gereksiz prosedür ve tedavi gördü. Bu iki çocuk için sahtecilik çocuklar tarafından değil, onlar adına hareket eden başka bir kişi (vekil) tarafından yapılmıştır. Bu nedenle, iki çocuğun maruz kaldığı istismarı tanımlamak için "Vekaleten Munchausen sendromu (Munchausen by Proxy)" terimi kullanılmıştır.

Bu tarz vakalar için sağlık çalışanlarının uyanık olması gerekmektedir çünkü bunların sonucu çocuğun kalıcı olarak yaralanması veya ölümüne sebep olabilir.[14]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • İnanılmaz 7
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/05/2022 13:15:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11748

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Primatlar
Gıda
Biyografi
Bilim İnsanı
Kadın Doğum
Ağız Sağlığı
Dalga
Kertenkele
Makale
İnsan Türü
Astrobiyoloji
Önlem
Grip
Türleşme
Doğa Yasaları
Renk
Köpekler
Periyodik Cetvel
Balıkçılık
Elektromanyetizma
Kuyrukluyıldız
Entomoloji
Allah
Hominid
Psikoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et