Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Metamfetamin (Kristal Meth) ve Etkileri: Aramızdaki "Mavi" Tehlike!

Metamfetamin (Kristal Meth) ve Etkileri: Aramızdaki "Mavi" Tehlike!
Gerçekte metamfetamin mavi renkte değildir, ne kadar saf ise, o kadar şeffaftır. Ancak renklendiricilerle farklı renkler (mavi, yeşil, vs.) verilebilmektedir.
Texas Hill Country
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Amfetamin türü uyarıcılar (ATS) grubuna ait olan metamfetamin, günümüzde en çok kullanılan uyuşturucu kimyasallar arasındadır. Çok küçük miktarlarda ve kısa süreli kullanımlarda bile bağımlılık oluşturabilme özelliğindedir ve tekrarlayan kullanımlarda birey, uyuşturucu kullanımına bağlı olarak gerçekleşen farmakolojik mekanizmalar ile daha yüksek dozlara ihtiyaç duyacaktır.

Metamfetamin ve üyesi olduğu ilaç grubu, neden olduğu güçlü yan etkiler nedeniyle çoğu ülkede kontrollü olarak kullanılmakta ve suistimali durumunda cezalar uygulanmaktadır.

Amfetamin ve metamfetamin, DEA (Amerika Birleşik Devletleri Uyuşturucu Uygulama İdaresi) tarafından denetim altındadır. Konu hakkındaki bu yazımıza da bakabilirsiniz. Hatta Breaking Bad dizisindeki yöntemleri anlattığımız yazımıza da buradan ulaşabilirsiniz.

Kristal Meth Tarihi: Metamfetamin Neden Üretildi?

Amfetamin (veya alfa-metil-fenetilamin) türevi ilaçlar, merkezi sinir sistemi üzerinde uyarıcı etkilere sahip ve farmakolojik amaçlarla kullanılan kimyasallardır. Amfetaminler ilk kez 1887'de Berlin Üniversitesi'nde astım tedavisi için çalışan Romen kimyager Lazăr Edeleanu tarafından, bir memeli nörotransmitteri olan fenetilaminin metil analogu olarak sentezlenmiştir. Özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda (DEHB) etkili bir ilaç kategorisidir.

Adderall, Concerta, Dexedrine, Focalin, Metadate, Methylin, Ritalin olarak reçete edilir. Ayrıca dopamin salıverilmesinde rol oynadığından dolayı Parkinson tedavisinde de kullanılmaktadır. Yoğun tempoda çalışan bireyler de zihinlerini açık tutmak amacıyla amfetaminleri tercih edebilmektedir. Yüksek uyarıcı etkileriyle, uyku problemine ve şizofreni benzeri psikozlara yol açması nedeniyle suistimal edilerek keyif verici madde olarak yasa dışı kullanımları mevcuttur.

Amfetamin
Amfetamin
DEA

Kimyasal Yapısı

Metamfetamin, amfetaminin N-metillenmiş versiyonudur ve ilk olarak dekonjestan (burun tıkanıklığında kanalları açma işlevli) olarak piyasaya sürülmüştür. Japonya'da ilk olarak 1893'te Nagayoshi Nagai tarafından öncü kimyasal efedrinden sentezlenen metamfetamin, savaş sırasında askerler tarafından yorgunluğu önlemek için enerji hapları olarak kullanılmıştır. Ancak savaştan sonra özellikle Avrupa'da kötüye kullanım kısa sürede salgın oranlarına ulaşmıştır. Günümüzde ise tedavi amacıyla metamfetamin etken maddeli yalnızca Desoxyn bulunmaktadır ve bu da DEHB tedavisinde kullanılmaktadır.

Kristal meth
Kristal meth
Chemistry World

Uyuşturucu olarak kullanılan metamfetamin genellikle beyaz, pembe veya kahverengi olarak; kristal meth olarak bilinen diğer formu ise beyaz veya (özellikle de Breaking Bad dizisi sonrasında popülerleşen) açık mavi kristaller olarak yasa dışı laboratuarlarda üretilmektedir. Üretimde etken madde, uyarıcı özellikte olan efedrin veya psödoefedrindir. Burundan çekilerek veya buhar formunda teneffüs edilerek kullanımları vardır ve çeşitli kullanım şekillerinde farklı etkiler oluşmaktadır. Buhar formunda kullanıldığında veya enjekte edildiğinde, kokainin burundan çekilmesine benzer; kalp ritminin hızlanması, beyinde nörotransmitter salınımı ve kan basıncının ani artışı ile karakterize olan bir hal (rush) oluşturur. Enjeksiyon daha güçlü bir öforik etkiye sebep olsa da oluşturduğu etki kısa sürelidir.

Farmakolojik ve Fizyolojik Özellikleri

Amfetamin grubu kimyasalların ana iskeletini oluşturan yapı fenetilamin (veya 2-feniletilamin) grubudur. Fenetilaminler, fizyolojik anlamda, insan beyninde endojen olarak sentezlenerek nöromodülatör veya nörotransmitter olarak işlev görür. Beyindeki kapiller endotelyum hücrelerinde fenilalanin amino asidi, dekarboksilasyonla fenetilamine dönüşür ancak nöronal veziküller içerisinde depolanmayıp monoamin oksidaz (MAO) enzimiyle hızlı bir şekilde yıkılır. Bununla birlikte, fenetilaminin yan zincirindeki α-karbonuna eklenen bir metil grubu, fenetilamini MAO tarafından yıkılmaya karşı korur. Bu esnada oluşan yeni yapı, amfetaminin etkilerini taklit etmektedir. Bir gıda maddesi olarak tüketildiğinde ise, feniletilaminin amfetamin benzeri etkisi çok azdır veya hiç yoktur, çünkü monoamin oksidazlar tarafından hızla bozunur.

Fenetilamin, amfetamin, metamfetamin ve MDMA'nın (Ecstasy) kimyasal yapıları.
Fenetilamin, amfetamin, metamfetamin ve MDMA'nın (Ecstasy) kimyasal yapıları.
Cayman Chem

Amfetaminler, hem santral sinir sisteminde hem de periferde norepinefrin, dopamin ve serotonin salınımını uyaran dolaylı monoamin agonistleridir (hücre reseptörlerine bağlanarak hücrede bir tepki oluşturan bileşikler). Monoaminlere kimyasal olarak benzer göründüklerinden, amfetaminler geri alım taşıyıcıları veya pasif difüzyon yoluyla nöronların presinaptik terminallerine girebilmekte ve depolama veziküllerinden salınan monoamin nörotransmitterlerini veziküllere geri alınımını zorlayabilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Amfetaminlerin dopamin geri alımına karşı etkisinin şematik gösterimi. Dopaminin sinaptik veziküllerden sinaptik aralığa salıverilmesini uyarır.
Amfetaminlerin dopamin geri alımına karşı etkisinin şematik gösterimi. Dopaminin sinaptik veziküllerden sinaptik aralığa salıverilmesini uyarır.
Cayman Chem

Bağımlılık ve Tolerans

Temel olarak herhangi bir maddeye (ilaç veya diğer kimyasallar) tekrarlayan veya düzenli dozlarda maruz kalınması durumunda o maddeye karşı tolerans gelişmektedir. Yani kullanılan maddeye karşı geliştirilen yanıt, ilk durumdaki etkisini yitirmekte ve birey aynı etkiye ulaşabilmek için daha yüksek dozlara ihtiyaç duymaktadır.

Burada tolerans, farmakokinetik veya farmakodinamik tolerans olmak üzere iki tipte gerçekleşmektedir. Farmakokinetik toleransta, herhangi maddeye uzun süre artan dozlarda maruz kalınması üzerine, vücutta maddenin temizlenme mekanizmalarının daha hızlı çalışması söz konusudur. Bu durumda bireyler tarafından, maddenin maksimum etkisi azalıyor gibi algılanılarak her seferinde daha yüksek dozlar alınır. Farmakodinamik tolerans ise, herhangi bir maddeye artan dozlarda maruz kalınması durumunda, ilaç molekülüne ait reseptörlerin downregüle (sürekli uyarılmaya bağlı reseptör inaktivasyonu) edildiği veya ikincil mesajcı sistemlerin farmakolojik etkinin azaltılacağı şekilde uyarıldığı bir yanıt gelişir. Her iki durumda da maddenin kullanımı üzerine farklı mekanizmalar aracılığıyla bağımlılık oluşur.

Tehlikeler

Uzun süreli yüksek dozlarda metamfetamin kullanımının merkezi sinir sistemi ve kardiyovasküler sistem üzerine ciddi yan etkileri bulunmaktadır. Bu yan etkilerin zamanla vücut direncini düşürme, çeşitli hastalıklara ve enfeksiyonlara yatkınlık sağlama durumu söz konusu olabilmektedir. Kısa dönem yan etkileri, sahte bir iyi ruh hali ve enerjik bir mod olarak örneklenebilir. Birey bu sahteliğin farkına varmadan vücudunu kapasitesinin üzerinde kullanır. Ayrıca kilo kaybı, hiperaktivite, bulantı, saldırganlık ve uyku problemleri de sık görülen yan etkiler arasındadır.

Metamfetamin uzun dönem kullanımlarda geri dönüşsüz ve ciddi yan etkilere neden olur. Örneğin kan basıncında ve kalp ritminde artış sonucu beyin damarlarında oluşan çatlaklar beyin kanaması, Alzheimer benzeri beyin hasarı ve felçle; düzensiz kalp atımı da kalp krizleri ve sonucunda ölümle sonuçlanmaktadır. Aynı zamanda meydana gelen hasarları kullanım şekline bağlı olmakla birlikte akciğer, karaciğer ve böbrek üzerinde işlev bozukluklarına neden olmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 22
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Umut Verici! 3
  • Korkutucu! 3
  • Muhteşem! 2
  • Üzücü! 2
  • Güldürdü 1
  • İğrenç! 1
  • İnanılmaz 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2020 17:04:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8965

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Matematik
Güneş Sistemi
Zehir
Albert Einstein
Sinaps
Dişler
İnsanın Evrimi
Çocuk
Göğüs
Göz
Deniz
İhtiyoloji
Doktor
Devir
Sağlık Örgütü
Böcek
Evrim
Bilim
Botanik
Homeostasis
Balina
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Yüz
Evrimsel Biyoloji
Kemik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimin bir numaralı aracı şüpheciliktir. Şüpheciliği ışığı, sorgusuz inancı yok eder.”
Mike Huben
Geri Bildirim Gönder