Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Amfetaminler, beyinde merkezî sinir sistemini uyararak norepinefrin, dopamin ve serotoninin de içinde bulunduğu "nörotransmiter (nöroiletici)" adı verilen hormonların salınımını arttıran kimyasal bileşiklerdir. Bu hormonların sinapslarda (nöronların bağlantı noktaları) bulunan konsantrasyonlarının artmasıyla nöronlar tetiklenir ve daha fazla uyarılırlar. Amfetamin ve türevi olan bu bileşikler kullanılarak üretilen ilaçlar (Adderall) Narkolepsi (bir uyku bozukluğu) ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Sendromu tedavilerinde kullanılmaktadır. Adderall yalnızca hastalar tarafından değil, bilişsel performansı arttırdığı için yurt dışında yaygınlaşmaya ve özellikle öğrenciler arasında kullanılmaya başlamıştır. Peki, bu ilaçlar bizi gerçekten bir gecede "süper zekâ" yapmaya yetiyor mu?

Adderall, terapötik dozlarda (etkili doz) kullanıldığında kişilerde uyanıklık sağlayan ve dikkati arttıran bir amfetamin türevidir. İlacın alınmasıyla birlikte merkezi sinir sistemimizde iletişimi sağlayan ve her birinin farklı görevi olan nörotransmiterlerin salınımı artmaya başlar. Bunların başlıcaları dopamin, serotonin ve norepinefrindir.

Dopamin, ödül ve zevk sistemimizi uyarır ve bilişsel aktiviteyi arttırır. Serotonin, beynimizde uyardığı bölgeye göre birçok etki gösterir. Uyku durumumuzu, duygularımızı, açlığımızı, cinsel isteğimizi etkiler. Norepinefrinin görevi ise, otonom sinir sistemini kontrol etmektir; yani kalp hızımızı, solunum hızımızı ve kan basıncımızı etkileyerek bir tür "savaş ya da kaç" tepkisi oluşturur.

Amfetaminler bu nörotransmiterlerin konsantrasyonunu arttırarak dikkat dağınıklığını önler, uyanıklık süremizi uzatır ve çalışma saatlerimizin artmasını sağlar. Kas gücünü ve atletik performansı da arttıran bu ilaç yorgunluk hissetmemizi de geciktirir.

Kötü haber şu ki, bu bileşikler bizim bilişsel gelişimimiz ve öğrenme düzeyimizde bir artış sağlamaz. Yalnızca, ilacın etkisindeyken alarm durumunda ve sürekli uyanık olan beynimiz sayesinde normalde ulaşamayacağımız sürelerde çalışma ve odaklanma vaat eder.

Riske Değer mi?

Peki, uyuşturucu olarak kullanılan metamfetaminle kimyasal olarak bu kadar benzeyen bir ilacın yan etkileri göze alınabilir mi?

Bu ilaçların çok ciddi ve hayati yan etkileri bulunmaktadır:

  • hipertansiyon,
  • taşikardi (kalp atımının hızlanması),
  • uyku bozuklukları,
  • panik atak,
  • erektil disfonksiyon (ereksiyon sağlanmasında güçlük),
  • depresyon,
  • halüsinasyon,
  • intihara meyillilikte artış.

İlaç içeriğindeki bağımlılık oranı yüksek kimyasallar fiziksel veya psikolojik bağımlılık yaratabilmektedir. Fiziksel bağımlılıkta, ilaç düzenli olarak kullanıldığında, beyinde amfetamin ve türevlerine karşı tolerans gelişir. Bunun sonucu olarak daha yüksek dozlara ihtiyaç duyulmaya başlanır. Psikolojik bağımlılıkta ise ilacın kullanımı bireyin önceliği olur. Bu bireyler Adderall olmadan işlerini gerçekleştiremezler ve kendi istekleriyle yüksek doz kullanmaya başlarlar.

ABD'de uyuşturucu kaçakçılığı ve kullanımı ile mücadele eden bir kurum olan "Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi (Drug Enforcement Administration)", suistimal edilme oranı giderek artan Adderall ve türevi ilaçları eroin, kokain ve metamfetamin ile aynı listede bulundurmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Bilim Budur! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Anthony Rivas. Adderall's Effect On Your Brain: Whatever Obscure Benefits There Are, It's Not Worth It. (24 Mart 2019). Alındığı Tarih: 24 Mart 2019. Alındığı Yer: Medical Daily | Arşiv Bağlantısı
  • AddictionCenter. Addiction To Adderall. (28 Aralık 2018). Alındığı Tarih: 24 Mart 2019. Alındığı Yer: Addiction Center | Arşiv Bağlantısı
  • Karen L.Cropsey, et al. (2017). Drug & Alcohol Dependence. ISBN: 0376-8716. Yayınevi: Elsevier.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/11/2020 09:35:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7705

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Bilgi Felsefesi
Maske
Farmakoloji
Bağışıklık
Beslenme Davranışları
Sürüngen
İspat Yükü
Jeoloji
Erkek
Renk
Viroloji
Madde
Bilim İnsanları
Skeptisizm
Öğrenme
Güneş Sistemi
Sinek
Yaşam
Küresel Isınma
Üreme
Doğum
Diş Hastalıkları
Avrupa
Fizik
Hamile
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Gerçeği arayanlara inanın; gerçeği bulduğunu iddia edenlere ise şüphe duyun.”
Andre Gide
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol