Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Manipülasyon Hipotezi ve Paraziter Manipülasyon: Plasmodium Cinsi Sıtma Paraziti, Anopheles Cinsi Sivrisinekleri Nasıl Kontrol Ediyor?

Derinizin biyokimyası, sivrisineklerin sizi tercih etmesine neden olabilir. Bu da, sıtmaya yakalanma riskini doğrudan etkilemektedir. Bu süreç nasıl evrimleşti?

Manipülasyon Hipotezi ve Paraziter Manipülasyon: Plasmodium Cinsi Sıtma Paraziti, Anopheles Cinsi Sivrisinekleri Nasıl Kontrol Ediyor?
Anopheles freeborni türü bir sivrisinek, insan derisi üzerinde beslenirken...
CDC
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
686 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Parazitler, uygun konak türlerine bulaşmayı artırmak ve yaşam döngülerini tamamlayabilmek için, konak davranışlarını değiştirebilir. Manipülasyon hipotezi olarak da adlandırılan bu fenomenin kanıtları; Toxoplasma gondii, Dicrocoelium dendriticum ve Diplostomum pseudospathaceum gibi birçok parazit türünde çalışılmış ve konuyla ilgili bir takım veriler ortaya çıkartılmıştır. Bu fenomenden faydalanan parazitlerden biri de, her yıl milyonlarca insanı etkileyen, sıtma (İng: "malaria") etkenleridir.

Sıtma, Plasmodium cinsi içerisinde sınıflandırılan Apicomplexan protozoonlardan kaynaklı, memeli ve omurgalılarda şekillenen paraziter bir enfeksiyondur. İnsanlarda Plasmodium falciparum, P. malariae, P. vivax, P. ovale ve P. knowlesi türleri enfeksiyona neden olurken, Anopheles türleri de vektörlük yapmaktadır.

Anopheles sivrisinekleri, sıtma ile enfekte bireyleri (özellikle gametositleri veya parazit sinyal metabolitlerini taşıyan konakları), enfekte olmayan bireylere göre daha sık tercih ederler. Manipülasyon hipotezine göre bunun iki farklı nedeni olduğu düşünülmektedir.

  1. Uçucu organik bileşikler (VOC, Volatile Organic Compounds)
  2. Deri mikrobiyatası

Bu hipoteze göre, sıtma parazitleri/etkenleri, bulundukları konakların beslenme ve uçma gibi hayati davranışlarını yavaşlatarak, enfektif dönem öncesi, yani etken ookist aşamasındayken sivrisineğin (vektör: Anopheles spp.) yaşamsal faaliyetleri sırasında taşıdığı ölüm riskini azaltır. Paraziter etken, enfektif form olan sporozoit dönemine ulaştığında ise, vektör sivrisinekler beslenme oranını artırarak etkeni sonkonak olan insana kan emme yoluyla aktarırlar.

Reklamı Kapat

Sivrisineklerin beslenme davranışları, sadece parazitin varlığına değil, aynı zamanda parazitin gelişim aşamalarına da duyarlıdır.

Uçucu Organik Bileşikler

Emami ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada, uçucu organik bileşiklerin artan salınımına bağlı olarak, Plasmodium falciparum metaboliti içeren kanın, etken veya metabolitleri içermeyen kana göre, sivrisinekleri daha fazla cezbettiği görülmüştür.[1]

Lacroix ve arkadaşları tarafından Kenya'da yapılan çalışmada ise, P. falciparum'un gametositlerini barındıran çocuklar, enfekte olmayan veya parazitin enfektif formunu taşımayan çocuklara kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla sivrisinek saldırılarına maruz kaldığı ortaya çıkarılmıştır.[2]

Vantaux ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada enfektif form olan sporozoitleri taşıyan Anopheles cinsi sivrisineklerin, sıtma etkeni için sonkonak insanları seçme olasılığının, enfekte olmayan veya ookist formunu taşıyan sivrisineklere göre %24 daha fazla olduğunu ortaya çıkarılmıştır.[3]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sivrisinekler bu yönelimi sadece parazitin sonkonağı olan insan varlığında göstermektedir. Konak seçimi, sivrisinek için önemli olmayabilir; ancak Plasmodium falciparum sadece hominidlerde veya yakın akraba primatlarda gelişimini tamamlayabilmektedir. Vantaux ve arkadaşları, bu %24 artışın sonuçlarını daha iyi ifade edebilmek için matematiksel bir modelden de faydalanmışlardır. Sonuç olarak, 15 günlük yaşam süresine sahip bu sivrisineklerin sporozoit taşıyan ve taşımayanlar arasında bir karşılaştırma yapılmış, enfekte olmayan sinekler 4 kez insanları ısırırken enfekte olanlar ise 14 kez ısırmışlardır. Bu da enfeksiyonun, bulaştırıcı ısırık sayısını %250 yükselttiğini göstermektedir. Daha uzun bir yaşam süresine sahip sivrisinek türlerinde bulaştırıcı ısırık sayıları daha da fazla olacaktır.

Plasmodium türlerinin yaşam safhalarına göre kan preparatında görünümü
Plasmodium türlerinin yaşam safhalarına göre kan preparatında görünümü
Poostchi ve ark., 2017

Deri Mikrobiyotası

Deride bulunan mikroorganizmaların ter bileşenlerini sivrisinekleri cezbeden uçucu organik bileşiklere dönüştürdüğü bilinmektedir. Penn ve Potts, bu veriye dayanarak sıtma parazitleri ile enfekte olunduğu durumlarda, vektörler tarafından sonkonak olan insanlara karşı da bir duyarlılık olabileceğini öne sürmüşlerdir. Yaptıkları çalışmada, vektörler için cezbedici konakların deri mikrobiyatası yoğunken, cezbetmeyen konaklarda ise tam tersi bir durum söz konusudur. Staphylococcus spp sağlıklı insanlarda cezbedicilik ile pozitif olarak ilişkili iken, Pseudomonas spp için tam tersi durum tespit edilmiştir.[7] Sıtma etkenlerini enfekte konağın deri bakteri profilini, enfekte olmayanlara göre daha fazla Staphylococcus spp barındıracak şekilde değiştirmesi bu hipoteze desteklemektedir.

Verhulst ve arkadaşlarının insanlar üzerinde yaptığı çalışmada ise, bakteri kaynaklı uçucu organik bileşiklerin (VOC) Plasmodium enfeksiyonu ile ilişkili olduğu dair kanıtlar tespit edilmiştir.[8] İnsan derisine ait koku örnekleri, P. falciparum ile kontrollü enfeksiyon (öncesinde, sırasında ve sonrasında) boyunca üç ayrı zaman periyodunda analiz edilmiştir. Sonuçlar, bakteri kaynaklı uçucu organik bileşiklerin, Anopheles sivrisineklerinin Plasmodium ile enfekte insanlara yönelik konak arama davranışını yönlendirdiğini destekler niteliktedir. Bu uçucu organik bileşikler, Anofeles gambiae için cezbedicidir ve bu da sıtmayla enfekte olmuş konakların vektörler tarafından tespit edilmesine aracılık etmede deri mikrobiyatasının potansiyel rolünü göstermektedir.

Bununla birlikte bakterilerin vektörler üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada moleküler teknikler kullanılarak, enfekte olanlar ve olmayanlar arasında ya da enfeksiyon öncesi ve sonrası arasındaki deri mikrobiyota profil farklılıklarını ortaya çıkarmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Reklamı Kapat

Sıtma etkenlerinin (Plasmodium spp) yaşam döngüsü
Sıtma etkenlerinin (Plasmodium spp) yaşam döngüsü
cdc

Enfekte omurgalı konağa karşı artan vektör cezbediciliği/duyarlılığı, konak-vektör temasını artırdığı için parazite evrimsel bir avantaj sağlayacaktır ve bu da muhtemelen bulaşma şansını artıracaktır. Eğer böyle bir fenomen olmasaydı, parazitin henüz enfektif formunu taşımayan vektörler, omurgalı hayvanların saldırılarına maruz kalma veya omurgalılar tarafından öldürülme gibi risklere maruz kalacak, bu da sıtma etkeni için dezavantajlı bir durum olacaktır.

Bu sonuçlardan epidemiyolojik tahmin ve hastalık yönetimi için önemli çıkarımlar yapılabilir. Halk sağlığı stratejileri, sporozoit ile enfekte sivrisinekleri tuzağa düşürmenin yolları, sonkonak olan insanları bulmak için kullandıkları yönelimleri taklit etme veya henüz bulaşıcı olmayan Plasmodium etkenleri barındıran sivrisineklerin davranışlarını tanımlamanın ve onları ısırmadan önce tuzağa düşürmenin olası yollarına odaklanabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ S. N. Emami, et al. (2020). Can Plasmodium’s Tricks For Enhancing Its Transmission Be Turned Against The Parasite? New Hopes For Vector Control. Pathogens and Global Health, sf: 325-335. doi: 10.1080/20477724.2019.1703398. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. J. Cator, et al. (2012). Do Malaria Parasites Manipulate Mosquitoes?. Trends in Parasitology, sf: 466-470. doi: 10.1016/j.pt.2012.08.004. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Vantaux, et al. (2018). Field Evidence For Manipulation Of Mosquito Host Selection By The Human Malaria Parasite, Plasmodium Falciparum. bioRxiv, sf: 207183. doi: 10.1101/207183. | Arşiv Bağlantısı
  • A. O. Busula, et al. (2017). Mechanisms Of Plasmodium-Enhanced Attraction Of Mosquito Vectors. Trends in parasitology, sf: 961-973. doi: 10.1016/j.pt.2017.08.010. | Arşiv Bağlantısı
  • N. Dumanlı, et al. (2010). Veteriner Protozooloji. Yayınevi: Medisan Yayınevi. sf: 163-181.
  • M. A. Özcel. (1999). Sıtma, Malaria. Yayınevi: Türkiye Parazitoloji Derneği.
  • ^ D. Penn, et al. (1998). How Do Major Histocompatibility Complex Genes Influence Odor And Mating Preferences?. Academic Press, sf: 411-436. doi: 10.1016/S0065-2776(08)60612-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. O. Verhulst, et al. (2009). Cultured Skin Microbiota Attracts Malaria Mosquitoes. Malaria Journal, sf: 1-12. doi: 10.1186/1475-2875-8-302. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2021 07:56:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9601

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Ara Tür
Sürüngen
Fare
Dünya
İhtiyoloji
Evrim Teorisi
Kanıt
Tutarlılık
Parazit
İnsan
Enfeksiyon
Beslenme Biçimi
Mikrop
İstatistik
Elektrik
Evrimsel Süreç
Pandemi
Primatlar
Coğrafya
Aşılar
Evrenin Genişlemesi
Yörünge
Böcek
Ahlak
Çekirdek
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilgisayarlardan nefret edenlerle ilgili sorun şudur: Gerçekte bilgisayarlardan değil, üşengeç bilgisayar programcılarından nefret ederler.”
Larry Niven
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku