Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Karıncaların Beynini Kontrol Eden Parazit: Dicrocoelium dendriticum

Karıncaların Beynini Kontrol Eden Parazit: Dicrocoelium dendriticum
Bitkinin uç kısmına tutunan dicrocoelium dendriticum ile enfekte karınca
itsnotwhatitswhy
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bazı parazitler, ara konak veya son konaklarının davranışlarını kendi çıkarları doğrultusunda (yaşam döngülerini tamamlayabilmek için) manipüle edebilmektedir. Parazitlerin konak davranışları üzerine yapılan araştırmalar son yıllarda giderek artmakta ve popülerlik kazanmaktadır (Toxoplasma gondii, Diplostomum pseudospathaceum ve Plasmodium falciparum gibi türlerde). Bu parazitlerden biri de Dicrocoelium dendriticum'dur. Karıncaların beyinlerine yerleşir ve onları intihara sürükler.

Konak manipülasyonu parazitlerde evrimleşmiş bir özgecil (altruistik) davranışın sonucudur. Bu davranış sonucunda parazit hayatta kalma ve üreme şansını arttırarak genlerinin bir sonraki nesle aktarılmasını sağlar.

Dicrocoelium dendriticum; yassı helmintler olarak bilinen Platyhelmintes şubesinin Trematoda sınıfı altında bulunan Dicrocoeliidae ailesinde sınıflandırılmaktadır. Vücut uzunluğu 6-12 mm genişliği ise 0,8-3 mm arasında değişen yassı bir parazittir. Karmaşık bir yaşam döngüsüne ve geniş bir konak yelpazesine sahip olan bu tür, çoğunlukla koyun, keçi ve sığır gibi ruminantlarda (geviş getiren), domuz, at, köpek ve nadir olarak da insanlarda enfeksiyona neden olmaktadır. Son konakların safra yolları ve safra kesesine yerleşmektedir. Yaşam döngüsünde 2 ara konak kullanmaktadır; birinci ara konak kara sümüklüleri, ikinci ara konak karıncalardır. Son konaklarda oluşturduğu enfeksiyon dikroköliyazis (dicrocoeliasis) olarak adlandırılır.

Dicrocoelium dendriticum yaşam döngüsü (Trematodların larval dönemleri genel olarak mirasidyum, sporakist, redi, serker ve metaserker aşamalarından oluşur ancak Dicrocoelium'da redi safhası bulunmaz; Arakonak: Parazitin ergin dönemi dışında bulunan gelişme dönemlerinden en az birisini taşıyan canlıdır; Sonkonak/Kesinkonak: Parazitin cinsel erginliğe ulaşıp çoğalabildiği ergin dönemini taşıyan canlı)
Dicrocoelium dendriticum yaşam döngüsü (Trematodların larval dönemleri genel olarak mirasidyum, sporakist, redi, serker ve metaserker aşamalarından oluşur ancak Dicrocoelium'da redi safhası bulunmaz; Arakonak: Parazitin ergin dönemi dışında bulunan gelişme dönemlerinden en az birisini taşıyan canlıdır; Sonkonak/Kesinkonak: Parazitin cinsel erginliğe ulaşıp çoğalabildiği ergin dönemini taşıyan canlı)
CDC
Hematoxylin-eosin ile boyanmış Dicrocoelium dendriticum ergini.
Hematoxylin-eosin ile boyanmış Dicrocoelium dendriticum ergini.
Gökhan EREN

Yaşam Döngüsü

Son konakların safra yollarında bulunan olgun parazitlerin yumurtaları dışkı ile atılır. Dışkı ile atılan yumurtada bulunan mirasidyum yumurtayı terk etmez. Birinci ara konak olan kara sümüklüleri tarafından alınan yumurtaları terk eden mirasidyumlar, sporokist ve serker aşamalarını tamamlayıp sümüklünün solunum boşluğuna göç ederler. Yüzlerce serker bir araya gelip sümüksel bir salgı ile kaplanır ve yumak haline gelirler. Kara sümüklüleri bu yumakları toprak üzerinde dolaşırken dışarıya bırakırlar.

Sonrasında ikinci ara konaklar tarafından alınan bu yumaklar sindirim sisteminde serbest kalır ve mide çeperini delerek karın boşluğunda bulunan organlara göç ederler. Burada enfektif form olan metaserker halini alırlar. Bu parazitlerin bazıları çene kaslarını kontrol eden sinirlerin yakınına, omuriliğe (medulla spinalis) ve yemek borusu altındaki (subözafagiyal) sinir gangliyonuna yerleşir. Günün sıcak saatlerinde aşırı hareketlilik gösteren karıncaların çene kaslarında şekillenen felç sonucu günün serin saatlerinde otların kısmına tutunup hareketsiz kalırlar. Sonkonaklar tarafından otlarla birlikte alınan karıncalar sindiriminde parçalanır ve safrayı bağırsağa döken kanal (ductus coleductus) ile safra yolları ve safra kesesine ulaşarak yaşam döngüsünü başa sarar.

Dicrocoelium dendriticum ile enfekte karınca (Karıncalar sümüksel yumakları yemeye bayılırlar ancak sonrasında Dicrocoelium ile enfekte olurlar. Sindirim sisteminde ve daha sonrasında karın boşluğu organlarında bulunan parazitlerin bir kısmı karıncanın beynine göç eder ve karıncayı (ikinci arakonağını) kontrol edebileceği bir zombiye dönüştürür. Karıncanın beynine yerleşen bu parazitler karıncanın davranışlarını manipüle ederek bitkilerin tepelerine tırmanmasını sağlar. Otlayan bir hayvan otla birlikte enfekte karıncaları da yiyecek ve böylece Dicrocoelium sonkonağına ulaşmış olacaktır.)
Dicrocoelium dendriticum ile enfekte karınca (Karıncalar sümüksel yumakları yemeye bayılırlar ancak sonrasında Dicrocoelium ile enfekte olurlar. Sindirim sisteminde ve daha sonrasında karın boşluğu organlarında bulunan parazitlerin bir kısmı karıncanın beynine göç eder ve karıncayı (ikinci arakonağını) kontrol edebileceği bir zombiye dönüştürür. Karıncanın beynine yerleşen bu parazitler karıncanın davranışlarını manipüle ederek bitkilerin tepelerine tırmanmasını sağlar. Otlayan bir hayvan otla birlikte enfekte karıncaları da yiyecek ve böylece Dicrocoelium sonkonağına ulaşmış olacaktır.)
phys

Beyne giden bu parazitler kendilerini feda ederek yakın akrabalarının hayatta kalmasını ve üremesini kolaylaştırarak genlerinin bir sonraki nesle aktarılmasını sağlarlar (akraba seçilimi/kin selection).

Beyinde ve karın bölgesinde bulunan metaserkerler
Beyinde ve karın bölgesinde bulunan metaserkerler
Nature

Karıncanın beynine göç eden ve sindirim sistemine yerleşen parazitler arasında bazı farklar bulunmaktadır.

  • Karın bölgesinde bulunan parazitler çift katmanlı kalın bir kist duvarı ile çevrelenirken, beyinden bulunan parazitlerde böyle bir yapı tespit edilmemiştir. Bunun sonucu olarak beyine yerleşen parazitlerin nihai bir son konakta zorlu sindirim süreçleri (örneğin çiğneme, sindirim enzimleri) sırasında hayatta kalma şansı muhtemelen azalacaktır.
  • Dahası, karın bölgesinde kalan parazitlerin aksine, beyne göç edenlerin tegümentleri mitokondri bakımından daha zengindir, bu da karıncayı manipüle etmenin aktif bir enerji ihtiyacı gerektirdiğine işaret etmektedir. Bu nedenle, sonkonakta beyin bölgesine göç eden bir parazit hayatta kalmış olsa bile, azalan enerji depoları, düşük üreme potansiyeline neden olacaktır.

Coğrafik Dağılım

Avrupa, Amerika, Afrika Asya ve Avustralya gibi birçok kıtanın özellikle ılıman bölgelerinde görülebilen, kozmopolit dağılıma sahip bir türdür. Türkiye'de de görülmektedir.

Klinik Belirtiler

Dicrocoelium dendriticum gençleri karaciğer parankiminde (organın işlevsel bölgesinde) tahribata neden olurken, olgunları safra kanalı epitel hücreleriyle beslenir. Olgun parazitlerin tegümentinde diken bulunmadığı için çok fazla tahribata neden olmazlar. Karaciğerde siroz ve fibrotik alanlar oluşur. Yoğun enfeksiyonlarda parazitler, ductus coleductusu tıkayarak safra akışını engellerler. Ayrıca yumuşak dışkılama, ishal, kilo kaybı, kaşeksi gibi sindirim sistemi bozuklukları da görülebilmektedir.

Teşhis ve Tedavi

Klinik belirtiler ile teşhise gitmek çoğu zaman zordur. Dışkı bakısında sedimentasyon (çöktürme) yöntemiyle parazit yumurtaları görülerek kesin tanı koyulur. Tedavide albendazol, fenbendazol ve praziquantel gibi anti-helmintikler kullanılır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 4
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • R. Tınar, et al. (2006). Helmintoloji. ISBN: 9789755919515. Yayınevi: NOBEL AKADEMİK YAYINCILIK.
  • D. Martín-Vega, et al. (2020). 3D Virtual Histology At The Host/ Parasite Interface: Visualisation Of The Master Manipulator, Dicrocoelium Dendriticum, In The Brain Of Its Ant Host. Nature Scientific Reports. | Arşiv Bağlantısı
  • CD Criscione, et al. (2020). Clonemate Cotransmission Supports A Role For Kin Selection In A Puppeteer Parasite. PNAS. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/10/2020 04:13:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9357

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Psikoloji
Anatomi
Evrimsel Antropoloji
Bilinç
Yaşamın Başlangıcı
Kromozom
Sağlık
Sinaps
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Biyolojik Antropoloji
Tarih
Cinsellik
Cansız
Çağ
Yayılım
Samanyolu Galaksisi
Karanlık Madde
Sahtebilim
Balina
Evrimsel Süreç
İspat Yükü
Jinekoloji
Şüphecilik
İnsanlık
Deney
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimin trajedisi, harikulade bir hipotezi gerçekler ışığında katletmesidir.”
Thomas Huxley
Geri Bildirim Gönder