Kuantum Şarlatanlığı Nasıl Tespit Edilir?

Bu yazı, NBC News isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bazıları evrendeki kuantum süreçlerinin bizim bilincimiz üzerinde de bir etkisi olduğunu söyler, ancak teorik fizikçi Lawrence Krauss bunun oldukça tartışmalı bir konu olduğunu belirtiyor.

Kuantum mekaniğine ait garip yönleri sizi daha iyi, ya da daha zengin yapabilir mi? The Secret - Sır (2006) ve What the Bleep Do We Know? - Biz Ne Biliyoruz Ki? (2004) gibi sunumlar bilimsel olarak kuantum olasılıklarından yararlanabileceğimizi belirtir, ancak Krauss bunun saçmalık olduğunu söylüyor. Krauss on yıllardır gerçek olan ile hayali garipliklerle baş etti — Kendisi The Physics of Star Trek (2005) kitabın yazarı, Arizona Eyalet Üniversitesi Origins Projesinin başındaki kişi(1), ve yakında çıkacak olan(2) öncü fizikçi Richard Feynman'ın biyografisini anlatan Quantum Man - Kuantum Adam (2011) adlı kitabın da yazarıdır.

Krauss "Kitabı Feynman'ın bir sözüyle başlıyorum; 'Gerçeklerin halkla ilişkilere (imaja) göre bir üstünlüğü olması gereklidir, çünkü doğa kandırılamaz." diye belirtti. "Bence Feynman'ın farkına varıp da vurgulamak istediği şey, insanlar kandırılabilir ama doğa kandırılamaz." diye de ekledi.

Krauss birçok insanın kuantum fiziğinin garip dünyası tarafından kandırılabileceği konusunda endişeli — bu dünyada her partikülün A noktasından B noktasına kadar mümkün olan her yolu aldıkları, partiküllerin konumlarıyla hızları belirsizliğin içerisinde gizli olduğu ve gözlemlenen şeyin gözleyen tarafından değiştirilebileceği belirtilir.

Scientific American dergisi için yazılan son dizilerde, Krauss şunları söylüyor; "Fiziğin hiçbir alanında toplu arenada kuantum mekaniğinden daha fazla saçmalık canlandırılmadı". ''En kötü tacizciler'' adlı listesinde ilham verici yazar Deepak Chopra, en-iyi-satan kitap The Secret - Sır ve tüm Transandantal Meditasyon'u içermektedir. O zaman kuantum şarlatanlığını ne teşkil eder? Krauss geçen haftaki görüşmede kriterlerini belirtti. İşte üzerinde biraz değişiklik yapılmış olan transkripti:

 

Cosmic Log: Ara sıra The Secret - Sır hakkında ya da kuantum mekaniği ile nasıl evreninizi değiştirebileceğiniz hakkında başka bir referans, hatta küreyi-yutan kara deliklerin yaratılabileceği olasılığı hakkında bir şeyler duyarsınız — çünkü kuantum mekaniğinde "her şey olabilir". Ama bunun pek doğru olmadığını tahmin ediyorum ve bazen kuantum mekaniğinin yanlış anlaşıldığını düşünüyorum.

Krauss: Toplumda fiziğin içerisinde en çok taciz edilen kavramlardan biri olduğunu düşünüyorum. "Kuantum mekaniği sizi evrene bağlıyor" ya da "kuantum mekaniği geriye kalan her şeyle bütünleştiriyor" gibi şeyleri duyduğunuzda tedbirli olmalısınız. Konuşanın kuantum mekaniğini kullanarak sizin onu "düşünceyle" dünyayı değiştirebileceğiniz tartışması konusunda şüpheci olabilirsiniz.

Cosmic Log: Ama gerçekte her şey birbiriyle bağlantılı değil midir? Kuantum dünyası etrafımızda gördüğümüz her şeye yayılmıyor mu?

Krauss: Elbette öyledir. Klasik fizikte öyledir. Kuantum dünyası etrafımızdaki her şeye yayılmaktadır, ama Richard Feynman'ın dediği gibi; "Bilimsel yaratıcılık bir deli gömleğinin içinde kurulan hayal gibidir". Her şey mümkün değildir. İşte bu dünyayı ilginç kılıyor. Kuantum mekaniğin ilginç olduğu doğrudur ve aşırı küçük ölçeklerde, bir sürü garip şey görülür. Gerçekte garip kuantum fenomenleri gerçekleştirebiliriz. Ama kuantum mekaniğinin evren hakkında değiştirmediği şey; bir şeyleri değiştirmek istiyorsanız, yine de bir şey yapmak zorundasınızdır! Dünyayı "sadece" düşünerek değiştiremezsiniz. Dünyaya birçok yolla bağlıyız: Işık, ses ve ısı ile. Bizler, atom-altı bir ölçekte, kuantum mekaniği ile davranırız. Ama bizler klasik objeler gibi belirli bir sebepten dolayı hareket ederiz: Boyutumuz büyük, birçok partikülümüz var, ve birbiriyle etkileşim halindeler. Kuantum mekaniğin tüm gariplikleri tecrübe edebildiğimiz ölçekte siliniyor. İşte bizler bu yüzden klasik bir dünyayı deneyimliyoruz. Kuantum mekaniğin gariplikleri laboratuvarda özel koşullarda, ya da inanılmaz derecede küçük ölçeklerde geçerliliğini gösterir. Evrene kütle-çekimi ile de bağlıyız, ve gezegenlere kütle-çekimi ile bağlıyız. Ama bu astrolojinin doğru olduğunu göstermiyor. Kuantum mekaniğiyle gözlemcinin gözleneni etkileyebileceği kavramı mevcuttur. Bu her zaman doğru değildir, ama çoğu zaman doğrudur. Bu kuantum mekaniğin garip özelliklerinden birisidir. Böylece objektif bir gerçekliğin olmadığını ve içsel şeylerle dışsal dünyayı etkileyebileceklerini düşünürler. Eğer dış dünyayı etkilemek istiyorsanız, bu konuda bir şey yapmanız gereklidir. Durup dururken en iyisi için umut edemezsiniz. İyi şeyleri düşünerek size gelmelerini sağlayamazsınız. Kuantum mekaniği korelasyonları, kuantum mekaniğin bir mesafede gösterdiği korkutucu davranış, sadece dünyanın geri kalanından (tamamen) izole edilerek özel olarak hazırlanmış sistemlerde geçerlidir. Bizler kesinlikle dünyanın geri kalanından izole edilmiş değiliz. Günün her saniyesinde birçok şey ile bombardıman ediliyoruz. Sonuç olarak özel olarak hazırlanmış kuantum mekaniksel sistemler değiliz ve cisimler üzerinde garip kuantum güçleri uygulayamayız.

Cosmic Log: Bazı bilim insanları, Sir Roger Penrose gibi, kuantum sistemleri olarak nöronlardan bahsetti. Birçok insan kuantum bilinci hakkında konuşmaktadır...ve böylece her gün gördüğümüz Dünyanın değiştirebilecek bir sistem olmamasına rağmen, dünya hakkındaki bilincimiz değiştirilebilir.

Krauss: Roger Penrose temel ölçeklerde kuantum mekaniğin bilinç ile bağlantılı olabileceğini söylemesiyle Yeni Çağ (İng: New Age) çatlaklarına cephane vermiş oldu. ''Kuantum bilinci'' terimini duyduğunuzda, şüpheyle bakmanız gerekir. Buna şüpheyle bakılmasının sebebi, daha klasik bilinci anlayamadığımız içindir. Eğer klasik bilinci anlayamazsak, o zaman kuantum bilincini nasıl anlayabiliriz ki? Birçok insan Penrose'a ait önerilerin mantıklı olduğu konusunda şüphe ediyor, çünkü beyin kuantum-mekanik sisteminden bağımsız değildir. Bir dereceye kadar belki, çünkü anılar ve düşünceler moleküler bir seviyede depo ediliyor ve moleküler bir seviyede kuantum mekaniği oldukça belirgindir. Kuantum mekaniği beynin çalışma şeklinde belirli bir seviyede bir role sahip olabilir...tıpkı fotosentezde oynadığı rol gibi. Ama bu küresel bir seviyede kuantum mekaniğin belirgin olduğu anlamına gelmiyor. Kesinlikle öyle değildir. Öyle olsaydı, bir duvara doğru birçok kez koşabilir ve arada sırada kendiliğinden duvarın öbür tarafında bulunabilirsiniz.

Cosmic Log: Bunu bazen bilim-kurgu şovlarında görebiliyorsunuz, ve bunun için çoğu zaman kuantum mekaniği cevap olarak kullanılıyor.

Krauss: Kuantum mekaniği birçok şey için bir açıklama olduğu anlatılır, çünkü gariptir ve insanlar ona umutla bakar, ve evren hakkında inandıkları her şeyi onunla açıklamaya çalışırlar; Yok oluştan tekrar var oluşa kadarki olasılıklardan, yeni iletişim türlerine sahip olma olasılığına kadar. Şeyleri sadece düşünerek etkileyebilmeyi isteriz, uçağa binmeden başka bir yere gitmek isteriz. Toplum tarafından doğru düzgün anlaşılmadığı için, ve özellikle garip olduğu için, bütün bunlar kuantum mekaniğine atfedilebilir. Daha da garip olması için bir bahane olarak kullanılır. Niels Bohr'un Wolfgang Pauli'ye teoriler hakkında söylediğini düşünüyorum; "doğru olamayacak kadar çılgınca". Kuantum mekaniği çılgındır, ama dünyayı makroskobik bir seviyede, bizim deneyimlediğimiz seviyede, anlamlı kılabilecek kadar çılgındır. Birbirine bağlı iki temel parçacığı ayırıp, ve diğerini anında etkileyen bir partikülü ölçebilmek harika bir şey, ta Alpha Centauri'de bile olsa. Bu sihir gibi görünüyor. Kuantum mekaniğinde birçok şey sihir gibi görünüyor. Ama sihirli gibi görünmesi ile sihir olması iki ayrı şeydir.

Cosmic Log: Kuantum mekaniği gerçek hayattaki bir sürü uygulamada yer almaktadır, televizyonunuz ve mikrodalga fırının içi gibi. Günlük yaşam üzerinde etkisini gösterebilecek, garip mistik güçlerin ötesinde, yeni ve ilginç uygulamalar var mıdır?

Krauss: Elbette. Biri zaten fark edildi: Eğer kuantum sistemlerini dikkatle hazırlarsak ve onları izole edersek, daha önce yapamadığımız ölçeklerde kuantum sihrini teknolojik olarak yapabiliriz. Örneğin aynı anda çoklu hesap yapabilen kuantum bilgisayarlarını üretebiliriz, çünkü kuantum dünyası aynı anda birçok şeyi yapabilme kabiliyetine sahiptir. Kuantum iletişimi daha önce kullanmadığımız şekillerde kullanabiliriz. Buradaki tartışma kuantum mekaniğin şifreleri kırmakta kullanılabileceğidir, özellikle kredi kart ve banka kartınızdaki güvenliğin temelini oluşturan büyük asal sayıları tahmin etmekte gibi. Şu an büyük asal sayılara dayanan anahtarlar mevcut, ve evrenin yaşından daha az bir sürede hiçbir bir bilgisayar bunları çözemez. Ama kuantum bilgisayarları bunu başarabilir, fakat ondan sonra bazı şeyleri daha güvenli bir hale getirilebileceği üzerinde düşünürsünüz. Bunun yanında kuantum mekaniği, yine özel olarak hazırlanmış sistemlerde, birilerin bizi gizlice dinlediklerini bildirebilecek şekilde iletişim yolları için kullanabiliriz. Şimdi bir elde güvenliğe olan bir tehdit, öbür elde de güvenlik için bir artış görülüyor. Şu an hangi yönde ilerleniyor bilmiyoruz. Kuantum mekaniğin çalışabileceği bir başka alan ise makroskobik ölçekte süper-iletici ve süper-akışkanlıktır. İşte bu alanlarda kuantum dünyası klasik dünyasına karışmış olur. İnsanların düşündüğü ölçekteki gibi süper-iletkenliği ve süper-alışkanlığı kullanmıyoruz. Ama kesinlikle Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda bunları kullanıyoruz, ve süper-iletici mıknatıslar olmadan hiç çalışamazdı zaten. Bu yüzden kuantum mekaniği ile cihazlar hakkında bir şey duyarsanız, "tamam, bu mantıklı" diyebilirsiniz, ama kuantum mekaniği ve bilinç hakkında bir şey duyduğunuzda, kanıtlanmadığı müddetçe yazarın bir çatlak olduğunu farz edebilirsiniz. Bununla beraber, paranızı istediğini de varsayabilirsiniz...

Cosmic Log: Sizce neden insanlar bunun üzerine el attı? Sanırım bu kuantum fiziğin genelleşmesine dair bir işaret...

Krauss: Yani evet, dünyayı daha iyi yapabilmek için Yeni Çağ umutları yer alıyor: kristaller, enerji vorteksleri... İnsanlar hayallerine yapışıyor, ve her zaman bunları gerçeklerle bağdaştırmaya çalışıyorlar. Kuantum mekaniği "her şey olabilir" cümlesinin yerini alır. Her şey olabilince, istediğiniz her şeye sahip olabilirsiniz. İstediğiniz her şeyi size veren bir şeyden daha iyi bir şey var mıdır? Buradaki asıl nokta, kuantum mekaniği her şey olmuyor. Belirli ölçeklerde, belirli zamanlarda, belirli bölgelerde, her şey olup garip şeyler gerçekleşebiliyor, ama bu devasa evrenimiz için geçerli değildir. İnsanlar sık sık bilime dayandırarak haklı çıkarmaya çalıştıkları şeyleri satmaya çalışıyorlar. Herkes kuantum mekaniğin garip olduğunu bilir, o zaman neden bunu onu doğru göstermek için kullanmıyoruz?... Kaç kere "Oh, ben kuantum mekaniğine bayılıyorum çünkü meditasyonu seviyorum, ya da bana sağladığı ruhsal yararlarından hoşlanıyorum" dediklerini duydum. Ama Kuantum mekaniği, hem iyi hem kötü, kütle-çekiminden daha fazla ruhsal anlamda bir fayda sağlamaz.


Çevirmen Notları:

(1) 2018 senesinde kendisine yönelik bazı suçlamalardan sonra bu konumdan ayrılmıştır.

(2) Kitabın basımı Türkçe dilinde de yapılmıştır.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

Evrimi Çürütmek ve Sıralılık Kuralı

Kuşların Evrimi Üzerinden Geçiş Fosillerini Anlamak...

Skeptisizm Editörü

Arsel Berkat Acar

Arsel Berkat Acar

Skeptisizm Editörü

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim