Kronik Stres, Beyin Yapısına ve Nöron Bağlanabilirliğine Zarar Verebiliyor!

Kronik Stres, Beyin Yapısına ve Nöron Bağlanabilirliğine Zarar Verebiliyor!
Yazar Christopher Bergland Osman Öztürk Editör Osman Öztürk
6 dakika
3,507 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 4 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Kronik stres ve yüksek kortizol seviyeleri kalıcı beyin değişiklikleri oluşturuyor.

Sinirbilimciler, kronik stres ve kortizolün beyne nasıl zarar verdiğini keşfetti. Yeni bir çalışma, kronik stresi azaltarak sağlıklı beyin yapısı ve bağlanabilirliğini sürdürmenin önemini tekrar doğruluyor.

Berkeley’deki California Üniversitesi sinirbilimcileri, kronik stresin beyin yapısı ve fonksiyonunda uzun ömürlü değişiklikleri tetiklediğini buldu. Bilim insanlarının bulguları, yaşamlarının erken dönemlerinde kronik strese maruz kalan gençlerin neden yaşamlarının ileriki dönemlerinde kaygı ve duygu bozuklukları ve bunun yanında öğrenme güçlükleri gibi zihinsel problemlere eğilimli olduğunu açıklayabilir.

Reklamı Kapat

Travma sonrası stres bozukluğu gibi stres ilişkili hastalıkların, beyaz madde karşısında gri madde hacmindeki farklılıklara ve bununla birlikte amigdalanın büyüklüğü ile bağlanabilirliği dahil beyin yapısında değişikliklere neden olduğu uzun zaman öncesinden saptanmıştı. Ama araştırmacılar, kronik stresin uzun dönemde beyin fonksiyonlarını nasıl etkilediğini, beyin yapısında nasıl değişikler yarattığını tam olarak henüz anlamaya başladı.

Birtakım devrimsel deneyde; UC Berkeley’de Bütünleyici Biyoloji doçent doktoru olan Daniela Kaufer ve arkadaşları, kronik stresin ve yükselmiş kortizol seviyelerinin, myelin üreten hücrelerin aşırı üretimine ve normale kıyasla nöronların azalmasına yol açabileceğini keşfetti. Kaufer ve arkadaşları, bulgularını 11 Şubat 2014’te Molecular Psychiatry dergisinde yayımladı.

Kronik Stres, Nöron Ağlarını Değiştiriyor!

Beynin “gri maddesi” sıkıca paketlenmiş nöron gövdeleridir ve beynin düşünme, hesaplama, karar verme gibi yüksek işlevlerinden sorumludur. Fakat gri madde kafamızın içindeki beyin maddesinin sadece yarısıdır, geri kalan kitleye “beyaz madde” denmektedir.

Beyaz madde, nöronları birbirine bağlayan ipliksi bir ağ oluşturan ve beyin bölgeleri arasındaki iletişim ağını meydana getiren aksonları içermektedir. Beyaz madde, ismini beyaz renkte ve yağlı olan myelin kılıftan almaktadır. Bu kılıf aksonları sarar ve hem nöronlar arası hem beyin bölgeleri arası elektriksel sinyal akışını hızlandırır. Kaufer şöyle diyor:

Beynin sadece hipokampüs adlı bir parçasını çalıştık, fakat bulgularımız beyaz maddenin şizofreni, otizm, depresyon, intihar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlarda nasıl değiştiğinin iç yüzünü anlamamızı sağlayabilir.

Hipokampüs hafıza ve duyguları düzenleyen, pek çok çeşitli duygusal bozuklukta rol oynayan merkezdir ve akut stresin uzayan sürecinde küçüldüğü bilinmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Araştırmacılar, uzamış stres ile ilişkilendirilmiş hiper bağlantılı devrelerin kalbinde olabilecek sertleşmiş lifler buldu. Bu da beynin bazı alanlarında bir myelin fazlalığı, yani çok daha fazla beyaz madde sonucunu doğurmaktadır. İdeal olarak beyin, içindeki verimliliği ve akıcı iletişimi korumak için aşırı miktardaki myelin lif yağını, nöronlarını budayarak azaltmaktan hoşlanmaktadır.

Kortizol Kök Hücrelerde İşlev Bozukluğu Başlatabilir!

Hipokampüs ile amigdala arasındaki bağlantı yolları, sabit bir savaş veya kaç durumunda olmaya yatkınlaştırılmış bir beyin yaratarak, bir şekilde kısır döngü yaratabilir. Stres hormonu kortizolün bağlantılarda böyle bir domino etkisi meydana getirdiğine inanılıyor.

Kronik stresin, kendilerini prefrontal kortekse (plan yapma, düşünme ve davranışların istemli kontrolü ile ilgili beyin bölgesi) giden bağlantıları baskılayan bir çeşit hücreye dönüştüren kök hücrelerde, bu dönüşümü başlatan şalteri açacak gücü var. Bu durum öğrenme ve hafızayı güçlendirir; fakat kaygı, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu ile bağlantılı bir nöron ağı iskelesi döşemektedir.

Kaufer’in laboratuvarı, akut ya da kronik stres altındaki yetişkin sıçanların beyinlerinin hipokampüsündeki nöronal kök hücrelere odaklandı. Bu kök hücrelerin önceden, nöronlara veya astrosit denen bir çeşit glial hücreye (nöronlara destek olan hücre çeşidi) olgunlaştığı düşünülüyordu.

Reklamı Kapat

Ancak araştırmacılar, kronik stresin hipokampüsteki kök hücreleri, nöronları saran myelin kılıfı üreten bir başka çeşit glial hücre olan oligodendrosite eriştiğini buldu.

Bu bulgu; oligodendrositler için beyindeki uzun dönemli ve belki de kalıcı değişikliklerde anahtar bir rol ortaya koyuyor, bu da ilerideki ruhsal sorunlar için zemin hazırlayabilir. Araştırmacılara göre kronik stres hem nöronları oluşturan hem de stresin öğrenme ve hafızayı nasıl etkilediğine dair açıklama sağlayabilen kök hücrelerin sayısını azaltıyor. Kaufer’e göre:

Beyin, yetişkin dönemde genellikle nöronal kök hücrelerinden çok fazla oligodendrosit yapmıyor.

Aslında son çalışmalar, bu kök hücrelerin az çok bir asma gibi yayılan ve aksonların etrafını saran, onları hem yalıtan hem destekleyen oligodendrositleri üretme yetenekleri olmadığını ortaya koydu. Yüksek seviyede kortizolü ve kronik stresi olan sıçanlar, ortalamadan daha az nörona sahip; fakat bu sıçanların oligodendrositlerinde büyük bir artış var. Araştırmacılar, kortizol reseptörlerinin muadillerini kapatarak, stres hormonuna bağlı bir çeşit süreç keşfetti. Kaufer, bu konuda şöyle söylüyor:

Bu, kesinlikle bulmayı beklediğimiz bir şey değildi. Ama beklemedikleriniz her zaman en iyi keşifler oluyor.

Kaufer’e göre; bu kılıf (myelin) insan beyni için hayati olmasına rağmen, myelin oluşumu zamanına ve yerine bağlı olarak iyi ya da kötü olabilir. Bu aşırı myelin kılıf kaplaması, amigdala ve hipokampüs arasındaki bağlantıyı desteklemek için evrimleşmiş olabilir; bu da uzayan saldırı ve tehdit dönemlerinde savaş veya kaç yanıtlarını geliştirmektedir. Maalesef, kronik stres modern dünyada savaş veya kaç sistemini çalabilir ve psikolojik bir tehlikede olmadığınız günlük yaşamda olumsuz sonuç verebilir.

Reklamı Kapat

Sonuç: Şekillendirilebilirlik, Beyninizi Yaşam Boyu “Yontmayı” Mümkün Kılıyor!

Düzenli fiziksel aktivite ve dikkatlilik meditasyonları stresi ve kortizol seviyesini azaltmanın iki etkili yoludur. Bu çalışma kortizolü düşürmenin yararları üzerine odaklanmasa da, diğer araştırmalar yaşam şekli seçimlerinin stresi düşürdüğünü ve daha az kortizolün beyin yapısı ve bağlanabilirliğini güçlendirebileceğini ortaya koydu.

İlaç kullanmadan kortizol seviyesini düşürmenin 5 basit yolunu öğrenmek istiyorsanız, Psychology Today’de bulunan, “Cortisol: Why “The Stress Hormone” Is Public Enemy No. 1. isimli makaleyi inceleyebilirsiniz. 

Daniela Kaufer, şu sıralar stresin bebeklikte beynin beyaz maddesini nasıl etkileyeceğini ve yaşamın erken dönemlerindeki kronik stresin, daha sonraki dönemlerdeki güçlükleri yenme becerisini azaltıp azaltmayacağını saptayacak deneyleri yürütüyor. Aynı zamanda terapilerin etkisini, egzersizden stres ve stres hormonlarının darbesini azaltan antidepresan ilaçlara uzanan (faktörleri) gözden geçiriyor.

Kaufer, bir sınava çok çalışmak veya olimpik oyunlarda yarışmak için idman yapmak gibi ılımlı ya da “iyi stresin” daha güçlü bir döngü inşa edebileceği ve beyni daha dayanıklı, dirençli kılacağı sonucunu çıkarıyor. Fakat ani ve uzamış stres (beyni) alt üst ediyor. Kaufer şöyle diyor:

Sizler, yaşamın erken döneminde sahip olduğunuz beyaz madde biçimine dayanarak, ya güçlüklerin üstesinden gelen ya da ruh hastalıklarına karşı çok savunmasız bir beyin yaratıyorsunuz.

Burada bahsedilen şey, beyninizin yapısının şekillendirilebilirlik özelliği sayesinde sık sık değişikliklere uğradığı. Zihniyet, davranış ve kronik stres ise asla düzeltilmiyor. Nöronların şekillendirilebilme gücü, beyin yapısı ve fonksiyonunun yaşam boyu değişimini mümkün kılmaktadır. Siz de bilinçli olarak, beyninizin yapısını ve bağlanabilirliğini güçlendirecek günlük zihniyet ve davranış seçimleri yapabiliyorsunuz.

2012’de Dartmoud College’den Alex Schlegel, yetişkin beynin daha iyisi için değişebileceğini gösteren bir çalışma yayımladı. Schlegel şöyle diyor:

Bu çalışma, beynin yaşamınız boyunca bu şekil verilebilir, değişme yeteneğinde bir organ olarak kaldığı şeklindeki yeni anlayışa katkıda bulunuyor. Bu, tüm yapısal gelişmelerin bebeklikte ve erken çocukluk döneminde olduğunu belirten geleneksel görüşlerin tamamı karşısında kabul görmektedir. Biz aslında beyin değişikliğini izleyecek araçlara sahip olduğumuzdan, birçok durumda beynin, tıpkı bir çocuk ya da ergen olduğunuz zamanki gibi bir yetişkin kadar uysal olabileceğini keşfediyoruz.

Not: Bu yazıyı çeviren Burak Alparslan'a teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Psychology Today | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2021 23:41:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5150

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Amerika Birleşik Devletleri
Teyit
Hormon
Ölümden Sonra Yaşam
Yapay Seçilim
Mühendislik
Sars Virüsü
Güneş Sistemi
Astronomi
Enzim
Bilim İnsanı
Çocuklar İçin Bilim
Yıl
Elektrik
Yiyecek
Tıp
İnsanlık
Fare
Değişim
Oyun Teorisi
Hayatta Kalma
Rna
Eşey
Yakınsak Evrim
Evren
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın