Konnektom: Solucanların Bağlantı Şemaları, Kendi Sinir Sistemimizi Anlamamıza Yardımcı Olabilir!

Yuvarlak Solucanlardaki Genler; Otizmde, Şizofrenide ve Bazı Diğer İnsan Hastalıklarında da Karşımıza Çıkıyor!

Konnektom: Solucanların Bağlantı Şemaları, Kendi Sinir Sistemimizi Anlamamıza Yardımcı Olabilir!
Yazar Karen Weintraub Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
2,657 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

30 yıldan daha uzun bir zaman önce, bir grup bilim insanı hermafrodit Caenorhabditis elegans solucanındaki 302 sinir hücresinin her bir bağlantısını titizlikle takip etti. Ama aynısının erkek solucan için yapılması ancak günümüzde mümkün oldu. 

Nature’da yayınlanan yeni bir harita, hayvanın her iki cinsi için çıkarılan ilk bağlantı haritası olma özelliğini taşıyor. Konnektom adı verilen bu harita, hangi nöronların diğer nöronlarla, kaslarla ve kontrol ettikleri diğer fonksiyonlarla bağlantılı olduğunu ve bu bağlantıların ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Harita, araştırmacıların bu canlıların çevrelerini nasıl algıladıklarını ve tepki verdiklerini daha iyi anlamalarına katkıda bulunuyor. Rochester Üniversitesi’nde doçent olan Douglas Portman şöyle diyor:

Hayvan sinir sisteminin tüm yapısını emsalsiz bir seviyede anlama açısından önemli bir bütünlük sağlıyor.

Portman, bunun önceki versiyona kıyasla “Konnektom 2.0” olarak adlandırılabileceğini ve insan gibi daha karmaşık sinir sistemlerini anlamak için gerekli bir temel oluşturduğunu söylüyor. 

Reklamı Kapat

Scientific American’ın kıdemli yazarı Scott Emmons, haritası yeni çıkarılan devrelerin bazılarının insan davranışı üzerinde doğrudan etkileri olduğunu söylüyor. Şizofreni ve otizm gibi insan hastalıklarında yeri olan genlerin çoğu solucanlardaki nöronal bağlantıları belirleyenlerle de aynı.

1986’da yayınlanan önceki konnektom, her sinapsı incelemişti. Yeni harita Portman’ın yorumunda da yazdığı gibi, süpürge dolabının arkasına gizlenmiş örümcek ağlarına benziyor. Bu versiyon her bir bağlantının fiziksel konumu ve ağ bağlantısının gücünün bir ölçüsünü de içeriyor. Albert Einstein Tıp Fakültesi’nde genetik ve sinirbilim profesörü olan Emmons şöyle diyor:

Hermafroditin bağlantı şemasını yeniden inceleyen yeni çalışma, cinsiyetler arasında üreme ile doğrudan ilişkisi olmayan davranışsal devreler de dahil olmak üzere pek çok önemli farklılıklar tespit etti. C. elegans “dişileri” kendi başlarına 300 yavru üretmek için yeterli spermi üretebilen hermafroditlerdir,

Fakat aynı zamanda, türünün dişi rolünü üstlenen erkekleri ile de ürerler. Erkeklerin genlerini aktarmalarını sağlamak üzere, bir eş bulmak ve üremek için bazı ek bağlantılara ihtiyaçları vardır. Emmons, bu bağlantılarda neden bu kadar çok cinsiyet farklılığı olduğunun henüz belli olmadığını söylüyor. 

Hermafrodit, 132 kasa ve 26 başka noktaya –bağırsak, gonadlar ve cilt gibi- bağlanan 302 nörona sahiptir. Buna karşın, çalışmaya göre erkek C. elegans’ın 155 kas ve 39 farklı konuma bağlanan 385 nöronu var. 

Daha önceki araştırmalar da hermafroditleri incelemişlerdi, ancak çalışma o kadar zordu ki laboratuvar her iki cinsi de çalışmayı düşünmesine rağmen erkeği incelemeye geçememişlerdi. 1999’da Emmons, her iki cinsiyetin bağlantı şemasına sahip olmanın faydalı olacağına karar verdi, ancak 2012’den bu yana dişilerle kıyaslandığında en farklı yapı olan erkek kuyruğu hakkında bir inceleme yayınlanmamıştı. Yeni makalede, Emmons ve meslektaşları tüm erkeğin haritasını tamamladı ve haritaların karşılaştırılabilir olduğundan emin olmak için dişi versiyonunu yeniden düzenledi. Indiana Üniversitesi Psikolojik ve Beyin Bilimleri Bölümü’nde profesör olan ancak çalışmada yer almayan Olaf Sporns şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Her ne kadar hala mükemmel olmasa ve belirli bağlantıların önemine dair bilgiler hala eksik olsa da çabaya değer. Bir sinir sisteminin nasıl çalıştığını anlamak için, o sistemin unsurlarının nasıl bağlandığını bulmak gerekir.

Her ne kadar teknoloji önceki araştırmalardan bu yana ilerlemiş olsa da, çalışma hala otomatikleştirilemiyor. Emmons bunu şöyle anlatıyor:

Her nörondaki kıvrılma ve tümsekler, fareyle tıklayan biri tarafından kaydedilmek zorunda. Yazılım daha sonra her bir nöron ve bağlantılarının haritalarını çizerek görevin bu bölümünü çok daha kolay hale getiriyor.

Fakat belki de bu çabanın en büyük mesajı, mütevazı bir konnektomun ne kadar karmaşık olabileceğidir. Emmons şöyle diyor:

Solucan, diğer hayvanlara kıyasla hücre sayısı düzeyinde basit olabilir, ancak davranış bazında hiç de basit değil. Öğreniyor, hafızası ve korkusu var, avcıların varlığını öğrenebiliyor ve onlardan kaçabiliyor, yiyeceğe gidebiliyor, karşı cinsi bulabiliyor ve karşılaştığında da nasıl çiftleşeceğini biliyor.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde Biyoloji profesörü olan Paul Sternberg ise şöyle yorumluyor:

Kendimizle ilgili bu bilgilere sahip olacak olsak bile, bu çok uzun zaman alacak.

Yine de, 50 yıldan fazla sürecek olsa da insan bağlantılarını haritalandırmaya çalışmanın faydası olacağını söylüyor. Sternberg’e göre bu beynin nasıl çalıştığına dair sorularımıza cevap vermeyecek, ancak bu cevabın bir parçası olacak. Sternberg sözlerini şöyle bitiriyor:

Bir solucan, bu kadar az nöronla bu kadar çok şey yapabiliyorsa ve biz bundan çok daha fazla bağlantıya sahipsek, harikayız demektir.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 06:33:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/614

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şiddet
Ölümden Sonra Yaşam
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Eğilim
Yıl
Evrim
Su Ayısı
Genetik
Işık
Sağlık Bakanlığı
Makine
Rna
Evrim Teorisi
Egzersiz
Psikoloji
Elektromanyetizma
Kuyrukluyıldız
Etoloji
Mantar
Böcek
Özellikler
Tespit
Botanik
Küresel Isınma
Hormon
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın