Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kitap Analizi: Evrim Kuramı ve Mekanizmaları

Kitap Analizi: Evrim Kuramı ve Mekanizmaları
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kitap Hakkında

Tanıtım

Kitabın tanıtım yazısı şu şekildedir:

Elinizdeki kitap, Türkiye’de popüler bilim sahasında evrimin tüm meka­nizmalarını bir arada ele alan ilk kitaptır. Dolayısıyla bugüne kadar oku­duğunuz evrim kitaplarında aklınıza yatmayan bazı noktalar olduysa, muhtemelen bu soru işaretlerini çözmenizi sağlayacaktır. Evrim Ağacı’nın kurucusu ve bilim konuşmacısı olan Çağrı Mert Bakırcı’nın Evrim Kuramı ve Mekanizmaları kitabı, evrime yeni giriş yapacaklar ve bilgilerini geniş­letmek isteyenler için çok faydalı bir derleme olacaktır. Bilimin ağır dilini kırmak adına her bölüm başına eklenmiş ve bölüm içeriğini özetleyen kısa hikâyeler sayesinde kitabı bir solukta okuyacak ve her zaman yardımcı bir kaynak olarak kullanabileceksiniz.

Evrim ve Evrim Kuramı, gerek Türkiye’de gerek dünya genelinde uzun yıllardır süregelen çeşitli tartışmaların odağı olmuştur. Söz konusu tartışmaların akademik/bilimsel boyutunun yanı sıra toplumsal formasyonlar içerisinde daha çok sosyolojik/kültürel/dini temelli bir yönü de vardır. Evrim Teorisi, bu yönüyle, birçok bilimsel teoriye göre daha özgün ve popüler bir konumdadır. Söz konusu teorinin bazı dönemlerde siyasi gündemin konusu olduğu dahi görülmüştür. Bu derece farklı alanları etkileyen bir teorinin, bu teorinin bilimselliği ve metateorisi üzerinde hiçbir yetkinliği bulunmayan kişilerce –çoğu zaman art niyetle- ele alınması, işbu kuram üzerinde birçok yanlış anlaşılmanın ve önyargının doğmasına neden olmuştur. Evrim Teorisi, bugün, bilimin hiçbir güncel metodu kullanılmadan, bilimsel olduğu iddia edilen yöntemlerle çürütülmeye çalışılmaktadır. Bu minvalde, Evrim Teorisi, adeta cehalete karşı bir savaşın öznesi/cephesi durumundadır. Bu bağlamda, canlılığı, hayatı ve dünyayı daha iyi anlamlandırabilmek için üzerinde bilgi sahibi olunması gereken Evrim gerçeği ve bunun teorisi anlaşılmaya değer bir meseledir.

Evrim Kuramı ve Mekanizmaları: Evrimin Temelleri ve Nasıl İşlediği Üzerine kitabı, Dr. Çağrı Mert Bakırcı’nın 1. basımını 2018’de, 5. basımını Şubat, 2020’de Ginko Bilim aracılığıyla yayımladığı bir eseridir. Kitabın Sunuş bölümünü, Türkiye’nin saygın bilim insanlarından Prof. Dr. Ergi Deniz Özsoy yazmıştır. Söz konusu kitap, yedi ana bölümden oluşmaktadır.

Kitabın İlk Bölümü

Kitabın ilk bölümü (Gerçeklerin Omzunda Yükselen Teoriler), sadece Evrim’le, hatta Biyoloji ile değil, genel olarak Doğa Bilimleri ile alakalıdır. Bu bölümde, Dr. Bakırcı; yasa/kanun, teori ve hipotez kavramlarını ele alarak Evrim konusuna çok genel ve isabetli bir giriş yapmaktadır. Bu bölümde, özet olarak, yasa/kanun ve teori arasında bir hiyerarşinin olmadığı, teorilerin ispatlanarak kanunlara/yasalara dönüşemeyeceği, kanunların/yasaların “Ne?” sorusuna, teorilerin ise “Neden?” ve “Nasıl?” sorularına cevap veren bilimsel unsurlar olduğu, hipotezlerin ise teoriler ile kanunlar/yasalar arasındaki bağlantıyı kurduğu açıklanmaktadır.

Ayrıca, teori ve kanun/yasa arasında bir hiyerarşi kurulsa bile teorinin üst sırada yer alması gerektiği ifade edilmektedir. Kitabın ilk bölümü, oluşturduğu bu temel ile gelecek bölümlerin altyapısını oluşturmaktadır. Teori ve kanun/yasa ilişkisi hakkında herkesin anlayabileceği bir biçimde verilen bilgiler, ülke ülke gezerek “Theory of Evolution means it is just a theory" safsatasını savunan şarlatanlara karşı adeta bir bilim dersi niteliği taşımaktadır. Yani burada, Evrim Teorisi'nin sadece bir ‘teori’ olduğunu dile getiren safsatayı inceler.

Kitabın İkinci Bölümü

İkinci bölümde (Canlılığın Başlangıcına Bir Yolculuk), canlılığın nasıl ortaya çıkmış olabileceği tartışılmaktadır. Bu süreci açıklamak için Dünya’nın oluştuğu dönemden, 4,5 milyar yıl öncesinden, itibaren anlatım başlatılmaktadır. Milyarlarca yıl önce, okyanuslarda bulunan volkanik bacalarının su içinde yer alması, uygun sıcaklık ortamı oluşturması, bazı maddelerin formlarını içerisinde koruyabileceği kapsüller içermesi gibi nedenlerle bu bacaların canlılığa giden moleküler sürecin başladığı yer olabileceği ileri sürülmektedir. Bu minvalde, Evrim’in aslında sadece biyolojik değil, aynı zamanda kimyasal bir yönünün de olduğu, uygun ortamlar oluştuğunda kimyasal maddelerin de evrildiği vurgulanmaktadır. Bu durum, “Kimyasal Evrim” olarak ifade edilmektedir. Bunun ardından, “canlı” ifadesinin ne manaya geldiği incelenmekte ve canlının “organizasyon” ve “aktivite” ilkelerini taşıyan öge olduğu açıklanmaktadır. Bu noktada, Dr. Bakırcı’nın meselenin felsefi boyutunu öne çıkararak canlı/cansız ayrımının doğada esasen var olmadığını bu farkın sadece insanların nitelendirmesinden kaynaklandığını söylemesi kitabın çok yönlülüğünü ortaya koymaktadır.

Kitabın Üçüncü Bölümü

Üçüncü bölüm (Evrimin Çeşitlilik Yaratıcı Mekanizmaları), genel bir bakışla, kitabın, Evrim’in biyolojik boyutuna iyice odaklanıldığı bölümü olarak görülebilir. Bu bölümde, Darwin’in Evrim Teorisi’ni inşa ederken önceki bilim insanlarının yarattığı literatürden faydalandığı açıklanmaktadır. Buna göre Darwin; Lamarck, Cuvier ve Malthus gibi bilim insanlarının çalışmalarını incelemiş ve kendi gözlemlerini ve araştırmalarını da dikkate alarak bir değişimden bahsetmiştir. Bu durum, bilimin kişisel çabalardan ibaret olmadığını bir gelenek hâlinde geliştiğini de vurgulamaktadır.

Bu bölümde ökaryot, prokaryot, mikroevrim, makroevrim gibi birçok kişinin lise döneminden hatırlayabileceği kavramlar yine sade bir dille anlatılmıştır. Bunların dışında; mayoz bölünme, çaprazlanma, gen akışı, genetik sürüklenme, mutasyon, transpozon, viral etkenler, plazmid ve yatay gen transferi gibi evrime katkı sağlayan çok sayıda mekanizma detaylıca açıklanmış ve bunların dışında da çok sayıda mekanizma olduğu belirtilmiştir.

Kitabın Dördüncü Bölümü

İhtiyaca Bağlı Olarak Yaratılan Canlılar: Yapay Seçilim başlıklı dördüncü bölüm, organik evrimin temel unsurlarından birisi olan seçilim konusunun net olarak ele alınmaya başlandığı kısımdır. Bu bölümde, canlıların evriminde insan faktörünün etkisi işlenmiştir. Bu bağlamda, “karnabahar, brokoli, lahana, alabaş” gibi birçok bitkisel gıda maddesinin insanların müdahalesi sonucunda ortaya çıktığı aktarılmıştır. Ayrıca; evcil köpek, inek gibi hayvanların da insan faktöründen etkilenerek evrimleştiği ifade edilmiştir. Son olarak Darwin’in, teorisini geliştirirken Yapay Seçilim gerçeğini fark ettiği ve bunun doğal olarak da işleyebileceğini düşündüğü açıklanarak Doğal Seçilim’in anlatılacağı bir sonraki bölüm için bir temel oluşturulmuştur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kitabın Beşinci Bölümü

Kitabın beşinci bölümü (Doğa Bir Savaş Alanıdır: Doğal Seçilim), Evrim’in en sık duyulan mekanizmalarından birisi olan Doğal Seçilim’i işlemektedir. Bu bölümde de Evrim fikrinin Darwin ile başlamadığı, bunun Darwin’den yüzlerce yıl önce dile getirildiği, ancak Darwin’in Evrim’i bilimsel olarak işleyen ve bunu bir metodoloji ile yaparak bilimsel bir teori hâline getiren ilk kişi olduğu hatırlatılmaktadır. Doğal Seçilim’in bir doğa yasası olduğunu ifade eden Dr. Bakırcı, mevcut evren koşulları sürdüğü müddetçe Doğal Seçilim’in doğada işler kalacağını açıklamaktadır. Yine yanlış anlaşılabilen bir mesele olan “en güçlünün” veya “en zekinin” hayatta kalacağına dair algıya karşı “en uyumlu” olanın bekasını sürdüreceği bu bölümde etraflıca anlatılmaktadır. Bölümün devam eden satırlarında, Doğal Seçilim’e dair bilimsel gelişmelerin Darwin’den sonra da devam ettiği örneklerle açıklanmaktadır.

Kitabın Altıncı Bölümü

Altıncı bölümde (Üreme İçin Bir Savaş: Cinsel Seçilim), canlıların temel olarak iki biyolojik gayesinden, “hayatta kalmak” ve “üremek” bahsedilmektedir. Cinsel Seçilim’in, eşeyli üreyen canlıların çiftleşme mücadelesi ve ikna eylemleri ile ilgili olduğu anlatılmaktadır. Bölümde, Cinsel Seçilim ile Doğal Seçilim arasında bir denge olduğu ve zaman zaman bu iki unsurdan birisinin çevre şartları altında öne çıkabileceği izah edilmektedir.

Kitabın Son Bölümü

Kitabın son bölümü (Kollamaya Cesaretin Var Mı? Akraba Seçilimi), bir diğer Evrimsel mekanizma olan Akraba Seçilimi’ni incelemektedir. Bu bölümde, fedakârlık, şefkat, dayanışma gibi psikolojik yönü ağır basan ve Doğal Seçilim ile çelişebilen durumlara neden olan ögelerin genetik yakınlıktan kaynaklandığı, canlıların temel gayelerinden birisinin genlerini gelecek nesillere aktarabilmek olduğu ve bu nedenle söz konusu canlıların kendileriyle ailelik/akrabalık bağı taşıyan bireyler lehine öz çıkarlarından feragat edebilecekleri anlatılmaktadır. Canlıların fedakârlık yapma rasyonalitesi “Hamilton Kuralı” üzerinden matematiksel olarak da ifade edilmektedir.

Kitaba Genel Bakış ve Yorumlar

Pozitif Eleştiriler

Kitap, genel olarak incelendiğinde, Evrim’i ve bunun kuramsal boyutunu hem akademik üsluptan ve tekniklerden fazla kopmadan, hem de biyoloji altyapısı sınırlı olan okurlara hitap edebilecek yalınlıktan uzaklaşmadan anlatabilmeyi başarmıştır. Dolayısıyla, kitap, bu noktada amacına ulaşmakta muvaffakiyetli olmuştur. Dr. Bakırcı, kendine has akıcı üslubunu yazıya da yansıtabilmiştir. Öyle ki kitabın bazı bölümleri okunurken Dr. Bakırcı’nın sesi okuyucunun zihninde belirebilmiştir. Kitabın bölüm başlarında, edebi nitelik taşıyan ve ana konu ile bağlantılı olan hikâyeler sunulmuş ve okuyucu, meselenin biyolojik boyutuna hazırlanmaya çalışılmıştır. Bu durum, kitabın bilimsel yönünü bir miktar azaltsa da eserin zaten salt akademik/bilimsel olma iddiası ve çabası olmadığı göz önünde bulundurulduğunda kitabın kalitesi açısından bir sorun yaratmamıştır.

Dr. Bakırcı, Evrim ile alakalı olarak “insanın maymundan gelmediği, tek seçilim mekanizmasının Doğal Seçilim olduğu” gibi yanlış bilinen hususlara açıklık getirmiş ve Evrim’e karşı sunulan birçok kötü niyetli argümana cevap vermiştir. Aslında, eser içerisinde, bu tarz hurafelere hiç yer vermeyip sadece gerçeklere odaklanılabilirdi. Ancak Evrim Teorisi, biyolojinin bir alt dalı olmasının yanı sıra toplumsal/kültürel boyutlara da sahiptir. Bilimsel metodolojiden ve biyolojinin temelinden bihaber olan insanların yoğun bir şekilde adeta bilgisizlik kirliliği yarattığı bir ortamda Evrim Teorisi’ne ilişkin yalanlara ve yanlışlara bir açıklama getirmek, meselenin esasından bir parça uzaklaşmaya değerdir. Ayrıca, Dr. Bakırcı’nın –aynı zamanda bir mühendis olarak- Evrim Teorisi’nin ileride, robotik bilimiyle de birleşeceğine dair bir öngörüde bulunması kitabın akademik gücünü artırmıştır.

Kitapta çok sayıda bilimsel deneyden söz edilmiştir ve bunların bir bölümü çok uzun yıllar süren deneylerdir. Örneğin, 22 sene süren Lenski Deneyi, Evrim Teorisi’nin ne kadar uzun ve ciddi bilimsel çalışmalarca test edildiğini ve desteklendiğini ortaya koymuştur. Kitapta yer alan sadece bu örnek bile yarım saatlik YouTube videosuyla Evrim’i çürüttüğünü zırcahil özgüveniyle ilan eden yobaz kesime karşı ince bir cevap olma özelliği taşımaktadır. Kitabın en etkileyici ve belki de en acı yönü ise lisede, Evrim Teorisi’ne değinmeksizin öğretilen birçok konunun aslında Evrim ile çok iç içe olduğunu göstermesi ve Biyoloji dersinin birçok öğrenci için neden “ezber yükü” olarak görüldüğünü hissettirmesidir.

Negatif Eleştiriler

Kitabın eksik kalmış/geliştirilmesi gereken bazı noktaları da vardır. Kitapta kaynakça bölümü vardır, ancak kitap genelinde ilgili sayfalarda atıflar yapılsaydı, örneğin bahsedilen deneylere ilişkin kaynaklar metin içinde veya dipnotta sunulsaydı, kitabın pratik ve akademik yönü daha sağlam olabilirdi. Ayrıca, kitapta, okuyucunun hayata bakışını değiştirmek konusunda oldukça iddialı ifadeler kullanılmıştır. Böyle bir konuda bu kadar büyük bir özgüven ile okuyucu üzerinde köklü değişiklikler yaratma iddiasında bulunmak, okuyucunun kitabı okurken kendi algısını değişmeme yönünde kapatmasına neden olabilecektir.

Sonuç

Tüm unsurlar dikkate alındığında, Dr. Bakırcı’nın bu kıymetli çalışması, Evrim ve bunun terminolojisi hakkında detaylı bilgiye sahip olmayan kişilere hitap edebilecek bir içeriğe ve üsluba sahiptir. Kitap, okuma alışkanlığı olmayan bir kişinin bile birkaç günde bitirebileceği bir akıcılıkta ve sadeliktedir. Dr. Bakırcı, aslında son derece teknik bir boyutu olan bilimsel bir teoriyi ve hakikati, hem bilimsellikten uzaklaşmadan hem de okuyucuyu kavramlara boğmadan sunmayı başarmıştır. Bu bağlamda, Evrim Kuramı ve Mekanizmaları: Evrimin Temelleri ve Nasıl İşlediği Üzerine kitabı, Evrim Teorisi üzerine bir temel oluşturabilmek adına okunması gereken bir eserdir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2020 22:39:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9349

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Küresel Isınma
Dilbilim
İklim Değişikliği
Zehir
Richard Dawkins
Saç
Tıp
Teknoloji
Tutarlılık
Anatomi
Balıkçılık
Habercilik
Uçuş
Ortak Ata
İnsan Evrimi
Kemik
Ornitoloji
Makina
Yas
Şüphecilik
Felsefe
Sürüngen
Uterus
Bağışıklık
Popülasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Tek başımıza ne az, hep birlikte ne çok şey başarabiliriz!”
Helen Keller
Geri Bildirim Gönder