Kitap Analizi: Ağaçların Gizli Yaşamı

Ormanların, tıpkı karınca kolonileri gibi birer süper organizma olduğunu biliyor muydunuz?

Kitap Analizi: Ağaçların Gizli Yaşamı Penguin
4 dakika
10,635 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Ağaçların Gizli Yaşamı isimli bu kitap, popüler bilim kitapları arasında büyük ses getirmiş olsa da, öne sürdüğü bazı argümanlara bilim camiasında birçok kez karşı çıkılmış ve ağaçları fazla antropomorfize (insanlaştırılmaya) edilmeye çalışıldığı söylenmiştir. Fakat ağaçların oluşturduğu süper-organizmaları ve ekosistemleri anlamak için okuyucuya harika bakış açılar kazandırdığını söyleyebiliriz. Bu incelemede kitaptaki bazı argümanları ele alacağız. Peter Wohlleben'in yeni kitabı Hayvanların Gizli Yaşamı kitabı hakkındaki analizimize buradan ulaşabilirsiniz.

“Ağaçların acıyı hissedebildiğini, hafızaları olduğunu ve ebeveyn ağaçların çocuklarıyla birlikte yaşadığını öğrendiğinizde, artık onları sanki sıradan bir işmiş gibi devasa makinelerle kesip hayatlarını altüst edemiyorsunuz.”

...diye anlatıyor Peter Wohlleben isimli yazar. Kendisi 1964'da Almanya doğan bir ormancı ve yazar. Uzun yıllar boyunca ağaçlar ve davranışları üzerinde araştırmalar yapan Peter, 2015'te The Hidden Life of Trees isimli kitabını yayımladı. Peter'ın anlattığına göre ağaçlar da adeta memeli gibi davranışlar sergiliyorlar. İletişim kuruyorlar, destek oluyorlar ve birbirlerini koruyorlar. Hatta anlatılana göre kök sistemleri ile bağlantıda olan diğer bireylere şeker ve çeşitli besinler veriyorlar. Tehditlere karşı salgıladıkları kimyasallar ve gazlar ile birbirlerini uyarıyorlar, aralarındaki hasta veya acı çeken bireylerle gıdalarını paylaşıyorlar. Bu argümana şüpheci yaklaşsak da, bu çalışma gibi desteklenen bulgular literatürde elde edilmiş.

Peter'ın anlattığına göre birçok ağaç, hep birlikte bol miktarda su depolayarak veya nem üreterek aşırı sıcak ve soğuğu hafifleten bir ekosistem yaratabilir. Dahası, ormanlar, köklerinde bulunan uzantılar, mantarlar, böcekler, lifler, ve diğer parametreler ile birlikte wood-wibe-web adı verilen bir ağ sistemi ile başlı başına bir organizma oluyor! Kayınlar içerisinde kopan bir çotuğu hayatta tutmak için onu kökleri ile sararak şeker pompalarlar. Gerçekten bir dayanışma olduğunu ve aynı popülasyondaki türdeş ağaçların çoğunun kök sistemleriyle birbirine bağlı olduğunu, Almanya'daki Harz dağlarında gözlemişlerdir. Besin alışverişi ve ihtiyaç anında komşulara yardım etmek bir kültür gibi görünmektedir. Bu da ormanların, tıpkı karınca kolonileri gibi süper organizmalar olduğunu gösterir. Şu bağlantıdan konu hakkında yapılan ayrıntılı açıklamalara ulaşabilirsiniz.

Ağaçlar sistemleri, "wood-wibe-web" adı verilen bir ağ sistemi ile başlı başına bir süperorganizma oluşturuyorlar.
Ağaçlar sistemleri, "wood-wibe-web" adı verilen bir ağ sistemi ile başlı başına bir süperorganizma oluşturuyorlar.
Medium

Kitapta anlatılana göre karaağaçlar ve çamlar, yaprak yiyen tırtıllardan koruma yöntemi ile evrimleşmiş. Bu tırtılların içerisinde yumurtalar bırakan parazit yaban arılarını (wasp) kendilerine çeken kimyasallar yayarlar. Aynı şekilde akasya ağaçlarının yaprakları ile beslenen zürafalardan korunmak için etilen gazları ile iletişim kurarlar. Bu gazlar rüzgarla diğer ağaçlara yayılır ve bilgiyi alan ağaçlar yapraklarında zürafaların hoşlanmayacağı toksinler üretir. Eğer zürafalar rüzgarın aksi istikametinde hareket ederse durumdan bihaber akasya ağaçlarına ulaşabilirler. Tannin isimli bu kışkırtıcı gaz hakkında yapılan gözlemlere burada değinilmiştir.

Reklamı Kapat

Ağaçlarda da önemli etolojik (davranışsal) özellikler görülür. Örneğin horoz mantarı, meşe, huş ve ladin gibi birçok farklı ağaçlar anlaşabilir. Zira mantar popülasyonları ile ağaçlar arasında ciddi ittifaklar vardır. Tabii hepsinin değil. Mantarlar emeç adıyla bilinen yer altındaki pamuksu ağları on yıllar içinde genişler. Mesela İsviçre'de neredeyse yarım kilometrelik bir alana yayılan ve yaklaşık 1000 yaşında olan bir bal mantarı bulunmaktadır. Oregon'daki bir diğerinin 9 km genişliğinde, 600 ton ağırlığında ve 2400 yaşında olduğu tahmin edilmektedir. Yani bilinen en büyük canlı organizmalardır. Bahsettiğimiz bu devler heterotrof canlılar olduğu için ormanda ağaçlar ile beslenirler.

Ayrıca evrimsel başarı adına çeşitlilik sağlamak için erkek ve dişi çiçekler birkaç gün arayla açılır ki, bireyler farklı polenler ile tozlaşabilsin. Böylece genetik olarak daha fazla çeşitlilik elde edilebilinsin. Fakat kitabın üstünde durmadığı bir nokta ise, bu durumun her çiçekte geçerli olmamasıdır. Çünkü Taraxacum cinsi gibi bazı çiçeklerde kleistogami tipi üreme adı verilen tamamen kendi kendini polenleme görülür.

Kökleri ile birlikte bir ağaç illüstrasyonu.
Kökleri ile birlikte bir ağaç illüstrasyonu.
Shiratdevorah

Farklı türden ağaçlar yerel kaynaklar için birbirleriyle gerçekten mücadele ederken, türdeş ağaçlarda durum farklıdır. Kayın ağaçları arkadaş olabilir, hatta birbirlerini besledikleri gözlenmiştir. Popülasyon başarısını artırmanın en güzel yollarından biri. Çünkü bir zincir, en zayıf halkası kadar güçlüdür. Hatta kitapta anlatıldığına göre bazen ağaçların ortaklığı o kadar güçlüdür ki, birlikte ölürler...

Ortaya atılan en ilginç hipotezlerden biri, köklerden yapraklara su akışı kesilen ağaçların gövdelerinde titreşim algılanması oldu. Muhtemelen anlamsız bir davranış. Yoksa değil mi? Havanın ses tellerimizden geçişine benzer olarak köklerden başlayan bu mikrotitreşimlerin gövdedeki çatlaklarda ses çıkartmasının, popülasyondaki diğer ağaçları susuzluğa karşı uyarması olduğu düşünülüyor. Yani arkadaşlarına bağırarak haber veriyor olabilirler! Yapılan araştırmalar sonucu fide köklerinin de sese tepki verdiği anlaşılmış. Bu da 220 Hertz'deki çıtırdamayı algıladıklarını gösteriyor. Konu hakkındaki bir açıklamaya buradan ulaşabilirsiniz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bazı yerlerde çeviri nedeniyle hatalı olarak evrimi en güçlü olanın (survival of the fittest) hayatta kalması şeklinde ifade etse de, ağaçların davranışlarını, iletişimini ve hayatını harika bir şekilde anlatıyor. Ağaçlar ve ormanlar hakkında bambaşka perspektifler sunan muhteşem bir eser.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Umut Verici! 4
  • İnanılmaz 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 04:00:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7752

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Tarım
Hayvanlar Alemi
Meteor
Kadın Doğum
Molekül
Parçacık
Eşcinsellik
Metabolizma
Botanik
Gezegen
Kanıt
Kan
Pandemi
Şiddet
Biliş
Evrim
Komplo Teorisi
Obezite
Uçma
Teori
Robot
Kuyruk
Basınç
Memeli
Boyut
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın