Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Sinek (Diptera) ve elbise güvesi (Tineola bisselliella) gibi bazı uçan böceklerin ışığa olan ilgilerini fark etmeyeniniz yoktur galiba. Buna karşılık hamam böceği (Blattodea) gibi bazı böcekler de ışıktan kaçma eğilimi gösterirler. Peki aynı Insecta sınıfına dâhil olan bu hayvanların, ışık konusunda farklı davranmalarının nedeni nedir? Bilimsel olarak inceleyelim.

Fototaksi Fenomeni Nedir?

Fototaksi, organizmaların ışık kaynaklarına doğrudan tepki verebilme yetilerine verilen bir isimdir. Işığa yönelim pozitif fototaksi. ışıktan kaçma ise negatif fototaksi olarak tanımlanır. Yunancada "ışık" anlamına gelen "photo" ve düzenleme anlamına gelen "tax, taxo" sözcüklerinin birleşmesi ile oluşmuştur. Doğada pek çok siyanobakteri pozitif fototaksi yapar ve bu kendileri için bir avantajdır; çünkü fotosentez yapabilmeleri için ışık gereklidir.

Fototaksi, var olan tek taksi yöntemi değildir; bugüne kadar toplamda 13 farklı taksi yöntemi tanımlanmıştır. Bunlardan bazıları; kemotaksi, hidrotaksi, gravitaksi, aerotaksi, elektrotaksidir.

Böceklerde Fototaksizm

Geride bıraktığımız milyonlarca yıllık sürede böcekler çok farklı şekillerde evrimleşti. Bu evrimsel değişimlerin bazıları besinlerin yerlerini tespit ederek beslenebilmelerini, bazıları kanatlarını geliştirerek uçabilmelerini kolaylaştırdı. Bazı adaptasyonlar ise yönlerini bulabilmelerini sağladı. Bu adaptasyonlar Güneş, Ay ya da yıldızlar gibi doğal ışık kaynakları üzerinden gerçekleştiği için, böcekler sık sık bu ışık kaynaklarına göre kendilerini konumlamaya başladılar. Kimileri bu ışık kaynaklarına yaklaşmak, kimileri bu ışık kaynaklarından uzaklaşmak üzerine evrimleşti. Sonuçta sınıfları aynı olsa da türleri farklıydı.

Bazı çalışmalarca desteklenen en popüler teori, böceklerin yapay ışık kaynakları ile karşılaştıklarında yapay kaynakları doğal kaynaklar ile karıştırmaları sonucu yapay kaynaklara yönelmesi. Yapay ışık kaynakları ışığı her yönde saçtığı için, doğal ışık kaynaklarında ışığı sabit bir açı ile alan böcekler, yapay ışık kaynaklarında sabit bir açı tutturamazlar ve ışı kaynaklarının etrafında dönmeye başlarlar.

Böcekler ve ışık yönelimler ile ilgili bir başka teori ise böceklerin neden bazen giysilerimizin ya da bizim etrafımızda dolaştığını açıklamamıza yardımcı oluyor. Bu teoriye göre böceklerin "ana besin maddesi" olarak gördüğü bazı çiçeklerin, ultraviyole ışınlarını yansıtması ve böceklere hedef oluşturması. Açık ve düşük dalga boylu renkler ultraviyole ışınlarını daha çok yansıtarak böcekleri daha çok çeker. Yani böceklerin etrafımızda dolaşma sebebi, bizi ve giysilerimizi birer yiyecek sanması olabilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 15
  • 9
  • 1
  • 1
  • 1
  • 4
  • 0
  • 7
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Wonderopolis. Why Are Bugs Attracted To Light?. (2019, Mayıs 23). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Wonderopolis
  • J. Staughton. Why Are Bugs Attracted To Light?. (2019, Mayıs 23). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Science ABC
  • IFL Science. Why Are Bugs Attracted To Light?. (2019, Mayıs 23). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2019. Alındığı Yer: IFL Science

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2019 21:43:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7807

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder