Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Karar Yorgunluğu: Gün Boyunca Almak Zorunda Olduğunuz Kararlar, İradenizi Nasıl Zayıflatıyor?

Karar Yorgunluğu: Gün Boyunca Almak Zorunda Olduğunuz Kararlar, İradenizi Nasıl Zayıflatıyor?
27 dakika
5,615
  • Kişilik Psikolojisi
  • Sosyal Psikoloji

İsrail'deki hapishanelerde cezalarını çeken 3 adam, bir yargıç, bir kriminolog ve bir sosyal hizmetler görevlisinden oluşan şartlı tahliye kurulunun önüne çıktı. Üç mahkum da cezalarının en az üçte ikisini tamamlamıştı; ancak şartlı tahliye kurulu, bu mahkumlardan sadece bir tanesini serbest bıraktı. Aşağıdaki bilgiler ışığında, serbest bıraklanın hangisi olduğunu tahmin etmeye çalışın:

  • Dava 1, saat 08:50'de görüldü. Sanık, dolandırıcılıktan 30 ay hapis cezasında çarptırılmış Arap kökenli bir İsrailli idi.
  • Dava 2, saat 15:10'da görüldü. Sanık, saldırıdan 16 ay hapis cezasına çarptırılmış Yahudi bir İsrailli idi.
  • Dava 3, saat 16:25'te görüldü. Sanık, dolandırıcılıktan 30 ay hapis cezasında çarptırılmış Arap kökenli bir İsrailli idi.

Şartlı tahliye kurulunun kararlarında belirli bir örüntü vardı, ancak bu örüntü, adamların etnik kökenleri, suçları veya cezaları ile ilgili değildi. Araştırmacıların 1 yıl boyunca 1100'den fazla kararı analiz ederek keşfettiği üzere, her şey davanın zamanı ile ilgiliydi. Mahkumların itirazlarını dinleyip diğer kurul üyelerinden de tavsiye alan karar vericiler, davaların yaklaşık üçte birinde şartlı tahliyeyi onaylamışlardı; ancak şartlı tahliye edilme olasılığı gün boyunca ilginç bir değişkenlik gösteriyordu: Sabahın erken saatlerinde dinlenen mahkumların yaklaşık %70'i şartlı tahliye almışlardı, ancak günün geç saatlerinde kararı bağlananların %10'undan daha azı tahliye edilmişti.

Tüm Reklamları Kapat

Yukarıdaki üç mahkum arasından sabah jüri karşısına sabah 08:50'de çıkan daha şanslıydı ve gerçekten de bu mahkumlar arasından şartlı tahliye alan tek kişi oydu. Diğer Arap kökenli İsrailli mahkum da birebir aynı suçtan (dolandırıcılık) içeride olsa da, öğleden sonra 16:25’te jüri karşısına çıktığı için şansı daha düşüktü - ve gerçekten de şartlı tahliye alamadı. Serbest bırakılan mahkuma göre daha kısa ceza almış olan ancak jüri karşısına saat 15:10'da çıkan Yahudi İsrailli de şartlı tahliye edilmedi.

Bu kişilerin tek bir hatası vardı: Sadece günün yanlış saatinde şartlı tahliye istiyorlardı.

Tüm Reklamları Kapat

Her Kararın Bir Bedeli Var!

Stanford'dan Jonathan Levav ve Ben-Gurion Üniversitesi'nden Shai Danziger tarafından yapılan çalışmaya göre, karar veren jürinin davranışlarında herhangi bir art niyet, hatta olağandışı bir şey bile yoktu.[1] Karar verenlerin bu yargıları, George W. Bush'un bir zamanlar dediği gibi, "karar merci" olmanın getirdiği mesleki bir tehlikeden kaynaklanmaktaydı. Bireyin kişiliği nasıl olursa olsun, bir vaka üzerine karar vermenin gerektirdiği zihinsel çaba onları yıpratmıştı. Bu türden bir karar yorgunluğu, maçın ilerleyen saatlerinde oyun kurucuları daha şaibeli kararlar almaya veya bir yöneticiyi (örneğin bir CFO'yu) gecenin geç vakitlerinde yanlış maddi ilişkiler kurmaya eğilimli hale getirebilir. Karar yorgunluğu, yönetici pozisyonunda olan, olmayan, zengin ve fakir, herkesin yargılarını rutin olarak çarpıtabilir – hele hele yoksulların daha büyük bedeller ödemelerine bile neden olabilir. Yine de çok az insan bunun farkındadır, araştırmacılar da bunun neden olduğunu, nasıl önleneceğini daha yeni yeni anlamaya başlamaktalar.

Karar yorgunluğu, normalde oldukça makul olan insanların meslektaşlarına ve ailelerine neden öfkelendiklerini, kıyafet konusunda neden savurganlaştıklarını, süpermarkette neden abur cubur satın aldıklarını ya da yeni arabalarını aldıkları satıcının paslanmaya karşı koruyan cila sürme teklifine neden karşı koyamadıklarını açıklamaya yardımcı olur. Durum şu ki ne kadar mantıklı ve ileri görüşlü biri olmaya çalışırsanız çalışın, biyolojik bir bedel ödemeksizin, karar üstüne karar vermeye devam edemezsiniz. Bu yorgunluk, sıradan bir fiziksel yorgunluktan farklıdır, çünkü yorgun olduğunuzun bilincinde bile değilsinizdir; sadece zihinsel enerjiniz düşüktür. Gün boyunca ne kadar çok seçim yaparsanız, bunların her biri için beyniniz de bir o kadar zorlanmaya başlar ve günün sonunda genellikle iki farklı şekilde kısayollar arar:

  • Kısa yollardan bir tanesi pervasız olmaktır: Yani öncelikle bir eylemin sonuçlarını düşünmeye enerji harcamak yerine, içgüdüsel olarak hareket etmek. ("Tabii ki o fotoğrafı tweetleyebilirim; ne olacak ki?")
  • Diğer kısa yol ise mutlak bir enerji tasarrufuna yol açar: Hiçbir şey yapmamak. Kararlar yüzünden ıstırap çekmek yerine, herhangi bir seçim yapmaktan kaçınırsınız. Genellikle bir karara boyun eğmek, uzun vadede daha büyük sorunlar yaratır, ancak o anki zihinsel yorgunluğu azaltır. Herhangi bir değişikliğe veya potansiyel riske karşı harekete geçmek için direnmeye başlarsınız; yukarıdaki örneğimizde olduğu gibi, suç işleyebilecek bir mahkumu serbest bırakmak veya adil olmayan kararlar vermek gibi. Bu yüzden şartlı tahliye kurulundaki yorgun karar vericiler, kolay yolu seçerler ve mahkum da kalan cezasını yatmaya devam eder.

Karar Yorgunluğu Nedir?

Karar yorgunluğu, sosyal psikolog Roy F. Baumeister tarafından Freudyen bir hipoteze saygı duruşu niteliğinde üretilmiş bir terim olan ego tükenmesi adlı bir fenomeni de bünyesine katan, görece yeni bir keşiftir. Aslında Freud, benliğin veya egonun, enerji transferini içeren zihinsel faaliyetlere bağlı olduğunu öne sürmüştür. Ancak bu fikrinin detayları oldukça belirsizdir; ayrıca Freud, bazı konularda da oldukça hatalıydı (örneğin Freud, sanatçıların cinsel enerjilerini eserlerine "yüklediklerini" düşünür - ki bu, sanat çevrelerinde evlilik dışı ilişkilerin daha nadir görülmesi gerektiğini ima eder).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Freud'un benliğe ilişkin enerji modeli, Baumeister'in önce Case Western'de, ardından da Florida Eyalet Üniversitesi'nde yürüttüğü bir dizi deneyle zihinsel disiplini incelemeye başladığı zamana kadar göz ardı edilmişti. Bu deneyler, bireyin kendisini kontrol etme konusunda sınırlı bir zihni enerji rezervine sahip olduğunu gösterdi. Örneğin yapılan bir çalışmada katılımcılar, M&M şekerlemelerinin veya taze pişmiş çikolata parçacıklı kurabiyelerin çekiciliğine dayanmayı başarabilirlerse (yani önlerine konmuş bu çekici yiyecekleri yemeden durabilirlerse), kendilerine bu başarılı direnişten hemen sonra sunulan diğer cazibelere karşı çok daha az direnç gösterebilmektedirler. Bir diğer çalışmadaysa deneye katılanlar, son derece acıklı bir film esnasında kendilerini metin olmaya zorladıktan sonra bir geometri sorusu üzerinde çalışmak veya herhangi bir elle kavrama egzersizi yapmak gibi özünde disiplin gerektiren deney görevlerinde daha çabuk havlu attılar.

Bu çalışmalar sayesinde, iradenin halk arasında anlaşıldığından veya bir metafordan çok daha fazlası ortaya çıkmıştır: İrade, hakikaten de tükenebilecek bir zihni enerji biçimidir. Deneyler, 19. yüzyıldaki irade kavramının, aşırı kullanımdan yorulan bir kas gibi, cazibenin görmezden gelinmesiyle korunulabilecek bir güç olduğunu doğrulamıştır.

Ego Tükenmesi Nedir?

Ego tükenmesi sürecini incelemek için araştırmacılar, ilk olarak, bir kutu dondurmaya direnme gibi iradenin genel olarak öz kontrolle ilişkilendirildiği eylemlere odaklandılar. Aslında araştırmacılar, çikolatalı veya vanilyalı dondurma arasında seçim yapmak gibi, daha farklı ve çok daha az yorucu olduğunu varsaydıkları, rutin bir karar mekanizması ile ilgilenmiyorlardı. Gerçekten de sezgisel olarak, çikolata yahut vanilya arasında seçim yapmak pek bir irade gerektirmezmiş gibi görünür.

Ama sonra, doktora sonrası araştırmacılardan Jean Twenge, kendi düğününü planladıktan hemen sonra Baumeister'in laboratuvarında çalışmaya başladı. Twenge, laboratuvarın ego tükenmesi deneylerinin sonuçlarını incelerken, bir önceki akşam nişanlısıyla birlikte (bir Amerikan düğünü geleneği olarak) ne tür hediyelerin gelmesini istediklerini bir kenara yazarken, kendisini ne kadar bitkin hissettiğini hatırladı. Düz beyaz çinili mi, yoksa desenli bir porselen takımı mı isterdiler? Bıçaklar hangi marka olmalıydı? Kaç havlu gerekirdi? Ne tür çarşaflar lazımdı? Çarşaf kumaşının dokumasında santimetre başına tam olarak kaç düğüm olmalıydı? Twenge, yeni iş arkadaşlarına şunu söylemişti:

O noktada artık beni herhangi bir şeye ikna edebilirdiniz.

Bu belirtiler, iş arkadaşlarına da tanıdık gelmişti - bu da onlara bir fikir verdi. Yakınlarındaki büyük bir mağaza, tahliye nedeniyle indirimdeydi. Araştırmacılar, arabalarının bagajlarını basit ürünlerle doldurmaya gittiler – tabii bunlar bir düğün hediyesi kalitesinde şeyler değildi ama üniversite öğrencilerinin ilgisini çekmeye yetebilecek objelerdi. Laboratuvara geldiklerinde, öğrencilere deneyin sonunda sadece tek bir hediye alabilecekleri söylendi, ancak bunun öncesinde bir dizi seçim yapmaları gerekiyordu:

Tüm Reklamları Kapat

  • Kalem mi, yoksa mum mu tercih edeceklerdi?
  • Mumsa, vanilya kokulusunu mu, yoksa badem kokulusunu mu isterdiler?
  • Acaba mum yerine tişört mü almalıydılar?
  • Peki siyah tişörtü mü, yoksa kırmızı tişörtü mü seçmeliydiler?

Bu arada bir kontrol grubu (onlara "karar vermeyenler" diyelim), aynı süreyi, aynı ürünler hakkında herhangi bir seçim yapmaksızın düşünmekle geçirdi. Onlardan yalnızca her bir ürünle ilgili görüşlerini bildirmelerini ve son altı ayda böyle bir ürünü ne sıklıkta kullandıklarını söylemelerini istediler.

Daha sonra, tüm katılımcılara klasik otokontrol testlerinden biri verildi: Elleri buzlu suda olabildiğince uzun süre tutmak. Burada dürtü, elleri dışarı çekmektir; bu nedenle eli suyun altında tutmak öz disiplin gerektirir. Deney sonucunda "karar verenler" 28 saniye gibi bir sürede pes ederken, "karar vermeyenler" iki katın ötesinde bir süreye ulaşarak, ortalama 67 saniye dayandı. Görünüşe göre, tüm bu seçimleri yapmak, katılımcıların iradelerini zayıflatmıştı ve bu, izole bir etki değildi. Üniversite kataloğundan ders seçme gibi alıştırmalardan geçtikten sonra öğrencilerin test edildiği diğer benzer deneyler de bunu doğruladı.

Teorilerinin gerçek dünyada test edilmesi için laboratuvar araştırmacıları, "modern karar verme arenası" olarak tabir edebileceğimiz "alışveriş merkezi"ne gittiler. Alışveriş yapanlarla, o gün mağazalarda yaşadıkları deneyimler hakkında konuştular ve daha sonra bu kişilerden basit aritmetik problemlerini çözmelerini istediler. Araştırmacılar, katılımcılardan olabildiği kadar çok problem çözmelerini ve istedikleri zaman problem çözmeyi bırakabileceklerini söylediler. Mağazalarda en fazla sayıda karar vermiş kişiler, matematik problemlerini çözmeyi en kısa sürede bırakan kişilerdi. Bitkin düşene dek alışveriş yaparsanız, iradeniz de zayıflar.

Sezar ve Rubicon Nehri: "Ok, Yaydan Çıktı!"

İster pantolon alınacak olsun, ister bir savaş başlatılacak olsun, herhangi bir karar, psikologların İtalya'yı bir Roma eyaleti olan Galya'dan ayıran nehrin onuruna "Rubicon eylem aşamaları modeli" adını verdikleri biçimlere bölünebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Önce, biraz tarih: Sezar, MÖ 49'da Galya'yı fethettikten sonra eve dönerken o bölgeye ulaştığında, Roma'nın işgali olarak anlaşılmaması için, geri dönen bir generalin lejyonlarını kendisiyle birlikte getirmesinin yasak olduğunu biliyordu. Nehrin Galya tarafında beklerken, bir iç savaş başlatmanın risklerini ve avantajlarını düşünürken "karar öncesi aşama"da idi. Sonra düşünüp taşınmayı bir yana bırakıp Rubicon'u geçince, çok isabetli bir şekilde tanımladığı gibi "karar sonrası aşama"ya ulaşmıştı: "Zarlar atıldı." (veya Türkçe tabiriyle, "Ok, yaydan çıktı!")

Seçme süreci herhangi birinin iradesini tüketebilir, ama karar verme etabının hangi aşaması acaba en yorucu olanıydı? Baumeister'in şu anda Minnesota Üniversitesi'nde çalışan eski bir meslektaşı olan Kathleen Vohs, bunu öğrenmek için Dell Computers'ın self servis web sitesini kullanarak bir deney yaptı:

  • Deneydeki bir grup, bir bilgisayardaki çeşitli özelliklerin (ekran tipi, sabit diskin boyutu vb.) avantaj ve dezavantajlarını dikkatle inceledi, bu şekilde hangisini seçeceklerine dair nihai bir karara varmaları gerekiyordu.
  • İkinci bir gruba önceden belirlenmiş özelliklerin bir listesi verildi ve burada belirtilen özellikleri seçenekler arasında bulmak, sonra da doğru olanlara tıklamak gibi zahmetli, adım adım izlenecek bir süreçle bilgisayarlarını yapılandırmaları söylendi. Bunun amacı, seçim yapıldığında, bir kararın sonrasındaki aşamada olan her şeyi kopyalamaktı.
  • Üçüncü grup, bilgisayarlarında hangi özellikleri istediklerini kendileri bulmalı ve bunları seçme sürecinden kendi kendilerine geçmeliydiler; yani sadece seçenekler üzerinde düşünmediler (birinci grup gibi) veya başkalarının seçimlerini uygulamadılar (ikinci grup gibi). Kelimenin tam anlamıyla "zarı atmak" veya "oku yaydan çıkarmak" zorundaydılar.

En sonunda, üçüncüsünün en yorucu iş olduğu ortaya çıktı: Özdisiplinler ölçüldüğünde, açık ara en çok tükenenler üçüncü gruptakiler olmuştu.

Bu deney gösteriyordu ki Rubicon'u geçmek, her iki kıyıdan birinde durmaktan, yani Galya tarafında oturup zihinsel olarak seçeneklerinizi düşünmek veya nehri geçtikten sonra Roma'ya yürümekten kesinlikle daha yorucuydu. Sonuç olarak, Sezar'ın iradesine sahip olmayan biri, olduğu yerde kalmaya mahkumdur. 

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 250 gr.

The Coffee Belt Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 250 gr.

The Coffee Belt Nedir?

Kahve, kuzeyde yengeç, güneyde oğlak dönencesi boyunca uzanan ve Ekvator’a paralel bir kuşak oluşturan bölgede yetişir. Buna kahve kuşağı (Coffee Belt) denir. Onlarca farklı ülkenin sıralanarak oluşturduğu bu kuşakta, en seçkin kahveleri sizin için seçip titizlikle kavuruyoruz. The Coffee Belt yüksek kaliteli %100 orijin kahve çeşitleri ve blend (harman) kahveleri ile her zaman seçkin, her zaman taze.

Neden The Coffee Belt?

The Coffee Belt kahve çeşitlerimizde %100 o bölge ve ülkeye ait yüksek kaliteli kahve çekirdeklerini seçtik. Daha temiz ve lezzetli bir kahve deneyimi için çiğ çekirdek kahvelerde belli oranda bulunan kusurlu (defekt) kahve çekirdeklerini ayıkladık.

Taze Kavrulmuş Kahve

Her ülke ve bölgenin kahve çekirdekleri farklı karakteristik özelliklere sahiptir. Kahvenin içerisinde yer alan aromaları daha iyi ortaya çıkartmak için çekirdeğin karakteristik özelliğine, ülkenin ve bölgenin yapısına göre en iyi kıvamda taze taze kavurduk.

The Coffee Belt markalı kahvelerimizi “The Coffee Belt Roasting”de haftalık olarak kavurup sipariş anında taze taze paketliyoruz!

İçtiğin her yudum kahve nefis keşiflere dönüşsün diye.UYARI: Bu ürün, müşterilerimizin tercihine göre özel olarak öğütülerek (veya hiç öğütülmeden) temin edilmektedir; yani müşteri talebine özel olarak hazırlanmaktadır. Bu nedenle lütfen sipariş notlarına talep ettiğiniz öğütme türünü ekleyiniz:

  1. Çekirdek (Öğütme İstemiyorum)
  2. Filtre Kahve Makinesi,
  3. Espresso (Öğütülmüş),
  4. French Press,
  5. Moka Pot,
  6. Hario V60,
  7. Aeropress,
  8. Metal Filtre,
  9. Chemex – Pour Over.

Tercih belirtilmemesi halinde öğütülmemiş çekirdekler gönderilecektir ve tarafınızdan öğütülmesi veya değirmen olan bir yerde öğüttürülmesi gerekecektir.

Devamını Göster
₺136.00
Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 250 gr.

Yorgun bir karar verici için şartlı tahliyeyi reddetmek, yalnızca statükoyu koruduğu ve şartlı tahliye edilenin tekrar suça bulaşma riskini ortadan kaldırdığı için değil, aynı zamanda daha fazla seçeneği açık bıraktığı için daha kolay bir çözüm gibi görünür: Böylece mahkumu şu anda güvenli bir şekilde cezaevinde tutma seçeneğinden ödün vermeden, ileri bir tarihte şartlı tahliye etme opsiyonu da elinizdedir.

Karar vermeye karşı direncin bir kısmı, seçeneklerden vazgeçme korkumuzdan gelir. "Karar" kelimesi, hem "kesmek" hem de "öldürmek" anlamına gelen Latince "caedere" kelimesinden gelir. Bu kelime, "cinayet" ile aynı etimolojik kökten gelir. Vazgeçmeyle birlikte gelen bu kayıp, karar yorgunluğu ile baş gösterdiğinde özellikle daha büyük görünür.

Bilişsel Cimrilik ve Deneyler

Zihinsel olarak tükendikten sonra, özellikle ileri seviyede ve zorlayıcı bir karar verme biçimini içeren düşünceye dayalı takaslar yapmak konusunda oldukça isteksiz hâle gelirsiniz. Hayvanlar Alemi'nin geri kalanında, yırtıcılar ve av arasında çok uzun süreli müzakereler yoktur. Uzlaşı, karmaşık bir insan yeteneğidir ve bu nedenle irade tükendiğinde ilk azalanlardan biri de uzlaşıdır. Araştırmacıların bilişsel cimri dediği şeye dönüşürsünüz, yani enerjinizi biriktirirsiniz. Alışveriş yapıyorsanız, fiyat gibi yalnızca bir boyuta bakmakla yükümlüsünüz: "Bana en ucuzunu verin!" Veya kaliteye bakarak kendinizi şımartın: "En iyisini istiyorum." (özellikle başkası ödüyorsa bu, çok kolay bir stratejidir).

Stanford profesörü Jonathan Levav'ın özel dikim takımlar ve yeni arabalarla ilgili deneylerinde gösterdiği gibi, karar yorgunluğu sizi, satışlarını nasıl zamanlaması gerektiğini bilen pazarlamacılara karşı savunmasız bırakır.

Terzide Kıyafet Tercihi Deneyi

Bu deneylerin fikri, "Cehennem Haftası" olarak bilinen, Amerika'da asker alımlarının dayanıklılığa dayalı seçim sürecinin oluşturduğu karar yorgunluğunun eşdeğeri bir ritüel olan düğün hazırlıklarında da ortaya çıktı. Levav, nişanlısının önerisiyle terziyi ziyaret ederek ısmarlama bir takım elbise diktirdi ve kumaş, astar tipi, düğme, klapa, manşet vb. şeyler için seçimler yapmaya başladı. Levav, durumu şu şekilde hatırlıyor:

Üçüncü kumaş örneği yığınını da geçtiğimde kendimi öldürmek istedim. Artık seçenekleri birbirinden ayıramıyordum. Bir süre sonra terziye tek cevabım 'Ne önerirsiniz?' oldu, çünkü dayanamadım.

Levav sonunda herhangi bir ısmarlama takım elbise satın almadı (2.000 dolarlık fiyat etiketi de bu kararı yeterince kolaylaştırmıştı), ancak deneyimini, o zamanlar Almanya'daki Christian-Albrechts Üniversitesi'nde Mark Heitmann’la birlikte yürütülen iki deneyde kullandı.

Araba Modeli Seçimi Deneyi

Bu deneylerden birisi, İsviçre'deki St. Gallen Üniversitesi'nden Andreas Herrmann ile, diğeri ise Columbia'dan Sheena Iyengar’la yapılmıştı. İlkinde, İsviçre'deki MBA öğrencilerinden ısmarlama bir takım elbise seçmeleri istenecekti; diğeri ise, müşterilerin yeni sedanları için farklı opsiyonlar sipariş ettiği Alman otomobil galerilerinde yapıldı. Araba alıcıları – ki bunlar kendi paralarını harcayan gerçek müşterilerdi - örneğin, 4 farklı vites topuzu stili, 13 çeşit tekerlek jantı, 25 değişik motor ve şanzıman konfigürasyonu, ayrıca iç mekan için 56 renkten oluşan bir paleti de içeren bir dizi seçimler yapmak zorunda bırakıldılar.

Müşteriler bu özellikleri seçmeye başladıklarında, önceleri seçenekleri dikkatle tartıyorlardı, ancak karar yorgunluğu başlayınca, varsayılan seçenek ne olursa olsun, buna razı olmaya başlayacaklardı. Sürecin başlarında karşılaştıklarından daha zor seçimler –örneğin gri veya kahverenginin keskin bir tonu için 56 rengin arasından seçim yapmak gibi– karar aşamasında insanları daha çabuk yordu, ve en sonunda müşteriler varsayılan fabrika üretimi modelini seçerek en az dirençli yolu tercih ettiler. Araştırmacılar, bu kez araba alıcılarının tercihlerinin sırasını değiştirerek, müşterilerin farklı seçeneklere razı olacaklarını ve ortalama farkın araba başına 1.500€'dan fazla olacağını (o zamanlar yaklaşık 2.000$) farkettiler. Müşterilerin süslü jantlar için mi, yoksa daha güçlü bir motor için mi daha çok fazla ödediği, seçeneğin ne zaman sunulduğuna ve müşteride ne kadar irade kaldığına bağlıydı.

Ismarlama takımlarla yapılan deneyde de benzer sonuçlar vardı: Karar yorgunluğu bir kez başladığında, insanlar önerilen seçeneğe razı olma eğilimindeydiler. Müşteriler, bir takım elbise için 100 farklı kumaş gibi en fazla seçeneğe sahip olan en zor kararlarla erkenden karşı karşıya kaldıklarında daha çabuk yoruldular, ve alışveriş deneyiminden daha az keyif aldıklarını bildirdiler.

Karar Yorgunluğu, İnsanları Fakirliğe İtebilir!

Alışveriş, sürekli olarak düşünsel takaslarla mücadele etmek zorunda kalan yoksullar için özellikle yorucu olabilir. Amerika'da çoğu kişi sabun satın almaya gücünün yetip yetmeyeceği konusunda ıstırap çekerek çok fazla zaman harcamaz, ancak bu, Hindistan'ın kırsal kesimlerindeki tüketiciler için ciddi bir seçim konusu olabilir. Princeton'da ekonomist olan Dean Spears, Hindistan'ın kuzeybatısındaki Rajasthan'dan 20 köyde insanlara 20 sentten daha az bir fiyata birkaç kalıp marka sabun satın alma şansı verdi. Bu normal fiyatın çok üzerinde bir indirimdi, ancak bu miktar bile en yoksul 10 köydeki insanlar için büyük bir mali yüktü.

Tüm Reklamları Kapat

Sabunu satın alıp almadıklarına bakılmaksızın bu karar verme eylemi, daha sonra bir el sıkışmayı ne kadar süre sürdürebileceklerine dair bir testte ölçüldüğü gibi, onlarda daha az irade bırakmıştı. Biraz daha varlıklı köylerde ise insanların iradesi önemli ölçüde etkilenmedi. Daha çok paraları olduğu için, sabunun yararlarını, örneğin yiyecek veya ilaçla, tartmak gibi fazla çaba harcamak zorunda kalmadılar.

Spears ve diğer araştırmacılar, bu türden bir karar yorgunluğunun, insanları yoksulluğa mahkum olmasında şimdiye kadar göz ardı edilen önemli bir faktör olduğunu savunuyorlar. Mali durumları onları daha çok ödün vermeye zorladığı için, kendilerini orta sınıfa sokabilecek bir okula, işe veya diğer faaliyetlere kanalize etmeleri için daha az iradeleri vardır. Bu faktörün tam olarak ne kadar önemli olduğunu bilmek zor, ancak iradenin fakir insanlar için özel bir sorun olduğuna şüphe yok.

Ardı ardına yapılan araştırmalar, düşük özkontrolün düşük gelirle ve aynı zamanda okulda başarısızlık, boşanma, suç, alkolizm ve kötü sağlık durumu gibi bir dizi başka sorunla da ilişkili olduğunu göstermiştir. Kendi kendini kontrol etmedeki aksaklıklar, "hak etmeyen yoksullar" gibi –sosyal yardımla geçinen bir annenin abur cubur satın almak için yiyecek kuponları kullanması imajıyla da özdeşleşen- bir kavrama yol açtı; ancak Spears, bizleri dar bir bütçeyle bütün gün kritik kararlar veren birine sempati duymaya çağırmakta.

Bir çalışmada, fakirler ve zenginler alışverişe gittiğinde, fakirlerin alışveriş sırasında yemek yeme olasılığının daha yüksek olduğunu buldu. Bu, zayıf karakterin bir teyidi gibi algılanabilir - sonuçta, muhtemelen, yoksullar arasında daha yüksek obezite oranına katkıda bulunan Cinnabons gibi hazır atıştırmalıkların satın alınması yerine evde yemek yiyerek paradan tasarruf etme alışkanlığına dönülebilirse beslenme biçimlerini iyileştirebilirler. Ancak süpermarkette atılan bir tur, fakirlerde, zenginlerden daha fazla karar yorgunluğuna neden oluyorsa - çünkü her satın alış daha fazla zihinsel takas gerektirir - kasaya ulaştıklarında, Mars çikolatalarına ve Skittles’a direnmek için daha az iradeleri kalır. Bu türden alışverişlerin anlık satın alma olarak adlandırılması boşuna değildir.

Tüm Reklamları Kapat

Firmaların Karar Yorgunluğu Manipülasyonu

Ve bu, alışveriş yapanların yiyecek reyonlarında verdikleri tüm kararlardan sonra tükendikleri bir sırada, kasada tatlı atıştırmalıkların öne çıkmasının tek nedeni değil. Azalmış iradeleriyle, her türlü ayartmaya daha yatkın olabilirler, ancak özellikle şekerleme, gazoz veya hızlı bir şeker alımı sunan her şeye karşı savunmasızdırlar. Süpermarketler bunu uzun zaman önce çözmüş olsa da, araştırmacılar nedenini ancak son zamanlarda keşfettiler.

Mardi Gras Teorisi ve Glikoz Yüklemesi

Bu keşif, Baumeister'in laboratuvarında başarısız bir deneyden kaynaklanan bir kaza ile olmuştu. Araştırmacılar, Mardi Gras festivallerinin Hıristiyan perhizi Lent’in zorluklarından hemen önce yapılmasından ilham alarak, kendinizi önceden zevkle şımartarak iradenizi geliştirebileceğiniz fikri olarak tanımlanan Mardi Gras teorisini test etmek için yola çıktılar.

Florida Eyaleti'nde laboratuvardaki şefler, epey irade gerektiren iki laboratuvar görevi arasında dinlenen bir grup denek için Yağlı Salı Kahvaltısı yerine, tatlı kıvamında milkshakeler hazırladılar. Tabii ki, lezzetli milkshakeler, insanların bir sonraki görevde beklenenden daha iyi performans göstermelerine yardımcı olmak üzere iradeyi güçlendiriyor gibiydi. Herşey buraya kadar iyi gitti.

Ancak deney, tatsız ve az yağlı süt tozu içeren bir karışımla beslenen bir kontrol grubunu da içeriyordu. Bu içecek onlara hiçbir zevk vermese de özdenetim konusunda benzer gelişmeler sağladı. Mardi Gras Teorisi yanlış görünüyordu. Bu, New Orleans sokaklarında dolaşmak için bir bahaneyi trajik bir şekilde ortadan kaldırmanın yanında, sonuç olarak da araştırmacılar için utanç vericiydi. Çalışmayı yürüten yüksek lisans öğrencisi Matthew Gailliot, Baumeister'a fiyaskoyu anlatırken ayakkabılarına bakıp durmuştu.

Tüm Reklamları Kapat

Glikoz Neden Önemli?

Baumeister alınan bu sonuçlardan sonra iyimser kalmaya çalıştı. Belki de bu çalışma bir başarısızlık değildi. Sonuçta bir şey olmuştu. Tatsız tuzsuz çamurumsu bir karışım bile işe yaramıştı, ama nasıl? Burada faktör zevk değilse, kalori alımı olabilir miydi? İlk başta fikir biraz aptalca görünüyordu. On yıllardır psikologlar, süt ürünlerinin, tüketimleriyle alınan sonuçlar hakkında fazla endişe duymadan, zihinsel görevler üzerindeki performansları inceliyorlardı. İnsanların bilgisayar çipleri ve devreleri ile eş değer olduğunu gösterme hevesindeki psikologların çoğunun ciddiye almadıkları, ancak makinanın önemli bir parçasını gözardı ettiler: bu da güç kaynağıydı.

Beyin, vücudun geri kalanı gibi, her türlü gıdadan üretilebilen ve basit şeker olan glikozdan enerji elde eder. Neden-sonuç ilişkisi kurmak için Baumeister'in laboratuvarındaki araştırmacılar, şekerle veya diyet tatlandırıcıyla karıştırılmış limonatayı içeren bir dizi deneyde beyne yakıt ikmali yapmayı denediler. Şekerli limonata, etkileri hemen laboratuvarda gözlemlenebilen bir glikoz patlaması sağladı; şekersiz çeşit, aynı glikoz patlamasını sağlamadan oldukça benzer bir tada sahipti. Şeker tekrar tekrar iradeyi geri kazandırdı, ancak yapay tatlandırıcının hiçbir etkisi olmadı.

Glikoz en azından ego tükenmesini hafifletir, ve bazen mekanizmayı tamamen tersine çevirir. Geri dönen irade gücü, insanların karar kalitesinin yanı sıra öz denetimini de iyileştirmişti: Bu kez seçimler yaparken mantıksız önyargılara direndiler, ve finansal kararlar almaları istendiğinde, hızlı bir ödeme yerine daha iyi ve uzun vadeli stratejiyi seçme olasılıkları yükselmişti.

Kentucky Üniversitesi'nde Holly Miller ve Nathan DeWall tarafından yapılan iki çalışmada, ego tükenmesi etkisi köpeklerle bile gösterildi. 10 dakika boyunca "otur" ve "kalk" komutlarına uyduktan sonra, köpekler özkontrol testlerinde daha kötü bir performans gösterdiler; ayrıca durum böyleyken, başka bir köpeğin bölgesinde ona meydan okumak gibi tehlikeli bir karar verme olasılıkları daha yüksek olmuştu. Ancak bir doz glikoz bile onlara iradelerini geri kazandırmaya yetiyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Şüpheciler ve Karşı Argümanları

Bu bulgular dizisine rağmen, beyin araştırmacılarının bunun glikozla bağlantısı hakkında hala bazı çekinceleri vardı. Şüpheciler, kişinin ne yaptığından bağımsız olarak, beynin genel enerji kullanımının aşağı yukarı aynı kaldığına dikkat çekti; bu, irade gücünü etkileyen tükenmiş enerji kavramıyla kolayca örtüşmez.

Bu durumdan şüphe edenler arasında, kariyerinin başlarında Baumeister ile çalışmış, sonra da Dartmouth'ta görev yaparken beyin süreçleri ve sosyal davranış arasındaki bağlantıların incelenmesini çalışarak sosyal sinirbilim denilen alanın lideri haline gelen Todd Heatherton vardı. Ego tükenmesine inanıyordu, ancak bunun nöral süreçlerde nasıl sadece glikoz seviyelerindeki değişikliklere dayanabileceğini anlayamıyordu.

Süreci gözlemlemek ve bunun glikoz tarafından tersine çevrilebileceğini görmek için meslektaşlarıyla birlikte, diyet yapan 45 kadınla çalışarak, onların yemek resimlerine tepki vermesi esnasındaki beyin görüntülerini kaydetti. Daha sonra diyet yapanlara kahkahalarını bastırmakta zorlanacakları komik bir video izlettiler - bu, zihinsel enerjiyi boşaltmanın ve ego tükenmesine yol açmanın biraz acımasız olsa da standart bir yoludur. Sonra bu kadınlara tekrar yemek resimleri gösterildi ve yeni beyin imajları ego tükenmesinin etkilerini ortaya çıkardı: nucleus accumbens’de, yani beynin ödül merkezinde daha fazla aktivite vardı, buna karşılık, normalde dürtüleri kontrol etmeye yardımcı olan amigdala’daki hareketlerde bir azalma görülmüştü.

Zayıflarken dürtü kontrolünün yemeğin çekiciliğini güçlendiridiği kaydedildi - bu da diyet yapanlar için hiç de iyi bir kombinasyon değildir. Ama bu egosu tükenmiş durumdaki insanların bir doz hızlı glikoz aldığını varsayarsak bu durumda beyinlerinin görütüleri neyi ortaya çıkarır?

Tüm Reklamları Kapat

Deneyin sonuçları Ocak ayında, Heatherton'ın dünyanın en büyük sosyal psikoloji organizasyonu olan Kişilik ve Sosyal Psikoloji Derneği'nin başkanlığını kabul ettiği konuşması sırasında açıklandı. Heatherton, San Antonio'daki yıllık toplantıdaki ilk başkanlık konuşmasında, bu tür bir glikoz alımının, tükenmenin neden olduğu beyin değişikliklerini tamamen tersine çevirdiğini bildirdi - ve bu bulgunun kendisini oldukça şaşırttığını söyledi. Heatherton'ın sonuçları, glikozun irade için hayati bir öğe olduğuna dair ek bir doğrulamanın çok ötesindeydi; bu deney beynin toplam enerji kullanımında genel değişiklikler olmadan glikozun nasıl etki edebileceği konusundaki bulmacanın çözülmesine de yardımcı olmuştu.

Görünüşe göre ego tükenmesi, beynin bazı bölümlerinde aktivitenin artmasına, diğerler kısımlarında da azalmasına neden oluyor. Glikoz düşük olduğunda beyniniz çalışmayı bırakmaz. Bazı şeyleri yapmayı bırakır, başka şeyleri yapmaya başlar. Böylelikle anlık ödüllere daha güçlü tepki verir ve uzun vadeli beklentilere daha az dikkat eder.

Glikoz ve Diyet Direnci

Glikozla ilgili keşifler, diyet yapmanın neden benzersiz bir öz kontrol testi olduğunu ve normalde olağanüstü güçte bir iradeye sahip insanların bile neden kilo vermekte bu kadar zorlandığını açıklamaya yardımcı oluyor. Sabah kahvaltısında kruvasana, öğle yemeğinde tatlıya direnerek güne yüksek bir motivasyonla devam eden insanların her direniş eylemi, aslında iradelerini daha da düşürmüştür. İradenin gücü, günün ilerleyen saatlerinde zayıfladığından, onu yenilemek gerekir. Ancak bunu sağlamak için de vücuda glikoz verilmesi lazımdır. Bu da onların besinsel bir catch-22'ye hapsolmaları demektir. İngilizce’de "sorunlu bir durumda tek çözümün, sorunun özünde olan bir durum ya da kural tarafından engellenmesi" anlamına gelen “catch-22” deyimi, tam da durumu özetler mahiyettedir:

  1.  Diyet yapanın yemek yememesi için iradeye ihtiyaç vardır.
  2. Diyet yapanın daha çok irade sahibi olabilmesi için yemek yemesi gerekir.

Vücut glikozu kullandıkça, bu yakıtı yenilemenin hızlı bir yolunu arar, bu da onun şeker için can atmasına neden olur. Kendi kendini kontrol etmeyi gerektiren bir laboratuvar görevi yaptıktan sonra, insanlar daha fazla şeker yemeye eğilimlidir, ancak tuzlu, yağlı patates cipsi gibi diğer atıştırmalıkları yemezler. Kendi kendini kontrol etme beklentisi, insanları tatlılara yönlendirir. 

Tüm Reklamları Kapat

Benzer bir etki, birçok kadının adet görmeden hemen önce canlarının neden çikolata ve şekerli içecekleri çektiğini açıklamaya da yardımcı olur: Vücutta, glikoz seviyeleri dalgalandıkça bunun hızlı bir şekilde ikame edilmesi gerekir. Şeker dolu bir atıştırmalık veya içecek, insanın kendini kontrol mekanizmasında hızlı bir yükseliş sağlayacaktır (bu yüzden deneylerde kullanılması uygundur), ancak bu sadece geçici bir çözümdür. Esas sorun, şeker olarak tanımladığımız şeyin, gün boyunca proteinleri ve diğer besleyici gıdaları yiyerek elde edeceğimiz daha istikrarlı glikoz kaynakları kadar yardımcı olmamasıdır.

İsrail’deki şartlı tahliye kuruluyla ilgili çalışmada glikozun faydaları açıktı. Sabahın biraz ilerleyen saatlerinde, ama genellikle 10:30'dan önce, şartlı tahliye kurulu bir ara verir ve karar vericilere bir sandviç ve bir parça meyve ikram edilirdi. Moladan önce mahkumların şartlı tahliye olma kararı verildiğinde çıkma şansları sadece %20'ydi, ancak hemen sonra verilen kararlar ile bu şans %65’e yükseliyordu. Vakit ilerledikçe ihtimaller tekrar düşüyor ve mahkumlar gerçekten öğle yemeğinden hemen önce onların karşısına çıkmak istemiyorlardı: çünkü o zaman şartlı tahliye şansları sadece %10'du. 

Öğle yemeğinden sonra bu, tekrar %60'lara kadar yükseldi, ancak sadece kısa bir süre için. Saat 15:10'da karşılarına gelen Yahudi İsrailli tutukluyu hatırlayın, saldırı cezasından şartlı tahliyesi reddedilmemiş miydi? Burada, aslında öğle yemeğinden epey sonra görülen altıncı vaka olma talihsizliğini yaşamıştı. Ancak aynı suçtan aynı cezayı çeken başka bir Yahudi asıllı İsrailli mahkumun, öğle yemeğinden sonraki ilk görüşmede, saat 13:27'de karşılarına çıkmış olma talihi, onun şartlı tahliye ile ödüllendirilmesine neden olmuştu. Belki bu karar, mahkum için mevcut adalet sistemindeki düzgün işleyişin bir örneği gibi görünmüş olabilir, ama muhtemelen karar vericilerin glikoz seviyeleri bu sonucun alınmasında daha baskındı.

Daha Sağlıklı Kararlar İçin Ne Yapmalıyız?

İsrail'deki şartlı tahliye kurulu için reformlar hayal etmek yeterince basit - örneğin, her karar vericinin mesaisini yarım günle, tercihen sabah ile sınırlamak, sık sık yemek ve dinlenme molaları almalarına izin vermek gibi. Ancak toplumun geri kalanını etkileyen karar yorgunluğu ile ilgili ne yapılması gerektiği çok da açık değil. Baumeister ve meslektaşlarının orta Almanya'daki Würzburg'da yaptıkları bir çalışmanın sonuçları gibi, hepimiz yarım gün çalışmayı göze alabilsek bile, gün boyunca irademizi tüketirdik.

Tüm Reklamları Kapat

Psikologlar, bir hafta boyunca günlük rutinlerini sürdüren 200'den fazla kişiye önceden programlanmış BlackBerry'ler verdi. Telefonlar rastgele alarm verince deneklerin o anda bir şeye yönelik herhangi bir tür istek duyup duymadıklarını, veya yakın zamanda bir arzu hissi yaşayıp yaşamadıklarını bildirmeleri isteniyordu. Daha sonra Würzburg Üniversitesi'nden Wilhelm Hofmann ile tarafından yürütülen özenli çalışma sayesinde sabahtan gece yarısına kadar verilmiş 10.000'den fazla anlık rapor toplandı.

Bunun sonucunda arzular artık istisna değil, birer norm haline gelmişti. İnsanların yarısı, telefonları alarm verdiğinde bir şeyler atıştırmak, konuşup saçmalamak, patronlarına gerçek duygularını ifade etmek gibi bazı istekler duyuyorlardı, katılmcıların diğer bir çeyreği ise son yarım saat içinde herhangi bir şeye dair bir arzu hissettiklerini söyledi. Bu arzuların çoğu, hem erkeklerin hem de kadınların direnmeye çalıştıkları arzulardı, ve bu insanlar ne kadar çok irade harcarlarsa, gelen bir sonraki ayartmaya o kadar çok boyun eğmişlerdi. Gerçekten de "Bunu istiyorum ama yapmamalıyım!" şeklinde bir tür çatışma yaratan bir içgüdü ile karşı karşıya kalıp bu ayartmayı savuşturuktan sonra, ortaya çıkan yeni bir cazibe sonucunda, hele de bu cazibe odağı en son bildirilen arzudan hemen sonra gelişmişse, daha kolay pes ettiler.

Sonuçlar, insanların günde üç-dört saatlerini arzuya direnmek için harcadıklarını gösterdi. Başka bir deyişle, rastgele olarak günün herhangi bir anında dört-beş kişiyle karşılaşsanız, içlerinden biri büyük bir ihtimalle bir arzuya direnmek için irade gücünü kullanmaktaydı. Telefonla yapılan çalışmada en çok direnilen istekler yemek yeme, uyuma dürtüsü, notlar yazmak yerine yapboz yaparak ya da oyun oynayarak işe ara vermek gibi boş zamana dair dürtülerdi. En çok direnilen arzular listesinde cinsel dürtüler, Facebook'u kontrol etmek gibi diğer etkileşim türlerine yönelik dürtülerin biraz ilerisindeydi. 

İnsanlar ayartmayı önlemek için çeşitli stratejiler kullandıklarını bildirdiler. En popüleri, dikkati dağıtacak bir şey aramak ya da yeni bir faaliyete girişmekti, ancak bazıları bunları doğrudan bastırmayı, ya da sadece isteğe boyun eğip geçmeyi seçtiler. Başarı oranları kesinlikle karışıktı. İnsanlar uykudan, seksten ve para harcama dürtüsünden kaçınmakta oldukça başarılıydılar, ancak televizyonun veya internetin cazibesine ya da iş yapmak yerine dinlenmenin genel çağrısına direnmekte pek de iyi değillerdi.

Tüm Reklamları Kapat

Günümüzdeki Karar Yorgunluğu Furyası

BlackBerry'lerden ve sosyal psikologlardan önceki günlerde atalarımızın ne kadar otokontrol uyguladıklarını bilmemizin hiçbir yolu yok, ancak birçoğunun daha az ego tüketen bir baskı altında olması muhtemel görünüyor. Daha az karar alındığında, daha az karar yorgunluğu vardı.[1] Bugün bunalmış hissediyoruz, çünkü çok fazla seçenek var. Vücudunuz görev gereği zamanında çalıştığını gösterebilir, ancak zihniniz her an bir yerlere kaçabilir.

Tipik bir bilgisayar kullanıcısı günde üç düzineden fazla websitesine bakar, ama bir proje üzerinde çalışmaya devam etmek, magazin sayfalarına göz atmak, YouTube'a bir video izlemek veya Amazon'dan bir şey satın almak gibi şeyler için sürekli karar vermekten yorulur. 10 dakikalık çevrimiçi bir alışveriş çılgınlığında, yılın geri kalanı için bütçenizi mahvetmeye varabilecek kadar finansal bir zarara yol açabilirsiniz.

Bu ayartmaların ve kararların kümülatif etkisi sezgisel olarak açık değildir. Neredeyse hiç kimse karar vermenin ne kadar yorucu olduğuna dair içgüdüsel bir sezgiye sahip değildir. Büyük kararlar, küçük kararlar, hepsi birarada toplanır. Kahvaltıda ne yiyeceğinizi, tatile nereye gideceğinizi, kimi tutacağınızı, ne kadar harcayacağınızı seçmek - bunların hepsi iradeyi tüketir ve bu iradenin ne zaman düştüğüne dair kesin bir belirti yoktur. Yani bir maraton sırasında duvara çarpmak gibi değildir.

Ego tükenmesi kendini tek bir duygu olarak değil, her şeyi daha yoğun bir şekilde deneyimleme eğilimi olarak gösterir. Beynin düzenleyici güçleri zayıfladığında, hayal kırıklıkları normalden daha rahatsız edici biçimde görünür. Yeme, içme, harcama ve aptalca şeyler söyleme dürtüleri daha güçlü olmaya başlar (özellikle alkol otokontrolün daha da azalmasına neden olur). Egosu tükenmiş insanların, deneydeki köpekler gibi bir parça çim için gereksiz kavgalara girme olasılığı daha yüksektir. Karar verirken mantıksız kestirme yollar kullanırlar, kısa vadeli kazançları ve gecikmiş maliyetleri tercih etme eğilimindedirler. Egosal olarak tükenmiş şartlı tahliye karar vericileri gibi, bu seçenek bir başkasını incittiği zaman bile daha güvenli ve daha kolay olan opsiyona meylederler.

Tüm Reklamları Kapat

İyi kararlar vermek, kişinin bir özelliği değildir, bu dalgalanan bir durumdur.

Çalışmalar, en iyi öz denetime sahip kişilerin, hayatlarını iradelerini korumak için yapılandıran kişiler olduğunu göstermekte. Arka arkaya binen sayısız toplantılar planlamazlar. Açık büfe gibi cezbedici şeylerden kaçınırlar, ve zihinsel seçim yapma çabasını ortadan kaldıran alışkanlıklar kurarlar. Her sabah kendilerini egzersiz yapmaya zorlayıp zorlamamaya karar vermek yerine, bir arkadaşlarıyla çalışmak için düzenli randevular alırlar. İrade gücünün tüm gün sağlam kalacağına güvenmek yerine, acil durumlar ve önemli kararlar için kullanılabilir olması için onu korurlar.

Baumeister şöyle diyor:

En bilge insanlar bile, dinlenmedikleri ve şekerleri düştüğü zaman iyi seçimler yapamazlar.

İşte bu yüzden gerçekten akıllı insanlar, şirketlerini saat 16.00'da yeniden yapılandırmazlar. Kokteyl saatinde büyük taahhütlerde bulunmazlar. Ve günün geç saatlerinde bir karar verilmesi gerekiyorsa, bunu aç karnına yapmamaları gerektiğini bilirler. En iyi karar vericiler, kendilerine ne zaman güvenmemeleri gerektiğini bilenlerdir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
45
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 17
  • Tebrikler! 15
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • İnanılmaz 6
  • Umut Verici! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Güldürdü 2
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The New York Times Magazine | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/12/2022 20:15:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11421

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Tierney, et al. Karar Yorgunluğu: Gün Boyunca Almak Zorunda Olduğunuz Kararlar, İradenizi Nasıl Zayıflatıyor?. (17 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 6 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11421
Tierney, J., Kaftancıoğlu, M., Bakırcı, Ç. M., Vuruşkan, . (2022, February 17). Karar Yorgunluğu: Gün Boyunca Almak Zorunda Olduğunuz Kararlar, İradenizi Nasıl Zayıflatıyor?. Evrim Ağacı. Retrieved December 06, 2022. from https://evrimagaci.org/s/11421
J. Tierney, et al. “Karar Yorgunluğu: Gün Boyunca Almak Zorunda Olduğunuz Kararlar, İradenizi Nasıl Zayıflatıyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Merve Kaftancıoğlu, Evrim Ağacı, 17 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/11421.
Tierney, John. Kaftancıoğlu, Merve. Bakırcı, Çağrı Mert. Vuruşkan, . “Karar Yorgunluğu: Gün Boyunca Almak Zorunda Olduğunuz Kararlar, İradenizi Nasıl Zayıflatıyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Merve Kaftancıoğlu. Evrim Ağacı, February 17, 2022. https://evrimagaci.org/s/11421.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.