Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Karaciğer Kelebekleri Enfeksiyonu: Fasiyoliyazis

Karaciğer Kelebekleri Enfeksiyonu: Fasiyoliyazis Wallpaper Safari
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
4 dakika
1,297 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Halk arasında karaciğer kelebekleri olarak da adlandırlıan Fasciolidae familyasından Fasciola cinsine ait yassı solucanlar benzetildikleri kelebekler (Lepidoptera takımı) kadar masum değiller! Bu canlılar başta koyun ve sığırlar olmak üzere insanlar ve diğer birçok memelide vücutta paraziter yaşam sürerek enfeksiyonlara ve genel metabolizmada çeşitli aksaklıklara yol açarlar. Bu etkenlerden en çok bilineni ve karşılaşılanı Fasciola hepatica türüdür ve enfeksiyonlarına fasiyoliyazis (fascioliasis) ismi verilmektedir.

Fasciola hepatica, yassı solucanlar şubesinin (Platyhelminthes) Trematoda sınıfının Digenea alt sınıfına dahil edilen helmintlerdir. Görüntüsü yaprağı andırdığından yaprak kelebeği de denilmektedir. 20-30 milimetre uzunluğa ve 8-13 milimetre genişliğe ulaşabilen endoparazitlerdir (iç parazit). Ön taraflarında belirgin konik bir çıkıntı bulunur. Bu konik çıkıntının taraflarına yakın bir bölgede ağız çekmeni ve hemen arkasında karın çekmeni bulunur. Çekmen olarak adlandırılan bu yapılar parazitin beslenmesini ve dokuya yapışmasını sağlar. Basit bir sindirim ve sinir sistemine sahiptir. Çift cinsiyetli (hermafrodit) canlılardır ve üremek için başka bir bireye gereksinim duymazlar. Vücutları tegüment denilen bir kılıf ile örtülüdür. Tegüment üzerinde dikenimsi çıkıntılar bulunur ve bu yapılar parazitin karaciğerdeki göçü sırasında doku irritasyonuna sebebiyet vererek karaciğer dokusuna zarar verir. Yumurtaları sarı renkte ve ovaldir. Yumurtalarının bir kutbunda kapak bulunur. Olgun parazitler günde binlerce yumurta üretebilmektedir. Yaşam süreleri uzundur, bazen on yılı geçebilmektedir.

Olgun parazitler karaciğer ve safra yollarında bulunduğundan buralarda patolojik değişiklikler meydana gelmektedir. Göç halindeki genç parazitlerden kaynaklanan karaciğer parankiminde (işlevsel dokusunda) tahribat ve hemoraji (kanama) şekillenir. Meydana gelen kanamaların şiddetine bağlı olarak anemi tablosu görülebilir. Safra kanallarına ulaşan parazitler kolanjite (safra yolları enfeksiyonu) sebebiyet verirler. Ağır enfeksiyonlarda karaciğer büyür. Safra yolları çeperi kalınlaşır ve safra yolları daralır. Ağır enfeksiyonlarda karın boşluğunda kanlı eksudat (ödem sıvısı) birikir. Parazitin karaciğerdeki hareketlerine bağlı olarak içi kan ve dejenere hepatositlerle (karaciğerin temel işlevsel hücreleri) dolu tüneller oluşur.

Ergin Fasciola hepatica.
Ergin Fasciola hepatica.
Britannica

Yaşam Döngüsü

Fasciola hepatica yumurtası enfekte canlılardan dışkı yolu ile dışarı atılır. Yumurta dışarı çıktığında henüz içinde mirasidyum gelişmemiştir. Mirasidyumlar 2-3 haftada gelişimlerini tamamlarlar. Bu süre çevre sıcaklığına bağlı olarak uzar ya da kısalır. Mirasidyum gelişimini tamamladıktan sonra yumurtanın kapağını açarak dışarı çıkar ve suda serbest kalmış olur. Serbest kalan mirasidyumlar suda yüzerek uygun arakonakları ararlar. Arakonakları genellikle Lymnaeidae ailesinden su sümüklüleridir. Arakonağın bedeninde sporokist, redi ve serker dönemleri gelişir.

Reklamı Kapat

Tek mirasidyum ile enfekte olmuş arakonaktan yüzlerce serker dışarıya çıkabilir, bu olaya pedogenez denir. Serkerler arakonağı terkederek suda yüzmeye başlarlar. Suda serbest halde bulunan serkerler bitkilerin yaprak ve kök kısımlarına yapışarak buralarda enfektif form olan metaserkerlere dönüşür. Bu bitkileri üzerinde bulunan metaserkerlerle beraber yiyen son konak enfekte olmuş olur. Bağırsaklara gelen metaserkerler bağırsak duvarını delerek önce peritona, oradan karaciğer ve safra yollarına ulaşırlar ve buralarda eşeysel olgunluğa erişerek yumurta üretmeye başlarlar. Parazitler bağırsaklardan karaciğere ve safra yollarına olan hareketleri sırasında birçok mikroorganizmayı da beraberinde taşıyabilirler.

Fasciola hepatica yaşam döngüsü.
Fasciola hepatica yaşam döngüsü.
CDC

Belirti ve Semptomlar

Akut enfeksiyonlarda karın ağrısı, yüksek ateş, halsizlik gibi atipik semptomlar görülebilir. Enfeksiyonun şiddetine göre belirtiler değişir. Kronik fasiyoliyaziste zayıflık, anemi, karın bölgesinin şişkinliği dikkati çeker. Koyunlarda tipik olarak çene altı ödemi görülür.

Teşhis Yöntemleri

Akut enfeksiyonlarda atipik semptomların görülmesi nedeniyle teşhis zordur. Kronik enfeksiyonlarda ise dışkı muayenesinde F. hepatica yumurtalarının görülmesi ile tanı konur. ELISA gibi serolojik yöntemler de teşhise yardımcı olur. Dışkı muayenesi sedimentasyon (çöktürme) yönteminden yararlanılarak yapılır. Karaciğer hasarına bağlı olarak kan biyokimyasında karaciğer enzimleri (alanin aminotransferaz, aspartat aminotransferaz) miktarının değişiklik göstermesi de teşhise yardımcı olur.

Fasciola hepatica yumurtası.
Fasciola hepatica yumurtası.
CDC

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Tedavi amacı ile albendazole ve triclabendazole gibi anti-helmintik ilaçlar kullanılır. Parazitin bağırsaklardan karaciğere olan yolculuğunda beraberinde getirebileceği patojen mikroorganizmaların meydana getirdiği sekonder enfeksiyonlar da dikkate alınarak tedavi planlanmalıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Asya, Afrika ve Avustralya kıtalarında bulunur. Tropikal ve subtropikal iklimlerde daha yaygındır.

Önlem Yöntemleri

Parazit vücuda bitkilerle beraber alındığı için özellikle sulak alanlarda yetişen bitkileri çiğ tüketirken yıkama ve temizleme işlemlerine özen gösterilmelidir. F. hepatica ticari amaçlı yetiştirilen hayvanları enfekte etmesi durumunda ekonomik kayıplara yol açabilmektedir. Özellikle koyunlar F. hepatica enfeksiyonlarına duyarlıdırlar. Koruma amacıyla parazitin yaygın olduğu bölgelerdeki hayvan sürülerinde düzenli tedavi programları uygulamak enfeksiyon riskini azaltır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 2
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/01/2021 07:04:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9673

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Darwin
Ses Kaydı
Kanser
Protein
Evren
Endokrin Sistemi
Kuş
Abd
Haber
Santigrat Derece
Psikoloji
Çiftleşme
Yumurtalık
Olasılık
Odontoloji
Bilim Tarihi
Kemik
Köpekbalığı
Müfredat
Böcek
Sars Mers
Sars
Güneş
Kanat
Editör Seçkisi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilim, evinizin üst katındaki kaliteli bir mobilya gibidir. Tabii eğer zemin katta sağduyuya sahipseniz.”
Oliver Wendell Holmes
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku