Kara Ölüm'ün Mirası, Neandertal Aile Bağları ve 2022'de DNA'nın Ortaya Çıkardığı Diğer Sırlar

Paleogenetik olarak bilinen antik DNA'nın hızla genişleyen alanı, 2022'de reşit oldu ve öncü bilim adamı Svante Pääbo'ya tıp ve fizyoloji alanında Nobel ödülü kazandırdı.

Almanya'daki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nün müdürü Pääbo, fosillerden eski DNA'yı kurtarmak, sıralamak ve analiz etmek için yöntemler geliştirdi -bu onlarca yıl süren bir başarıydı- Araştırmacılar, insanlık tarihi ve gezegenin derin geçmişi hakkındaki temel soruları yanıtlamak için bugün bu teknikleri kullanıyorlar.

Yapılan keşifler, tarih öncesi zamanlara ilişkin varsayımları alt üst ediyor. Pääbo'nun Leipzig'deki laboratuvarı, 2010 yılında ilk Neandertal genomunu sıraladığında, kendi türümüz olan Homo Sapiens'in Neandertalller ile karşılaştığını ve onlarla bebek sahibi olduğunu öğrenince birçok kişi şaşırdı.

Paleogenetik, kemiklerde, dişlerde ve hatta toprakta saklı DNA'nın şaşırtıcı sırlarını ortaya çıkarmaya devam etti. İşte 2022'de bu büyüleyici ve gelişmekte olan alanda öğrendiğimiz yedi şey.

Kara Ölüm'ün Kökenleri ve Mirası

Dünyanın en yıkıcı veba salgını olan Kara Ölüm, 14. yüzyılda Orta Çağ Avrupa nüfusunun yarısını yedi yıl içinde öldürerek insanlık tarihinin akışını değiştirdi.

Ancak ekim ayında yayınlanan araştırma, kimin yaşayıp kimin öldüğünü belirlemenin şanstan daha fazlası olduğunu öne sürdü. Nature dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre, Kara Ölüm'ün hem kurbanlarından hem de hayatta kalanlarından alınan yüzlerce yıllık DNA'nın analizi, insanların vebadan kurtulmasına yardımcı olan temel genetik farklılıkları belirledi.

Bir zamanlar vebaya karşı koruma sağlayan genler, şimdi Crohn hastalığı ve Romatoid Artrit gibi otoimmün hastalıklara karşı daha büyük bir savunmasızlıkla bağlantılı olduğundan, bu genetik miras bugün insan bağışıklık sistemini şekillendirmeye devam ediyor. Science dergisi, keşfi 2022'nin en önemli atılımlarından biri olarak adlandırdı.

Mezar taşlarının gizemli bir vebaya işaret ettiği Kırgızistan'daki bir mezarlığa gömülen iskeletlerden çıkarılan genetik materyal, hastalığın 1347'de Avrupa'ya girmesinden birkaç yıl önce, 1338'de ölen üç kişide, bilim adamlarının Yersinia pestis dediği veba bakterisinin DNA'sını ortaya çıkardı.

Neandertal Aile Portresi

Bilim adamları, Rusya'nın güneyindeki Sibirya'daki Chagyrskaya Mağarası'nda yaşayan Neandertaller'in antik DNA'sını kullanarak, bilinen en eski aile grubunun genetik bir görüntüsünü ortaya çıkardılar.

Yaklaşık 54.000 yıl önce nehir kenarındaki av kampı, aralarında bir baba ve ergenlik çağındaki kızı, yeğeni veya kuzeni olabilecek genç bir erkek ve ikinci dereceden yetişkin bir dişinin de bulunduğu yaklaşık yirmi Neandertal'den oluşan sıkı bir topluluğa ev sahipliği yapıyordu.

Araştırmacılar ayrıca, farklı genetik soylar arasında beklenmedik bir kadın göçü modeli tespit ettiler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Erkek soyundan gelen Y kromozomu DNA'sının çeşitliliği, anneden geçen mitokondriyal DNA'nın çeşitliliğinden çok daha düşüktü. Çalışma, bu gruptaki iki erkeğin, yaşamalarından yaklaşık 450 yıl önce bir atayı paylaşmayı bekleyebileceklerini hesapladı. Buna karşılık, kadın bireyler için eşdeğer tahmin yaklaşık 4.350 yıldı.

Araştırmacılar, bunun en iyi açıklamasının, küçük Chagyrskaya grubundaki dişi Neandertallerin %60'ından fazlasının başka bir topluluktan göç etmiş olması gerektiğini söylediler. Bu sosyal yapı, günümüzün avcı-toplayıcı toplumları arasında yaygındır ve ataerkillik olarak bilinir.

Yemyeşil Kuzey Kutbu

Danimarka'daki bilim adamları, buzul çağı zamanından kalma tortularda dünyanın bilinen en eski DNA dizilerini tespit ettiler.

Kuzey Grönland'dan alınan örnekler, kutup bölgesinin bir zamanlar 2 milyon yıl önce bitki ve hayvan yaşamı ile bol olduğunu ortaya çıkardı. Mastodonlar, ren geyiği, kazlar, lemmings ve yabani tavşanlar, ılıman ve Kuzey Kutbu flora ve faunasının bir karışımı olan bir ekosistemde yaşıyordu.

Uzun zaman önce çevredeki canlı organizmaların bıraktığı genetik materyal, fosil kayıtlarından çok tarih öncesi yaşamın daha eksiksiz bir hikayesini anlatıyor.

Bu eşsiz antik ekosistemin modern bir karşılığı yoktur, ancak bazı türlerin iklim krizine nasıl uyum sağlayabileceğine dair genetik bir yol haritası sağlayabilir.

Ortaçağ Kuyusu Gizemi

2004 yılında İngiltere'nin Norwich kentinde bir alışveriş merkezinin temellerini atan inşaat işçileri, 800 yıllık bir kuyunun dibinde 17 ceset buldu.

Kalıntıları orada bulunan 6 yetişkin ve 11 çocuğun nasıl öldüğü hakkında daha fazla bilgi edinmek için, bilim adamları son zamanlarda antik DNA dizilemesindeki ilerlemeler sayesinde kemiklerde korunmuş ayrıntılı genetik materyali çıkarabildiler.

Bireylerden altısının genomları, en küçüğü 5 ile 10 yaşında olan üç kız kardeş de dahil olmak üzere dördünün akraba olduğunu gösterdi. Genetik materyalin daha ayrıntılı analizi, altı kişinin de "neredeyse kesinlikle" Aşkenaz Yahudileri olduğunu öne sürdü.

Yahudilik, öncelikle paylaşılan bir dini ve kültürel kimliktir, ancak topluluk içinde uzun süredir devam eden evlilik uygulamasının bir sonucu olarak, Aşkenaz Yahudi grupları genellikle bazı nadir genetik bozuklukların işaretlerini içeren farklı bir genetik soy taşırlar.

Araştırmacılar, hepsinin şehri harap eden antisemitik şiddet sırasında öldüğüne inanıyor. -Büyük olasılıkla Katolik Kilisesi tarafından desteklenen bir dizi dini savaştan biri olan Üçüncü Haçlı Seferi ile ilgili Şubat 1190 isyanı.-

Pompeii Kurbanı

MS 79'da Vezüv Yanardağı'nın patlamasından sonra volkanik kül içinde korunan Pompeii, dünyanın en yoğun şekilde incelenen arkeolojik alanlarından biridir, ancak şehirde korunan iskelet kalıntılarından ayrıntılı genetik bilgi almak bilim adamlarının uzun süredir aklına gelmemişti.

Agora Bilim Pazarı

Hayvanlar Üzerine (3 Kitap)

Hayvan Olmak: Bir İnsanın Hayvana Dönüşmesinin İzini Sürmek

Charles Foster

Bu değerli gezegeni herkes ve her şey gibi paylaşan insanlara, canlı olmaya dair samimi ve radikal bir bakış açısı sunan Hayvan Olmak, hayvan olmayı deneyimleyebilmek gerçekten mümkün müdür, sorusunu hep yakınında tutarak diğer canlı türleriyle aramızda zaman içinde oluşmuş sınırları belirsizleştirmeye dönük bir çabanın ürünüdür.

Bir imkansızın peşinden giderek hayvan olmanın doğasını keşfe çıkan tutkulu doğabilimci Charles Foster, porsuk, susamuru, alageyik, tilki ve ebabil “olmayı” tecrübe etmeye kalkışarak, yitirdiğimiz vahşiliğimizin, inkar ettiğimiz vahşiliğimizin ve vahşileşebilmemizin nükteli hikâyesiyle zamanda unuttuğumuz tabiatımızı yeniden hatırlamamızı sağlıyor.

“Doğa yazını genellikle etrafı sömürgeci adımlarla arşınlayan ve iki metrelik mesafeden yeryüzünde gördüklerini anlatan insan hikayelerinden ya da hayvanların giyindiğini savunan insanlardan ibarettir. Bu kitap dünyayı, çıplak Welsh porsukları, Londra tilkileri, Exmoor susamurları, Oxford ebabilleri, İskoç ve West Country alageyikleriyle aynı düzlemde görerek anlatmak üzerine bir çabadır. Aynı zamanda koklama ve işitmenin görme duyusundan daha işlevsel olduğu bir yaşam alanında hareket etmenin nasıl bir his olduğunu öğrenmenin de hikayesi… Bir nevi edebi Şamanizm, ve itiraf etmeliyim ki, çok ama çok eğlenceliydi.”

Hayvanların Gizli Yaşamı

Peter Wohlleben

“Geyikler, yabandomuzları ya da kargaların, kendi içinde mükemmel olan hayatlarını yaşarken eğlenebildiklerini de kavrayan biri, kadim ormanlardaki yapraklar arasında neşeyle dolaşan o minik hortumluböceklerine de saygı duyabilir belki.”

Kimisi evimizin sakini, kimisi sokakların, kimisiyle penceremizde karşılaşıyoruz kimisiyle yabanda, ama kesin olan şu ki ne zaman seslerine kulak versek günümüz güzelleşiyor. Ne kadar farkında olduğumuz bir yana onları duyuyor, onları görüyor, onları etkiliyor ve onlardan etkileniyoruz. Bu kitap farklılıklarıyla bizi büyüleyen hayvanlarla duygu, düşünce ve değerler dünyamızdaki ortaklıkları gösteriyor. Bu sayede bizi hayvanlar âleminin diğer üyeleriyle ilgili varsayımlarımızı sorgulamaya ve bizimki kadar kırılgan yaşamlarına iştirak ederken bu bilgiyle hareket etmeye davet ediyor.

Doğa üzerine yazdığı kitapları onlarca dile çevrilip milyonlarca okura ulaşan Peter Wohlleben bu kitabında birbirlerine adlarıyla seslenen kuzgunlardan kendi yaptıklarına kafa yorup pişman olan sıçanlara, tavukları kandıran horozlardan sadık domuzlara, utangaç atlardan yas tutan geyiklere ve yavrularını eğiten keçilere kadar yeryüzünü paylaştığımız türlü çeşit hayvanın hikâyesine yer veriyor.

“Etkileyici ve okunaklı diliyle Peter Wohlleben’ın bu kitabı da başka bir cevher. Yazarın bilimsel keşiflerle kendi deneyimlerini harmanlamaktaki ustalığı sayesinde her bir sayfasını zevkle okudum. Siz de okuyun ve bir daha asla yeryüzünü diğer canlıların renkli ve zengin yaşamlarıyla paylaştığımız konusunda şüpheye düşmeyin.”

―Jonathan Balcombe

Hayvanların Tarihi – Felsefi Bir Deneme

Oxana Timofeeva

Sunuş: Slavoj Žižek

“Hayvanlar gitgide, teker teker sahneyi terk edip insanlığı kendi temsilleriyle, evcil hayvanları ve oyuncaklarıyla baş başa bırakıyor.”

Çalışmalarını çağdaş felsefenin sorunları merkezinde sürdüren akademisyen Oxana Timofeeva, Aristoteles’ten ödünç aldığı adla Hayvanların Tarihi’ni felsefi bir hat üzerinde kuruyor, tabiri caizse, “felsefe tarihini hayvanların tarihi olarak okumayı” öneriyor.

Hayvanlar bugün daha ziyade evcilleştirme, kapatma ya da imgeleştirme yoluyla gündelik hayatımıza, dilimize, düşünce dünyamıza dahil olurken bu çalışma “hayvan meselesi”ni Aristoteles’ten Hegel’e, Adorno’dan Deleuze’e uzanan geniş bir felsefe geleneğine ve Bataille, Kafka, Platonov gibi yazarların metinlerine atıfta bulunarak ele alıyor, hayvanla insan arasında aşina olduğumuz tüm ayrımlardan, insanlığa ve hayvanlığa dair tüm keskin tanımlardan azade yeni bir düşünme ve tartışma imkânı sunuyor.

“Eğer felsefe bilgelik sevgisiyse, Oxana Timofeeva’nın Hayvanların Tarihi, hayvan sevgisinden mürekkep bir felsefe çalışmasıdır. Felsefeyi hayvanlara karşı yanlış tutumundan ötürü kolayca mahkûm etmek yerine, hayvanlara haysiyetlerini iade etmek üzere Aristoteles’ten Deleuze’e filozofların nasıl daha farklı yorumlanabileceğini yeni baştan anlama çabasına giriyor. Hayvanların Tarihi, bize, biz insanlara, yeni bir dünya kazanmak için tüm ‘devrimci hayvanlar’la birlik olmayı öğretiyor. “

— Benjamin Noys

Devamını Göster

₺769.00

Satın Al Tüm Ürünler

Bu yılın başlarında, bilim adamları ilk kez patlamadan sonra ölen bir adamın genomunu başarılı bir şekilde sıraladıklarını söylediler.

Bu son çalışmadan önce, Pompeii'deki insan ve hayvan kalıntılarından yalnızca kısa mitokondriyal DNA dizileri dizilmişti.

Antik DNA'yı örneklerinden başarılı bir şekilde çıkarmak mümkün olabilirdi, çünkü patlama sırasında boşaltılan piroklastik malzemeler - yanan sıcak bir gaz, lav ve moloz karışımı - DNA'yı atmosferdeki oksijen gibi çevresel faktörlerden korumuş olabilir.

Bilgiler, adamın soyuna ve sağlığına ışık tutuyor.

Hibrit Hayvan

Ocak ayında yayınlanan bir araştırmaya göre, 4.500 yıl önce yaşamış ve kunga olarak bilinen at benzeri görkemli bir yaratık, iki farklı türden ebeveynleri olan bilinen en eski melez hayvandı.

Mezopotamya sanatı ve metinlerindeki betimlemeler ve imgeler, savaş araçlarını savaşa çeken güçlü bir hayvanı ve geçit törenlerindeki kraliyet araçlarını tasvir ediyordu. Canlıların iskeletleri, dönemin yüksek statülü insanlarının yanına gömüldü.

Bununla birlikte, gerçek kimliği, arkeologları uzun süredir şaşırtmıştı. Bereketli Hilal olarak da anılan bölgeye 4000 yıl öncesine kadar evcilleştirilmiş atlar gelmedi.

Hayvanın iskeletinden alınan DNA dizilimi, hayvanın bir baba ve bir eşek anne için bir Suriye yaban eşeğine sahip olduğunu ve muhtemelen insanlar tarafından kasıtlı olarak yetiştirildiğini ortaya çıkardı.

İlk Amerikalılar Mı?

DNA dizilimi, 1989'da güneybatı Çin'deki bir mağarada bulunan bazı tuhaf görünümlü insan fosillerinin (bir uyluk kemiği ve bir kafatasının parçası) kökenini ortaya çıkardı.

Kemiklerin ilkel özellikleri, fosillerin hangi insan türüne ait olduğunu sorgulayan bilim adamlarını rahatsız etmişti. Belki de soyu tükenmiş ve modern insanlardan oluşan melez bir popülasyona ait olduklarını ya da bizimkiyle yan yana var olan daha önce bilinmeyen bir insan türüne ait olduklarını düşündüler.

Çinli bilim adamları yakın zamanda kafatası kapağından genetik materyal çıkardılar ve kafatasının, büyük olasılıkla doğrudan modern insan atası olan Homo Sapiens'in bir üyesi olan dişi bir bireye ait olduğunu buldular.

Araştırmacılar daha sonra eski DNA'dan çıkarılan genomu, hem modern hem de antik dünyanın dört bir yanından diğer insanların genomlarıyla karşılaştırdılar.

Kemiklerin, Yerli Amerikalıların Doğu Asya soyuna derinden bağlı olan bir bireye ait olduğunu buldular. Araştırmacılar, bu insan grubunun Kuzey'e, Sibirya'ya seyahat ettiğine ve ardından ilk Amerikalılardan biri olmak için Bering Boğazı'nı geçtiğine inanıyor.