Kahkahanın Bilimi ve Karanlık Tarafı: Her Kahkaha Sağlıklı mı?

Çoğu Kahkaha Sağlıklıdır; Ancak Sağlıksız Bir Kahkaha İçin İlla Joker Olmanız Gerekmiyor!

Kahkahanın Bilimi ve Karanlık Tarafı: Her Kahkaha Sağlıklı mı?
Yazar Lynne A. Barker Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
4,361 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Yürürken birini arkanızda gülerken duyduğunuzda muhtemelen o kişinin telefonda konuştuğunu ya da yanında bir arkadaşı olduğunu düşünürsünüz. Gülümsüyor, içinde belli belirsiz, sıcak bir his yaşıyor gibi gelir. Duyduğunuz bu kahkaha sesi sizi gülümsetebilir, hatta kahkaha bile attırabilir. Gerçekleşmesi muhtemel iki seçenek bunlar gibi duruyor, değil mi?

Şimdi, o kişinin sokakta yürürken gülüyor olduğunu değil de, bir cenazede hemen arka sıranızda oturuyor olduğunu hayal edin. Durum böyleyken bu kahkaha kulağa o kadar da davetkar gelmiyor.

Gerçek şu ki; kahkaha atmak her zaman olumlu ya da sağlıklı bir duruma işaret etmez. Bilime göre kahkaha; gerçek ya da spontaneden simüle edilene (sahte), uyarılandan (örneğin gıdıklama ile) endüklenene (uyuşturucu ya da ilaçlar yoluyla) ve hatta patolojik olarak değişene kadar birçok farklı şekilde sınıflandırılıyor. Ancak kahkahanın gerçek sinirsel temeli hala çok iyi bilinmiyor - bildiklerimiz de çoğunlukla patolojik klinik vaka raporlarından geliyor.

Reklamı Kapat

Kahkaha ve espri anlayışı; uyum sağlamak durumunda olduğumuz sosyal, duygusal ve bilişsel işlevlerimizin iki önemli bileşenidir. Ancak bunlar sadece insanlara özgü bileşenler değildir. Primatlar ve maymunın da gülüp kıkırdıyor olması buna örnek verilebilir. Bu özellik, onların hayatta kalmalarına yardımcı olduğu için evrimleşmiş olabilir.

Sonuç olarak kahkaha; karşılıklı bağ kurmayı sağlayan, potansiyel çatışmaları engelleyen ve stres ve kaygıyı yatıştıran toplumsal bir faaliyettir. Ancak durduk yere kahkaha atma durumu söz konusu olunca, bu özelliğini kaybeder. Uğursuz çağrışımlara sebep olabilir.

Kahkaha, anlık olarak diğer bütün duyguları geçersiz kılacak bir güce sahiptir; örneğin, gülüyorken surat asıp ağlamak ya da sinirden küplere binmek mümkün değildir. Bunun nedeni, yüz kaslarımızın ve çıkardığımız seslerin daha olumlu duygular tarafından ele geçirilmiş olmasıdır. Bunun kontrolünü özel beyin devreleri ve kimyasal haberciler (nörotransmiterler) sağlar.

Her biri farklı bileşenlerde etkili olmak üzere, kahkaha durumunda etkisi olan birkaç beyin yolu olduğunu biliyoruz. Örneğin; genellikle karar verme ve davranışlarımızı kontrol etmeden sorumlu olan beyin bölgelerinin, kendiliğinden gelen ve durdurulamayan kahkahaları faaliyete geçirmek için dizginlenmesi gerekir. Kahkaha aynı zamanda, duyguları ifade etmek ve bu duyguları yaşamaktan sorumlu alanları birbirine bağlayan duygusal devrelere de dayanır.

Hastalıklar Bize Bu Konuda Ne Söyleyebilir?

Yüz ifadeleri, yutkunma, dil ve boğaz hareketleri için önemli olan beyin özellikleri hakkında ayrıntılı bilgiye sahipken; olumlu duyguların nasıl kahkaha atma isteği uyandırdığı hakkında çok az şey biliniyor. Neyse ki, bir dizi hastalık ve durum, bu durumun altında yatan sinirsel fonksiyonlara biraz olsun ışık tutmaya yardımcı oldu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlk kez Charles Darwin tarafından tespit edildiği düşünülen ve detaylı olarak belgelenen bir sendrom, kontrolsüz duyguların rahatsız edici bir sergisi üzerinedir. Bu durum; klinik olarak sık, istemsiz ve kontrol edilemeyen gülme ve ağlama krizleri ile karakterizedir. Kişinin altta yatan duyguları ile dışa vurduğu ifadeler arasındaki ciddi bir orantısızlık, bozukluk bulunur. "Psödobulbar etki sendromu" (İng: "pseudobulbar affect syndrome") olarak bilinir ve birkaç farklı nörolojik durumla ifade edilebilir.

Kısaca ifade edilecek olursa; bu durum, duygusal sürücüleri kontrol eden, beyin sapındaki ön inen yollar ile yüz ifadelerini ve duygusal ifadeleri yöneten devreler arasındaki kopmadan kaynaklanır. Özellikle bu durumla ilişkili olan bazı bozukluklara travmatik beyin hasarı, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı ve multipl skleroz yani "çoklu doku sertleşmesi" örnek olarak verilebilir.

Buna kanıt olarak geçen sene yapılan bir araştırmayı örnek göstermek mümkün. Araştırmada, giderek değişen ve tuhaflaşan bir espri anlayışı ile uygunsuz zamanlarda gülmenin, bunamanın erken bir göstergesi olabileceğine yönelik bulgulara ulaşıldı. Psödobulbar etki sendromu ise, inmenin duygusal değişim açısından en sık bildirilen yan etkilerinden biridir. Ayrıca inme vakalarının her yıl yüksek olması göz önüne alındığında, durumun genel popülasyonda oldukça yaygın olduğu söylenebilir.

Anormal beyin kablolama ile ilişkili olabilecek başka özel koşullar da vardır. Örneğin gelotofobi, kişinin kendisiyle alay edilmesi, kendisine gülünmesi korkusudur. Gelotofili ise alay edilmekten zevk alma durumudur. Öte yandan katagelastisizm, kişinin başkalarına gülmeyi aşırı derecede sevdiği psikolojik bir durum olarak karşımıza çıkar.

Reklamı Kapat

Growth Business

Özellikle gelotofobi, sosyal beceriksizlikten şiddetli depresyona kadar değişkenlik gösteren, kişinin tüm neşesini alıp götüren bir kaygıya dönüşebilir. Bu durum da herhangi bir alay belirtisi olup olmadığını anlamak için, her an tetikte olacak şekilde çevreyi gözlemleme duygusunu tetikleyebilir. Anormal derecede olan alay edilme korkusu; alay edilme, kışkırtılma, gülünme gibi erken yaşam deneyimlerinden kaynaklanabilir. Görüntüleme verileri, gelotofobinin, duygusal uyaranların izlenmesi ve işlenmesinden sorumlu ağların bulunduğu olan ön ve orta beyin alanları arasındaki zayıf bağlantı ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Ayrıca ön beyin devreleri, dilin gerçek anlamını sosyal ve duygusal bir bağlamda yorumlamayı; bu da sarkazm gibi ince mizah ögelerinden keyif almayı sağlıyor. İlginçtir ki, bu yetenek ön beyin hasarıyla ya da frontal disfonksiyon ile ilişkili durumlarda (örneğin otizmde), genellikle kaybediliyor.

Sağlıklı Gülüşler

Kahkahanın karanlık tarafı bir kenara bırakılacak olursa; kahkahaların genelde sıcak duygulara neden olduğunu inkar etmeye gerek yok. Gülmenin kardiyovasküler fonksiyonu artırdığını, bağışıklık ve endokrin sistemlerini güçlendirdiğini biliyoruz. Ayrıca pozitif ve "iyicil mizah"ın (İng: "benevolent humour") ve insanlar"la" gülmenin, insanlar"a" gülmekten daha değerli olduğunun da farkındayız.

Beynimizin diğer insanların kahkahalarını işleme biçimi, biriyle gülmenin daha duygusal bir derinliğe sahip olduğunu, birilerine gülmekten daha zevkli olduğunu gösteriyor gibi görünüyor.

Reklamı Kapat

Beynimiz duygusal olarak tatmin edici ve mutluluk yayan sinyallerden etkileniyor. Bu durum, kahkaha terapisinin neden güçlü etkilere sahip olduğunu açıklamaya yardımcı olabilir. Bu etkilere örnek olarak esneklik, iyileşmiş solunum ve ruh hali, azalmış stres ve kaygı seviyesi verilebilir. Hatta kahkaha terapisinin, beyindeki serotonin (refah ve sakinlik duyguları için hayati önem taşıyan önemli bir nörotransmiter) seviyesini yükselterek antidepresanlara benzer şekilde işlev gördüğü bile tespit edildi. 

Yani altında yatan bir rahatsızlık bulunmadığı sürece, espri kaynağı ne olursa olsun, kahkaha en iyi ilaç gibi görünüyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Güldürdü 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2021 15:20:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8499

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Oyun
Karanlık Madde
Tarım
Bilim
Diş
Etimoloji
Ortak Ata
Evrimsel Süreç
Kontrol
Hastalık Kontrolü
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Gazetecilik
Hastalık Yayılımı
Botanik
Abiyogenez
Alkol
Egzersiz
İletişim
Araştırmacılar
Işık Hızı
İstatistik
Cinsel Seçilim
Sağlık Bakanlığı
Evrim Teorisi
Depresyon
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et