İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir?

İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir? Artifexian
Yazar Artifexian Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
3,937 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İnsanlık tarihi boyunca belirli ihtiyaçlar doğrultusunda sayı sistemleri icat edilmiş veya keşfedilmiştir. Belirli insan toplulukları, bu ihtiyaçlar çerçevesinde, kendi medeniyetlerine özgü sayı sistemleri geliştirmişlerdir. Bu sayı sistemlerinin oluşumunda yatan temel faktörlerden birisi, sistemlerin "taban bazlı" olmasıdır. Roma sayıları ve Arap sayıları gibi sayı sistemlerinde farklı tabanlar kullanılmıştır. Örneğin günümüzde kullandığımız onluk tabanda sayma sistemine dayanırken, Babiller altmışlık tabanda bir sayma sistemi kullanmışlardır; Mayalar ise yirmilik tabanda bir sayma sistemi geliştirmişlerdir. Bu sayı sistemleri oldukça eskidir ve birçoğu artık terk edilmiştir; ancak İnyupikler tarafından bulunan yirmilik tabanlı sayma sistemine dayanan kakvotik sayı sistemi diğer sayı sistemlerine göre çok yenidir. Bu nedenle bu ilginç sayı sistemi, incelemeye değerdir.

İnyupikler, ABD'nin kuzeyinde yer alan Alaska bölgesinde yaşayan Eskimo toplumlarıdır (bu farklı terimlerle ilgili olarak buradaki yazımızı okuyabilirsiniz). Genel olarak belirli bölgede yoğunlaşmış olsalar da, kendi içlerinde bazı farklı toplulukları aşağıdaki görselden inceleyebilirsiniz. Bu toplulukların konuştuğu dil inupiaq dili olarak bilinmektedir. Bu dil, fonetik yapısı gereği onluk tabanlı sayma sistemine pek uygun değildir. Öyle ki bu sorun, okullarda belirgin hale gelmeye başlamıştır ve bu soruna kalıcı çözüm arayan İnyupikler, yaklaşık 25 yıl kadar kısa bir geçmişe sahip olan kakvotik sayı sistemini icat ettiler. Peki bu sayı sisteminin işleyişi nasıldır?

İnyupikler
İnyupikler
Wikimedia

Kakvotik Sayı Sistemi Nasıl İşler?

Az önce de bahsettiğimiz gibi, yaklaşık 25 yıllık geçmişe sahip olan kakvotik sayı sisteminin oluşmasındaki temel etken dil yapısıdır. Konuşulan dil ve günümüzde kullanılan sayı sistemi (Hindu-Arap) arasında uyuşmazlık olduğundan dolayı yeni bir sayı sistemine ihtiyaç doğmuştu. Bu sebepten 1994 yılında, dilbilim geçmişi olan öğretmen William Bartley ve sınıfındaki öğrencileri, bu uyuşmazlığa bir son vermeye karar verdiler. Geliştirilecek sayı sistemiyle ilgili olarak, sınıfta verilen bu kararlar şu şekildeydi:

Reklamı Kapat

  • Kullanılan sembollerin hatırlanması kolay olmalıdır.
  • Semboller ve anlamları arasında ilişki pozitif olmalıdır.
  • Sembollerin yazımı, kalemi kaldırmadan hızlı ve kolay olmalıdır.
  • İki sistem arasında herhangi bir karışıklık olmaması için Arap rakamlarından çok farklı görünmeleri gerekir.
  • Semboller estetik olarak güzel olmalıdır.

Bu sayı sistemi yirmilik taban ve beşli alt tabanlı olmak üzere tasarlanmıştı. Dolayısıyla biraz sonra verilecek örnekler yirmilik tabandadır.

Onluk ve yirmilik taban arasındaki fark
Onluk ve yirmilik taban arasındaki fark
Kakvotik sayı sistemi
Kakvotik sayı sistemi
Artifexian

Sayı sisteminin diğer sayı sistemlerinden farklı olmasının sebebi sayılara karşılık gelen sembollerin rahatça anlaşmasından kaynaklıdır. Dikkat edilmesi gereken durum, 5 sayısının yatay bir çubuğu temsil etmesidir. Bu nedenle, 10 sayısında bu çubuktan iki tane, 15 sayısında ise üç tane yatay (veya yataya yakın) çizgi vardır.

Biraz detaylı inceleyecek olursak, 2+2=42+2=4 işleminin Kakvotik sayı sisteminde ki karşılığı  V+V=WV+V=W olur. Bu örnekten de basitçe görüleceği gibi, simgelerin toplamı, işlemin sonucunu rahatlıkla vermektedir. Örneğin aynı mantığı günümüzde kullandığımız sayı sistemine uygulayacak olsaydık, 2+2=222+2=22 sonucunu elde ederdik.

Bu örnek size kolay gelmiş olabilir; o halde biraz daha seviye artırarak işlemlerin nasıl olduğuna bakalım. Örneğin, 3+43+4 , 9−39-3 , 17/517/5 gibi işlemlerin Kakvotik sayı sistemine göre işlemleri şu şekildedir.

Verilen örneklerin çözümleri
Artifexian

İşleri biraz daha ilginç hale getirelim. Verdiğimiz örnekler temel düzey işlemler içeriyordu. Peki 46349226/282646349226/2826 işleminin sonucunu bu sayı sistemine göre nasıl yaparız? Birlikte bakalım.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Artifexian

Nihayetinde bu sayı sistemi İnyupikler tarafından 1996 yılında kabul edildi ve bu sayı sistemini benimseyen ve kullanan İnyupikler, matematiğin kendi kültürlerine uygun hale gelebileceğini keşfettiler. Bu bağlamda matematiğe karşı daha fazla duyarlı hale gelmiş oldular.

Elbette toplumların geri kalanının yakın gelecekte bu tür bir sayı sistemine geçmeleri beklenmiyor; ancak bu örnek, kalıplaşmış olmasından ötürü üzerinde pek fazla düşünmediğimiz sistemlerin, birazcık uğraşarak ne kadar köklü bir şekilde değiştirilebileceğini harika bir biçimde göstermektedir. Günümüzdeki karmaşık problemlere özgün sorunlar önermekten korkmamalıyız. Geleneksel olan, her zaman daha iyi olan olmak zorunda değildir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 19
  • Muhteşem! 11
  • Umut Verici! 8
  • Tebrikler! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Bilim Budur! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Güldürdü 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: YouTube | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2021 20:18:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9961

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Tümör
Goril
Tür
Modern
Mistik
Oyun
Wuhan
Ornitoloji
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Karar
Sağlık Bilimleri
Algı
Doğa Gözlemleri
Mikoloji
Protein
Kalp
Kimyasal
Ses Kaydı
Cinsellik
Hastalık Kontrolü
Biyoloji
Mikrobiyoloji
Uzun
Allah
Mutasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın