Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir?

İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir? Artifexian
3 dakika
5,916
Tüm Reklamları Kapat

İnsanlık tarihi boyunca belirli ihtiyaçlar doğrultusunda sayı sistemleri icat edilmiş veya keşfedilmiştir. Belirli insan toplulukları, bu ihtiyaçlar çerçevesinde, kendi medeniyetlerine özgü sayı sistemleri geliştirmişlerdir. Bu sayı sistemlerinin oluşumunda yatan temel faktörlerden birisi, sistemlerin "taban bazlı" olmasıdır. Roma sayıları ve Arap sayıları gibi sayı sistemlerinde farklı tabanlar kullanılmıştır. Örneğin günümüzde kullandığımız onluk tabanda sayma sistemine dayanırken, Babiller altmışlık tabanda bir sayma sistemi kullanmışlardır; Mayalar ise yirmilik tabanda bir sayma sistemi geliştirmişlerdir. Bu sayı sistemleri oldukça eskidir ve birçoğu artık terk edilmiştir; ancak İnyupikler tarafından bulunan yirmilik tabanlı sayma sistemine dayanan kakvotik sayı sistemi diğer sayı sistemlerine göre çok yenidir. Bu nedenle bu ilginç sayı sistemi, incelemeye değerdir.

İnyupikler, ABD'nin kuzeyinde yer alan Alaska bölgesinde yaşayan Eskimo toplumlarıdır (bu farklı terimlerle ilgili olarak buradaki yazımızı okuyabilirsiniz). Genel olarak belirli bölgede yoğunlaşmış olsalar da, kendi içlerinde bazı farklı toplulukları aşağıdaki görselden inceleyebilirsiniz. Bu toplulukların konuştuğu dil inupiaq dili olarak bilinmektedir. Bu dil, fonetik yapısı gereği onluk tabanlı sayma sistemine pek uygun değildir. Öyle ki bu sorun, okullarda belirgin hale gelmeye başlamıştır ve bu soruna kalıcı çözüm arayan İnyupikler, yaklaşık 25 yıl kadar kısa bir geçmişe sahip olan kakvotik sayı sistemini icat ettiler. Peki bu sayı sisteminin işleyişi nasıldır?

İnyupikler
İnyupikler
Wikimedia

Kakvotik Sayı Sistemi Nasıl İşler?

Az önce de bahsettiğimiz gibi, yaklaşık 25 yıllık geçmişe sahip olan kakvotik sayı sisteminin oluşmasındaki temel etken dil yapısıdır. Konuşulan dil ve günümüzde kullanılan sayı sistemi (Hindu-Arap) arasında uyuşmazlık olduğundan dolayı yeni bir sayı sistemine ihtiyaç doğmuştu. Bu sebepten 1994 yılında, dilbilim geçmişi olan öğretmen William Bartley ve sınıfındaki öğrencileri, bu uyuşmazlığa bir son vermeye karar verdiler. Geliştirilecek sayı sistemiyle ilgili olarak, sınıfta verilen bu kararlar şu şekildeydi:

Tüm Reklamları Kapat

  • Kullanılan sembollerin hatırlanması kolay olmalıdır.
  • Semboller ve anlamları arasında ilişki pozitif olmalıdır.
  • Sembollerin yazımı, kalemi kaldırmadan hızlı ve kolay olmalıdır.
  • İki sistem arasında herhangi bir karışıklık olmaması için Arap rakamlarından çok farklı görünmeleri gerekir.
  • Semboller estetik olarak güzel olmalıdır.

Bu sayı sistemi yirmilik taban ve beşli alt tabanlı olmak üzere tasarlanmıştı. Dolayısıyla biraz sonra verilecek örnekler yirmilik tabandadır.

Onluk ve yirmilik taban arasındaki fark
Onluk ve yirmilik taban arasındaki fark
Kakvotik sayı sistemi
Kakvotik sayı sistemi
Artifexian

Sayı sisteminin diğer sayı sistemlerinden farklı olmasının sebebi sayılara karşılık gelen sembollerin rahatça anlaşmasından kaynaklıdır. Dikkat edilmesi gereken durum, 5 sayısının yatay bir çubuğu temsil etmesidir. Bu nedenle, 10 sayısında bu çubuktan iki tane, 15 sayısında ise üç tane yatay (veya yataya yakın) çizgi vardır.

Biraz detaylı inceleyecek olursak, 2+2=42+2=4 işleminin Kakvotik sayı sisteminde ki karşılığı  V+V=WV+V=W olur. Bu örnekten de basitçe görüleceği gibi, simgelerin toplamı, işlemin sonucunu rahatlıkla vermektedir. Örneğin aynı mantığı günümüzde kullandığımız sayı sistemine uygulayacak olsaydık, 2+2=222+2=22 sonucunu elde ederdik.

Bu örnek size kolay gelmiş olabilir; o halde biraz daha seviye artırarak işlemlerin nasıl olduğuna bakalım. Örneğin, 3+43+4 , 9−39-3 , 17/517/5 gibi işlemlerin Kakvotik sayı sistemine göre işlemleri şu şekildedir.

Tüm Reklamları Kapat

Verilen örneklerin çözümleri
Artifexian

İşleri biraz daha ilginç hale getirelim. Verdiğimiz örnekler temel düzey işlemler içeriyordu. Peki 46349226/282646349226/2826 işleminin sonucunu bu sayı sistemine göre nasıl yaparız? Birlikte bakalım.

Artifexian

Nihayetinde bu sayı sistemi İnyupikler tarafından 1996 yılında kabul edildi ve bu sayı sistemini benimseyen ve kullanan İnyupikler, matematiğin kendi kültürlerine uygun hale gelebileceğini keşfettiler. Bu bağlamda matematiğe karşı daha fazla duyarlı hale gelmiş oldular.

Elbette toplumların geri kalanının yakın gelecekte bu tür bir sayı sistemine geçmeleri beklenmiyor; ancak bu örnek, kalıplaşmış olmasından ötürü üzerinde pek fazla düşünmediğimiz sistemlerin, birazcık uğraşarak ne kadar köklü bir şekilde değiştirilebileceğini harika bir biçimde göstermektedir. Günümüzdeki karmaşık problemlere özgün sorunlar önermekten korkmamalıyız. Geleneksel olan, her zaman daha iyi olan olmak zorunda değildir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
46
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 30
  • Muhteşem! 18
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 12
  • Tebrikler! 11
  • Umut Verici! 9
  • Bilim Budur! 4
  • Güldürdü 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: YouTube | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2024 22:07:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9961

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kan
Samanyolu Galaksisi
Hastalık Kontrolü
Film
Patlama
Kedi
Nötron Yıldızı
Embriyo
Kişilik
Bilinç
Demir
Tohum
Biyokimya
Bellek
Taklit
Dağılım
Bakteriler
Sinaps
Semptom
Uygulama
Oyun Teorisi
Dinozorlar
Goril
Sahte
Şeker
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
-. Artifexian, et al. İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir?. (24 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 24 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9961
Artifexian, -., Ağacı, E., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 24). İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir?. Evrim Ağacı. Retrieved May 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9961
-. Artifexian, et al. “İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 24 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9961.
Artifexian, ---. Ağacı, Evrim. Bakırcı, Çağrı Mert. “İnyupiklerin Kakvotik Sayı Sistemi Neden En İyi Sayma Yöntemlerinden Biridir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 24, 2021. https://evrimagaci.org/s/9961.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close