Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İnsan Olmak Evrimi Anlamayı Neden Zorlaştırıyor?

Neden Her Şeyin Tasarlanmış Olduğuna İnanmaya Meyilliyiz?

İnsan Olmak Evrimi Anlamayı Neden Zorlaştırıyor? PBS
13 dakika
22,431
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Hayır, evrimi kabul etmekte çektiğimiz zorluk sadece bazı dinlerin ona karşı olmasından ya da onun karmaşıklığından dolayı değildir. Sorunun kaynağı, beynimizin nasıl çalıştığıyla bağlantılı olabilir.

Son yıllarda evrime dair haberlerin medyada geniş yer almasına ve Ocak 2008’de önde gelen bilimsel dergilerden Nature’da evrimden bir ‘gerçek’ olarak bahsedilmesine rağmen, “Darwin’in Tehlikeli Fikri” popüler medyada temelde yanlış anlaşılmış olarak kaldı. BBC’nin “Life” programı gibi diğer açılardan muhteşem TV programlarında dahi, evrimsel süreç hakkındaki bazı mitlerin yayılmasına sebep olan anlatımlarla evrimin yanlış bir şekilde anlatıldığını işittim:

Tüm Reklamları Kapat

TV dünyasında türler, evrim basamaklarının tepe noktasına (tabii ki bu nokta insan tarafından işgal edilmiştir) tırmanmak için mücadele ederler, ekosistem içerisinde mükemmel bir dengeyle yaşarlar, vahşi hayatta kalma savaşı içerisine kısılıp kalmış durumdalar ve muhteşem doğa makinasının belirli sorunlarına bir çözüm rolü üstlenmişlerdir gibi...

Birazcık biyoloji bilgisi bu yanlış kanıların hiçbirinin tutar yanı olmadığını ortaya koyabilirken nasıl oluyor da evrim kadar basit bir süreç bu kadar yanlış sunulabiliyor?

Ben bunun sadece evrimin nasıl işlediğine dair bir yanlış anlaşılma olduğunu düşünmüyorum, herhangi bir vergi iadesi formu bile evrimsel prensiplerden çok daha karmaşıktır. Ben bunun sadece evrimin nasıl işlediğine dair yaygın mitlerin bulunması yüzünden olduğunu düşünmüyorum (hatta bu mitlerden o kadar çok var ki onları açığa çıkarmak için, ben de Evrim Hakkındaki En Büyük 10 Mit isimli bir kitaba yardımcı yazarlık yaptım). Ve ben bunun dinsel nedenlerle evrim hakkında yanlış bilgiler verilmesinin bir sonucu olduğunu da düşünmüyorum - ki bu duruma sıkça rastlanır (her zaman da rastlanacaktır).

Tüm Reklamları Kapat

Wikimedia

Hayır, evrimin geniş kitlelerce yanlış anlaşılması, bence çok daha derinlere gidiyor. Sanıyorum ki zihinlerimizin çalışma biçimleriyle daha çok ilgili, temelde, insan olmakla ilgilibir şey, bu durum. Çünkü insan olmanın özünde, geleceği kendi insiyatifi doğrultusunda (proaktif bir şekilde) şekillendirmek yatar. İnanıyorum ki hayvanlar aleminde eşine pek rastlanmayan bu geleceğe yönelik insiyatif alma (proaktif davranış), karmaşık olguların da (bitkiler ve hayvanlar gibi) böyle bir proaktif şekillendirmenin ürünü olması gerektiğine insan aklını şartlandırmıştır.

Bu şekilde düşünme biçimine nasıl ulaştık, sorusunu anlamak için merak uyandırıcı yeni bir alan olan “bilişsel arkeoloji”ye başvurabiliriz.

Antropoloji bize, insan teriminin en az iki anlamı olduğunu göstermektedir. “Anatomik çağdaşlık”, çağdaş insanlarınkinden ayırt edilemeyen bir iskelete sahip olmaktır ve biz bunu ilk defa Afrika’da 100.000 yıl öncesinde görmekteyiz. İnsan teriminin diğer bir anlamı da “davranışsal çağdaşlık”tır ve karmaşık sembolizm ile kısmen çağdaş dil olgularını kasteden, temelde günümüz insanlarınınkinden davranışsal olarak ayırt edilemeyen davranışları belirtir. Arkeolojik olarak konum belirlemek zor olsa da, üzerinde anlaşılmış olan ve tarihleri günümüzden kesinlikle 50.000 yıl ve hatta neredeyse 80.000 yıl öncesine kadar uzanan Afrika’daki ilk insanların yaptığı sembolik sanat eserlerine söyleyebiliriz. Burada ele alacağım şey davranışsal çağdaşlık ve bunun akıl için ne anlama geldiğinin -düşünme şeklimizin- ve neden zihnimizin çalışma biçiminin evrimi anlamayı zorlaştırdığı üzerine olacak.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Proaktif Davranış, Tepki ve İcat Etmenin Keşfi

Davranışsal çağdaşlığın köklerinin proaktif davranışta ve yaratıcılıkta bulunduğunu düşünüyorum. İnsan dışı yaşam formları tamamen tepkisel olan evrimsel süreçlerle değişebilirken ve diğer bazı hayvanlar da alet yapıp kullanabilirken, insanlar, hayatta kalmak için taş aletler, bir iglo veya bir Polinezya yelkenlisi gibi bir şeyler yaratmak zorundadır.

Evrimin bir beklentisi olmadığını düşündüğümüzde bu, daha da açıktır. İnsan dışı herhangi bir ebeveyn kuşağın yavruları ebeveynlerinin vücutlarına aşağı yukarı benzer vücutlarla dünyaya gelirler ve bu yüzden atalarının yetiştiği çevreye az ya da çok uyumlu halde olurlar. Eğer bulundukları çevre ebeveynlerinin bulunduğu çevreden farklıysa, yavru bu konuda fazla bir şey yapamaz. Kuşkusuz vücutlarını yeni çevre koşullarına uyum sağlayacak şekilde değiştirmezler çünkü her şeyden önce evrimin gerçekleşmekte olduğunu bilmezler ve çünkü fiziksel olarak bedenini yeni çevreye hızla uyarlayacak bir yol yoktur. İklime uyum (Belli bir dereceye kadar “tepki normu” olarak da adlandırılır) söz konusu olsa bile, böylesi bir değişimin çoğu, bir sonraki kuşağa aktarılmak üzere genetik olarak kodlanmaz; olan şey ise bazı yavruların diğerlerine kıyasla daha başarılı, bazılarının da başarısız olması, yani bazılarının daha sağlıklı yaşayıp diğerlerinden daha sık çiftleşerek mevcut ortamda işe yarayan DNA’larını sonraki kuşağa aktarabilmesidir. Ve işte olay budur; eğer gen havuzu değişmekteyse, evrim gerçekleşmektedir. İnsan dışı evrim, çok rahat görüleceği gibi, tepkiseldir; dünün ortamına uyumlu vücutlarla doğan yavruların rastlantısal olmayan ve fark yaratan hayatta kalışları sadece; evrimci R.C. Lewontin’in 1989’da dediği gibi:

Organizma önerir, ortam karar verir.

Fakat insanın evrimi çok farklıdır. İnsanlığın hilesi, ki bu iyi bir hiledir, yeni adaptasyonlar icat ederek herhangi bir çevresel zorlamaya kendini hızlıca ayarlayabilme kabiliyetidir. İcatlar insan yapımı ürünler olabilir, bir çift çizme gibi, ya da karmaşık davranışlar olabilir, belli bir hayvanın nasıl avlanacağını sembolik olarak anlatan bir dans gibi. İcat ne olursa olsun, buradaki can alıcı nokta, bunu insanların tasarlamış olmasıdır; bir problem olduğunu farketmiş ve bu probleme özgü bir çözüm getirmiştir. Ve biz bunu sadece eğlence için de yapmayız; çelimsiz vücutlarımızı durmadan değişen seçici zorlamalar yelpazesine karşı ne ölçüde koruyabildiğimize bağlıdır yaşamamız ya da ölmemiz.

Bu durum, insan davranışlarının biyolojimizin gerektirdiklerinden büyük ölçüde ayrışmasına izin vermiş veya biyolojimiz tarafından yönlendirilmememizi sağlamış; vücudumuz sayesinde değil, onun çelimsizliğine rağmen dünyaca gelişebilmemize ve hayatta kalmamıza olanak sağlamıştır. Ve bu adaptasyonları icat etme kapasitesinin kendisi de evrimleşmiştir; şu andaki en güncel teorinin önerdiğine göre, yaşamda kalmak için kullandığımız ve en geniş kullanımıyla “zekâ” olarak adlandırdığımız şeyin kalbinde proaktif olarak yeni durumlara uyum sağlayabilme kapasitesi, yani “yaratıcılık” yatmaktadır.

Bu kapasitenin ortaya çıkışı yeni bir evrim çeşitlemesinin ortaya çıkışıdır; bu, evrimin evrimidir ve dünya yaşamının 3 milyar yıldan fazla uzunluktaki ömründe o kadar ayırt edici bir noktadır ki evrimsel sürecin tarihindeki 8 ana geçişten birisi olarak düşünülmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Tasarım Argümanı

Bütün bunlardan görebiliyoruz ki insanlığın en işine yarayan adaptasyon, icat etmenin keşfidir. Ve fıstık ezmeli-reçelli sandviçin kendiliğinden birdenbire oluşmadığını, ancak bir niyetle –tercihen bir başkası tarafından- yapılması gerektiğini öğrendiğimiz günden bu yana dünyada gördüğümüz diğer bütün şeylerin de (en azından fıstık ezmeli-reçelli sandviç kadar karmaşık şeylerin) benzer şekilde bir niyetle yapılmış olmalı gibi gelmektedir. Bir meşe palamudu, örneğin, ya da bir mersin balığı: her biri birer tasarım harikasıdır (birini yapmayı deneyin!) ve onların da bir niyetle, güdüyle yapılmış olabileceklerini hissederiz, tıpkı insanların bir şeyleri bir amaçla yapması gibi...

Yüzeysel olarak bakıldığında, bu akla yeterli miktarda yatkın görünmektedir ve 19. yüzyıl başlarından beri süregelen “Tasarım Argümanı”nın temelini oluşturmaktadır; William Paley Natural Theology (Doğal Dinbilim) kitabında doğadaki tasarımın göze çarpıcılığı hakkında yazmıştır: 

Her şeyin üstünde, tereddütlü bir felsefenin (karmaşık şeyleri açıklamak için) giriştiği mücadeleler ve açıklamalardan sonra, gerekli bulunan ve ulaşılan çare Tanrısallıktır. Tasarımın belirtileri, görmezden gelmek için çok güçlüdür. Tasarım, mutlaka bir tasarımcıya sahip olmalıdır. Bu tasarımcı da mutlaka bir kişi olmalıdır. O kişi de Tanrı'dır.

Bu argüman, Skeptical Inquirer okuyucularına muhtemelen tanıdık gelecektir, fakat burada ben bunun mantıksal dayanakları üzerinde (ki bütün yönleriyle ele alınmıştır) psikolojik yönleriyle ilgilendiğim kadar ilgilenmiyorum; yani Paley niçin bu yönde argümana muhtaçtı?

Açıkçası iki bin yıllık Hrıstiyan kilisesinin batı düşüncesini dini yorumlamalara kanalize etmesinin bu sonuçta kısmen etkisi var, ancak ben bundan daha fazlası olduğunu düşünüyorum. Bence ayrıca davranışsal çağdaşlığın kökenlerinden beri türümüzün varlığını destekleyen ön hesaplı hareketlerin uzun tarihçesinin etkisi de vardır.

Tüm Reklamları Kapat

İnsanlık hayatta kalmak için en azından iki milyon yıldır amaçlı olarak bir şeyler yapmaktadır ve bu ön hesaplamalara aşinalık, bizi “karmaşık tasarımların” aynı kendimizin yaptığı gibi ancak bir amaç içerikli hareket sonunda ortaya çıkabilecekleri düşüncesine yönlendirmektedir.

Burada konuyu en noktasına çekmekteyiz: Ben, bu ön hesaplı hareketler bizi belirli biçimde düşünmeye “mecbur bırakıyor” derken ne demek istiyorum? Mekanizma net değil, ancak etkiler gerçek. Çocuk psikolojisine dair çalışmaların derlemesinde Boston Üniversitesi’nden psikolog Deborah Kelemen çocukların nesnelere (ve doğal olgulara) ereksel (teleolojik) anlamda, özellikli işlevleri olan nesneler şeklinde bakarak yaklaştıklarını, ve daha da fazlası, altı yaşından on yaşına kadarki çocuklar “doğal olmayan şeylerin zihinsel durumları hakkında düşünmekte ve nesneleri tasarlanmış şeyler olarak görmekteydiler.” Bu “sezgisel teizm”in ne kadarının içgüdüsel olduğu ve ne kadarının kültürel koşullanmışlık olduğu bilinmiyor, fakat izlediği yol açıktır.

Bu yolda, Paley ve onun görüşünü destekleyenler teknik olarak, küçük bir uzay-zaman kavrayışının baloncuğunda yaşayan çocuklar gibi düşünüyorlar. Yani etraftaki şeylerin tasarlanmış olacağını varsayarak, onların mutlaka bir tasarımcıları olduğunu düşünerek... Bu durum doğada neredeyse kavranamayacak olan karmaşıklığın karşısında mecbur kalınan bir şeydir, fakat eğer biz sadece o karmaşıklığa yakından bakmak için zaman harcamazsak, öyledir.

Örneğin, gördüğümüz şey –diyelim ki, bir meşe ağacı- bize “tamamlanmış bir ürün” olarak görünür, ta ki biz gözlerimizi bir zaman boyutuna açana kadar (Paley ve taraftarlarının zor yapabileceği bir şey) ve bu zaman boyutu, bugünkü karmaşıklığın, anlık bir ilhamla amaçlı olarak gerçekleşmesinden ziyade, uzun bir dönem boyunca kendiliğinden bir araya gelen etmenlerle oluştuğu sonucunu vermektedir. Ayrıca açacağımız bir uzay boyutu ile de aminoasitlerden proteinlere ve proteinlerden bütünü oluşturan dokulara, yani kabuktan liflere kadar, dönüşümü yöneten DNA moleküllerini dikkatlice inceleyebiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Barrack - Room Ballads (Rudyard Kipling)

“Soldier, soldier come from the wars,
I’ll down an’ die with my true love!”
“The pit we dug’ll ‘ide ‘im an’ the twenty men beside ‘im—
An’ you’d best go look for a new love.”

“Soldier, soldier come from the wars,
Do you bring no sign from my true love?”
“I bring a lock of ‘air that ‘e allus used to wear,
An’ you’d best go look for a new love.”

“Soldier, soldier come from the wars,
O then I know it’s true I’ve lost my true love!”
“An’ I tell you truth again—when you’ve lost the feel o’ pain
You’d best take me for your true love.”
True love! New love!
Best take ‘im for a new love,
The dead they cannot rise, an’ you’d better dry your eyes,
An’ you’d best take ‘im for your true love.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺40.00
Barrack - Room Ballads (Rudyard Kipling)

“Genel algılar” ve evrimsel bakış açısı arasındaki bu türden ayrımlamalar –teknik olarak çocuksu ve bilimsel açıdan eğitimli akıl arasındaki ayrımlar- uygarlığımızda son zamanlarda, özellikle son yüz yıldan ve çağdaş evrimsel bilimin ortaya çıkışının son yarısından bu yana ortaya çıkmıştır. 

Aslına bakarsak, canlıların karmaşıklığına açıklama getiren olguları ve uzay-zaman boyutlarını kavrama kapasitesi nereden geliyor? Daha önce bahsettiğim gibi bu kapasite, bugün geçtiği yolları anlamaya başladığımız şekilde, evrimleşmiştir.

Teflon, Cırt-Cırt ve Çağdaş İnsan Aklı

Türümüzün yaratıcılık yoluyla uyumluluk gösteren aklının kökenleri, beyinde yeni hafıza sistemlerinin ve bilgi işleme kapasitelerinin evrimine dayanır ve bu durum dilin evrimiyle sonuçlanmıştır. Elbette ki diğer hayvanlar da iletişime geçerler ancak insanlar aralarındaki bilgi aktarımını son derece ince düşünülmüş yollarla, yüksek hızda ve görece daha az hatayla gerçekleştirirler. İnsanlara özgü dil kavramının en ayırt edici yönü ise, gerçek anlamda keşfetmeye yönelten, sembollerinin doğasıdır.

İnsan dışı primatların iletişiminde, örneğin bir maymunun “uçan bir avcı” gördüğüne dair çığlığında ya da “ayaklı bir avcı” gördüğüne dair yuhalamasında, arkadaşlarından yapılabilecek savunmalara dair bilgiler alırken, sembolizmin en basit çeşidi kullanılır. Bu seslendirmeler birer semboldür çünkü bu sesler belli bir amaçla çıkarılmaktadır ve değişik “anlamlara” gelirler; yüksek perdeden bir çığlık havadaki avcıyı, düşük tonlu bir yuhalama yerdeki avcıyı işaret eder. Bu iletişim yollarıyla ilgili ilginç olan şey ise bunların basit oluşlarıdır; ben bunlara “Teflon” diyorum çünkü bu sembollere başka hiçbir anlam yapışıp kalamaz. Havadaki avcı için uyaran çığlık sadece “Havada avcı var!” anlamına gelmektedir. Sembol ile sembolize edilenin oranı 1’e 1’dir.

En belirgin ayrımıyla, insanlar kavramları birbirine “tutturur”, daha karmaşık mesajlar üretirler; bu duruma da ben “Cırt-Cırt” sembolizmi diyorum çünkü bir sembol diğerine tutturulabilir. Örneğin, diyebiliriz ki, “O adama dikkat et; o gerçek bir yılan!”. İnsan diliyle, sembol ile sembolize edilenin oranı 1’e n’dir çünkü herhangi bir sözcük bizim seçeceğimiz herhangi bir başka anlamda kullanılabilir. “Yılan”ı betimlemek için kullanılan ses şu anda bir kişinin özelliklerini anlatabilmektedir. Aklımızın evriminde bir yerlerde soyumuz, sembollerin kesin bir şekilde bir diğerine bağlanamamasına yol açan öyle bir bariyeri aşmıştır ki, artık herhangi bir şey, herhangi bir başka şey anlamına gelebilmektedir.

Bu tarz “Cırt-Cırt” sembolizmiyle işleyen karmaşık bir dilin avantajları ne olabilir? En azından, kişinin (veya grubun) etrafındaki dünya ile arasında daha başarılı bir şekilde “uyum” sağlamasını mümkün kılar. Yerdeki bir avcı yüzünden “Tırman, çabuk!” veya havadaki avcıdan dolayı “Çök, çabuk!” anlamına gelen alarmlara verilen basit tepkiler boşuna ve gereksiz olabilir. Fakat daha kurnaz mesajlar çevreye daha başarılı bir şekilde uyum gösteren hareketlere yol açmıştır. Ve insan dil sisteminin giderek karmaşıklaşması çok daha fazla detaylı bilginin iletişimde hızlıca aktarılabilmesini olanaklı kılmıştır; "bilgi, güçtür" ve bu da insan davranışının anatomik özelliklerinden nasıl bağımsızlaştığının ve fiziksel sınırlarımız yüzünden değil, bu sınırlara rağmen insanlığın nasıl hayatta kaldığının göstergesidir.

“Cırt-Cırt” sembolizmi ayrıca insanları gerçekten de diğer hayvanlardan ayıran şeydir ve insanlık, kökenlerinden beri –en az 50.000 yıl önce- cümleler de dahil birçok şeyi bilinçli bir amaçla yapmaktadır. Diğerinin ne söylediğinin aksine, gerçekten ne anlatmaya çalıştığını tam anlamıyla deşifre etmeyi gerektiren bir mesaj almak da, yani yorumlama girişimi de, amaçlı yaratımcılığın bilgisiyle şekillenmiştir ve bu amaca dayalı yaratım süreci biricik insanlık olgusunun tam da kalbidir. 

Böylece, 50.000 yıl öncesindeki başlangıcından bu yana davranışsal çağdaşlık olarak adlandırabileceğimiz şeyin aslında, biz insanların, en azından kısmen bir amaçla yapılmış gibi görünen dünyayı yorumlaması ve onun hakkında düşünmesi olduğunu söyleyebiliriz çünkü biz bir tür olarak, maddenin tuhaf bileşiminin ve anlamın yaratımında her mikrosaniye “yürürlükte olan yaratım”ın akışı içerisinde evrimleşmişizdir.

Yaratıcılık ve Evrimin Anlaşılması

Yaratmak, yapmak, icat etmek, inşa etmek, hayal kurmak –taş aletlerden şiirlere kadar her şey- ön hesaplı insan hareketleridir. Mitolojilerimiz yaratılışlarla doludur ve olağan dışı yaratıcılara taparız. İnsan yaratıcılığına bu anlamda bir sınır koyulamaz çünkü zihinlerimiz artık fikirleri ve kelimeleri yeni yöntemlerle birbirleriyle bağdaştırabilme yeteneğine sahiptirler. Bu yetenekten yoksun kalırsak, en fazla böcekler kadar kendi içinde değişken bir gruba döner ve (pek de habersiz olarak) doğal seçilime tepki vermeyi, ondan kaçınmak için yeni yöntemler üretmeye yeğleriz.

Yaratıcılık ve ön hesaplı yaratım olguları insanlığın kalbidir ve çocukça düşündüğümüz zaman evrimin bir ön hesaplamanın ürünü olmadığını anlamakta zorlandığımızı fark ederiz. Fakat olgunlukla bakıldığında, insan dışı evrimin aslında bir “şey” olmadığını, tamamen üç adet bağımsız, gerçekçi ve gözlemlenebilir süreçlerin (yaşam biçimlerinin yenilenebilirliği; döllerin çeşitliliği; döller arasındaki seçilim) amaçlanmayan sonuçlarıyla ilgili olduğunu anlarız.

Bu bize, doğal dünyanın nasıl çalıştığı hakkında çok daha zengin bir anlaşılırlık sunar ve bütün bu cıvık mantarların, huş ağaçlarının, sinekkapan bitkilerinin ve yaşayan diğer her şeyin aslında nasıl oluştuklarına dair bizleri aydınlatır. 

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
13
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 14
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2022 23:53:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/388

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. M. Smith, et al. İnsan Olmak Evrimi Anlamayı Neden Zorlaştırıyor?. (8 Mart 2014). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/388
Smith, C. M., Sönmez, A. C., Ölez, Ş. (2014, March 08). İnsan Olmak Evrimi Anlamayı Neden Zorlaştırıyor?. Evrim Ağacı. Retrieved December 07, 2022. from https://evrimagaci.org/s/388
C. M. Smith, et al. “İnsan Olmak Evrimi Anlamayı Neden Zorlaştırıyor?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Ahmet Caner Sönmez, Evrim Ağacı, 08 Mar. 2014, https://evrimagaci.org/s/388.
Smith, Cameron M.. Sönmez, Ahmet Caner. Ölez, Şule. “İnsan Olmak Evrimi Anlamayı Neden Zorlaştırıyor?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Ahmet Caner Sönmez. Evrim Ağacı, March 08, 2014. https://evrimagaci.org/s/388.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.