İnsan Harici Maymun Türlerine Bakarak Belki İnsan Olmayı Öğrenebiliriz!

İnsan Harici Maymun Türlerine Bakarak Belki İnsan Olmayı Öğrenebiliriz!
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
3,111 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Frans de Waal’ın "İçimizdeki Maymun" kitabını okudunuz mu?

Psikoloji ve primatoloji üzerine dünyaca ünlü eserler kaleme alan de Waal’ın, başta bonobolar olmak üzere şempanze, insan, goril gibi simiyenlerin davranışları üzerine birtakım çıkarımları var. Maymunların ve diğer hayvanların insanlar tarafından "kötü" tanındığından dem vuran de Waal, kötü olan hareketlerin “hayvanlık”, iyi olan şeylerin ise “insanlık” olarak tanımlandığından dert yanıyor.

İnsanların olumlu davranışları kendilerine mal etmeyi sevdiklerini yazan de Waal, bu kısa eleştirisinin ardından anlattıklarıyla bu ön yargıyı paramparça ediyor. Bu yazıda da sizlere Frans de Waal’ın İçimizdeki Maymun kitabında yer alan ve insanlık olarak maymunlardan "insanlık" dersleri aldığımız iki durumu aktaracağız.

Reklamı Kapat

Frans de Waal’ın anlattığı, İngiltere’de yer alan Twycross Hayvanat Bahçesi’nden Kuni adındaki bir bonobonun hikayesine uzanıyoruz. Kuni, hayvanat bahçesindeki yaşam alanının camına çarpan bir kuş için yaptıklarıyla tüm dünyada tanınan bir maymun haline gelmiş. Bir sığırcığın, camına çarpıp yere düştüğünü gören Kuni, kendinde olmayan kuşu yavaşça doğrultup ayağa kaldırmış. Ayakta duramayan kuş için çareler arayan bonobo dostumuz, sığırcığı tutup hafifçe havaya fırlatmış. Bu fırlatmaya sadece çırpınarak tepki veren kuşu avuçlayan Kuni, kendi yaşam alanındaki en büyük ağacın tepesine tırmanmış ve ayaklarıyla ağaca tutunup elindeki sığırcığı kendi yaşam alanının dışına çıkarmaya, yani özgürlüğüne kavuşturmaya çalışmış.

Ne yazık ki Kuni’nin bu çabalarına rağmen kendine gelemeyen, hal böyle olunca da uçamayan sığırcık, Kuni’nin yaşam alanını çevreleyen hendeğin içine düşmüş. Kuni, çabalarının etki etmediğini fark etmiş olacak ki yerdeki sığırcığın başına gitmiş ve adeta nöbet tutarmışçasına hiçbir şey yapmadan beklemiş. Meraklı bir bonobo dostunun, kendinde olmayan sığırcığa yaklaşmasına dahi izin vermeyen Kuni’nin bu çabaları, aradan bir süre geçtikten sonra sonuca ulaşmış. Bir süre sonra biraz biraz kendine gelen yaralı sığırcık uçarak oradan uzaklaşmış. Kuni’nin bu davranışını yorumlayan de Waal aynen şu notları aktarıyor:

Kuni’nin bu kuş için yaptıkları, başka bir maymuna yardım etmek için yapabileceklerine hiç benzemiyor. Katı sınırlarla belirlenmiş bir davranış şablonunu takip etmek yerine yardımın türünü kendinden çok farklı bir hayvanın özel durumuna göre ayarlayabilmiş. Alanının üzerinden geçen kuşlardan, ne tür bir yardım gerektiğine dair bir fikir edinmiş olmalı. Empatinin bu türlüsü hayvanlarda pek duyulmuş şey değildir, çünkü başkasının koşullarını tahmin etme beceresine dayalıdır.

Bu yazının başlığına kaynak olan hikaye için ise 1996 yılına gitmemiz gerekiyor. Kimi kaynaklarda 16 Ağustos, kimilerindeyse 19 Ağustos olarak anılan bir olay, bir gorilden dünyaya “insanlık” dersi olarak televizyonlarda, kitaplarda ve konuşmalarda kendine yer edinmiş. Chicago Brookfield Hayvanat Bahçesi’nde yaşayan Binti Jua adı verilen sekiz yaşındaki bir dağ gorili, tıpkı Kuni isimli bonobo gibi çaresiz bir canlıya yardım etmiş. Bu sefer çaresiz durumda olan canlı bir sığırcık değil, insan! Konuyu dağıtmadan olayın detaylarına geçelim: 1999 yılında Binti’nin yaşadığı bölüme 3 yaşındaki bir çocuk düşmüş.

Hemen minik bir parantez açalım: Tabii goril gibi iri bir canlının narin hareketleri dahi, üç yaşındaki bir çocuk için ölümcül olabilecektir. de Waal burada gorilin takındığı tavırların gayet korumacı ve şefkatli olduğunun üzerinde duruyor. Devasa cüsseli bir goril ve mini minnacık bir çocuğun baş başa kalması, son dönemde yaşanan ve büyük ses getiren Harambe Olayı gibi üzücü bir şekilde sonuçlanmamış.

YouTube’da kayıtları bulunan 99 yılındaki bu olayda, Binti’nin korumacı tavırları dünyaya adeta ders vermiş. Kafesine düşen üç yaşındaki çocuk için bir anda hareketlenen Binti, küçük çocuğu kucağında taşıyarak güvenli bir bölgeye götürmüş. Sadece bununla da kalmayan Binti, yaşam alanındaki derenin içindeki kütüğe oturmuş ve çaresiz çocuğu kucağında sallamaya başlamış.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Olayı görüp çocuğu gorilden almak için gelen hayvanat bahçesi görevlileri, büyük bir zorlukla karşılaşmadan çocuğu teslim almışlar. Hatta Binti, görevlilere çocuğu teslim etmeden önce devasa elleriyle çocuğun sırtına bir iki kez vurmuş. Bu olayın ardından dünyaca ünlü bir kahraman haline gelen Binti, Amerika Birleşik Devletleri tarihinde ilk defa bir siyasetçi tarafından bahsedilen maymun olma gibi bir ilki de yaşarken, şefkat modeli olarak tanıtılmış. Binti olayını anlatan Frans de Waal da konu üzerine şu cümleleri kuruyor:

İnsan tarafından yapılmamış bir insanlığın mümkün olduğuna toplumun uyanması, bir maymunun bizim türümüzden birini kurtarmasıyla oldu.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 12
  • Tebrikler! 9
  • Umut Verici! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2021 05:48:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5136

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Evrimleşme
Kimyasal Element
Moleküler Biyoloji
Küresel Salgın
Devir
Veri
Göğüs Hastalığı
İntihar
Tekillik
Rna
İhtiyoloji
Sayı
Kök Hücre
Ana Bulaşma Mekanizması
Atom
Kanıt
Canlılık Cansızlık
Evrim Teorisi
Tüy
Sars Virüsü
Örümcek
Okyanus
Grip
Sağlık
Yayılım
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın