Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Bir Gorilin Ölümü: Harambe Neden Öldürüldü?

Harambe'nin Vurularak Öldürülmesiyle Sonuçlanan Olayların Analizi...

Bir Gorilin Ölümü: Harambe Neden Öldürüldü? Pittsburgh Post-Gazette
9 dakika
35,872
  • Etoloji
  • Primatoloji

Fotoğrafta gördüğünüz, Harambe isimli goril. Mayıs 2016'nın sonunda gündemin şaşılası bir şekilde önemli bir bölümünü dolduran, iyi ki de dolduran Gümüş Sırtlı Goril. Cincinnati Hayvanat Bahçesi'ndeki alanına 4 yaşındaki bir çocuğun düşerek girmesi sonucunda vurularak öldürülen goril... Soyu tükenmekte olan ve sadece birkaç bin üyesi kalmış bir canlı türünün fertlerinden birisi... İdi. 

İnternet alemi ve hatta uzmanlar konu hakkında bıçakla kesilmiş gibi ikiye bölünmüş haldeler. Kimisi gorilin hiçbir suçu olmadığını ve öldürülmesinin gereksiz bir hamle olduğunu söylerken, kimisi başka hiçbir yol olmadığını ve çocuğun kurtarılması için vurulması gerektiğini söylüyor. İnsanlar arası bölünme sadece bu seviyeyle kalmıyor.

Bu Reklamı Kapat

Bir diğer nokta, kimin suçlu olduğu... Kimisi çocuğuna mukayyet olamadığı için aileyi suçlarken, kimisi gorilin alanını yeterince iyi bir şekilde çit ve korkuluklarla çevirmediği için hayvanat bahçesini suçluyor. Olay internet kullanıcıları aracılığıyla öylesine büyüdü ki, normalde basit birkaç açıklamayla geçirilecek konu, polisin "kasten cana kıyma" suçlamasıyla hayvanat bahçesi görevlilerine yönelik soruşturma başlatması noktasına kadar geldi. Elbette konunun araştırılması, gerçeklerin aydınlatılması ve suçlu kimse tespiti büyük öneme sahip. Dolayısıyla bu tepkileri ve sonucunda olanları gayet yerinde buluyoruz.

Bilimsel bir perspektiften, objektif bir yaklaşım sunacak olursak... Öncelikle, olanları izlemek gerek: Şimdiye kadar yayınlanan en yüksek kaliteli video burada:

Bu Reklamı Kapat

Olayların Analizi

Videodan görebileceğimiz birkaç önemli bilgi var ve bunları Frans de Waal gibi önemli hayvan bilimciler de doğruluyor:

İlk olarak, birçok Türk haber kanalı ve internetteki bazı videolar konuyu birazcık çarpık gösteriyorlar. Çocuk sanki sadece düşmüş de gorilin varlığı tehlikeymiş gibi bir anlatım söz konusu. Gorilin çocuğu sağa sola sürüklemesi ve suyun içerisinde kalmasına neden olması, birçok haber kaynağınca (en azından ilk başlarda) hiç verilmedi. Çocuğun 4 yaşında olduğu ve gerçekten çok büyük bir tehdit altında olduğu asla unutulmamalı. Bu, şakası olan bir iş değil. Her zaman kendinize şunu sorun: O kafesin içerisindeki kardeşim, çocuğum, annem/babam olsa ne yapardım? Yargılara varırken bu soruyu aklınızdan çıkarmayın.

İkincisi, gorilin her türlü davranışının gerçekten de son derece sıcakkanlı olması ve hiç de agresif olmayışı. Her hareketiyle (hatta su içerisinde çekiştirip sürükleme davranışıyla bile) amacının kötü olmadığını gösteriyor. Goriller, insanlarla alıp veremediği hiçbir şey olmayan, son derece barışçıl vejetaryenlerdir. Eğer ki Harambe o çocuğun ölüsünü istiyor olsaydı, kafeste geçirdiği ilk birkaç saniye ve dakikada o çocuk çoktan paramparça olmuştu. Goriller genelde başka hayvanları öldürmezler; ancak muazzam güçteki kollarıyla bir insanın, hele ki 4 yaşındaki bir çocuğun kemiklerini unufak etmeleri birkaç saniyelerini alacaktır. Videoda buna dair herhangi bir eğilim gözükmüyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Çekiştirme ve Sürükleme Davranışı

Peki ya çekiştirme ve sürükleme ne ola? Gorilin davranışlarından son derece koruyucu ve kollayıcı bir tavır sergilediği görülüyor. Elbette ki onlarca kişinin çığlık ve bağrışları kafasını karıştırıyor olmalı; ancak buna rağmen son derece sakin davranışlar sergiliyor ve hatta çocuğu bacakları arasında tutarak adeta "koruyor" diyebiliriz.

Elbette kafasının içerisinden geçenleri bilmek imkansız; zira bazı uzmanlar hareketlerinin hiç de dostane olmadığını ve çocuğu doğrultması, tutması, çevirmesi gibi hareketlerin ona ciddi anlamda zarar vermeden önce seyircilerine adeta "sunduğunu" belirtmektedirler. Ancak yine de karar vermek zor ve videoda gözüktüğü kadarıyla "aşırı agresif" denebilecek hiçbir tavır sergilemiyor.

Videoda gördüğümüz sürükleme, itme, kakma ise kendisinden 4 kat ufak ve 10 kattan fazla güçsüz olan bir "cisim" ile etkileşiminin kaçınılmaz bir sonucu olarak görülebilir. Gorilin çekiştirip, itip kakarak çocuğa zarar verdiğini bilmesinin herhangi bir yolu yok. O goril için son derece normal bir hamle, 4 yaşındaki bir çocuk için son derece zararlı olabilir. Bu nedenle çocuk gerçekten ciddi bir tehdit altında kalmıştır; ancak bu gorilin kötü niyetinden veya agresifliğinden değil, türler arası boyut farklarından kaynaklanmaktadır.

Ne Yapmalı?

Peki, zor soruyu soralım: Ne yapmalı? Bu sorunun kolay bir cevabı yok. Ne yazık ki olan oldu. Ancak verilen kararın genel bir perspektifte "doğru olup olmamasından bağımsız olarak kaçınılmaz bir karar" olduğunu söyleyebiliriz.

Her ne kadar inatla reddetmek istesek de, halen bir insanın hayatı bir gorilinkinden değerli görülmekte... Hele ki o insan, 4 yaşındaki bir çocuksa... Dolayısıyla her ne kadar soyu tükenmekte olan bir canlıdan söz ediyor olsak da, hiçbir gorilin hayatı 4 yaşındaki bir çocuğunkinden değerli görülemiyor. Bu da, gorilin vurulması kararını "etiğin insan açısından değerlendirilmesi" bakımından "doğru olup olmamasından bağımsız olarak kaçınılmaz bir karar" kılıyor. Hayvansever tarafımız ne kadar buna ayak diriyor olsa da...

Bu Reklamı Kapat

Dahası, işin hukuki ve ekonomik boyutları düşünülecek olursa da kararın kaçınılmazlığı anlaşılabiliyor: Birkaç dakika içerisinde çok zor bir kararı vermek zorundasınız ve seçeneklerden birisi bir insan çocuğunun ölmesi, diğeri bir gorilin ölmesi... Eğer ki o hayvanat bahçesi, o çocuğun ölümüne sebebiyet vermiş olsaydı veya buna göz yumsaydı, belki de kapanma tehlikesiyle karşı karşıya kalacak kadar büyük tazminat cezaları ödemesi gerekirdi. Dahası, bu durumdan doğacak olumsuz tanıtım, hayvanat bahçesine ek bir darbe vurmuş olurdu. Yasalar bakımından düşünülecek olursa, bir hayvanın vurulması kararının, bir insanın ölmesi gerçeğinden çok daha savunulur olduğunun görülmesi gerekmektedir.

Bu açılardan bakılacak olursa, her türlü senaryoda insan çocuğunun hayatının gorile tercih edilmesinin en azından "pragmatik" isabetliliği görülmek zorundadır. Bu bakımdan hayvanat bahçesi, "doğru olup olmamasından bağımsız olarak kaçınılmaz bir karar" karar almıştır.

Neden Uyuşturulmadı?

İnsanların aklı kolayca diğer senaryolara gitmektedir: Gorili uyuştursak olmaz mıydı? Gorilin dikkatini başka yere çekseydik? Hokkabazlık yapıp kandırsaydık?

Bunlar kulağa hoş gelen senaryolar, ancak 4 yaşındaki bir çocuk o gorilin bacaklarının dibinde su içerisinde sürüklenerek çekiştirilirken bu tür senaryolar üzerinde durmanız mümkün değil. Bir karar vermek zorundasınız: Çocuğun hayatını riske atmak adına gorili kurtaracak mısınız, yoksa insan hayatına tehdidi derhal ortadan kaldıracak mısınız? Böyle bir ikilemde, stres altında herkes çocuğun hayatını kurtarmayı seçecektir. Oturduğumuz yerden farklı senaryolar yaratmak ve "Yok be abi, ben ikisini de kurtarırdım. Bak şimdi şöyle..." diyerek hikayeler anlatmak kolay. Bunların hepsi hayvanat bahçesinin "kolay olanı seçtiğini" ima etmeye yönelik çabalar. Söyleyebiliriz ki hayvanat bahçesi kolay olanı değil, yapılması gerekeni seçmiştir. Bu bakımdan yaptıkları "doğru olup olmamasından bağımsız olarak kaçınılmaz bir karar"dır. 

Bu Reklamı Kapat

Kaldı ki, uzmanlar tarafından birçok diğer açıdan da gorilin dikkatinin dağıtılmasının zorluğu (ve hatta imkansızlığı) izah edilmiştir. Uyuşturucu bir silah kullanılması mümkün değildir, zira uyuşturucular öyle filmlerdeki gibi 1-2 saniyede değil, 10 dakikaya kadar ulaşabilen sürelerde etki ederler. Bu süre zarfında vücuduna ilaçlı bir ok giren gorilin ne yapacağını, nasıl tepki göstereceğini bilemezsiniz. Aşağıdaki videodan, gerçek bir uyuşturucu silahının aslanlarda 15 dakikaya varan sürelerde etki ettiğini izleyebilirsiniz:

Dahası, kafesinde bir başka türden bir canlı bulunan bir gorilin bağırıp çağırarak ya da bir başka yolla dikkatinin de dağıtılması pek mümkün değildir. Videoda bunun mümkün olmadığı açıkça görülmektedir. Bağrış çağırışlar dikkat dağıtmamakta, tam tersine gorili daha fazla germektedir. Bunların hepsi saniyeler içerisinde yaşanabilecek bir ölüm açısından son derece risklidir. 7 yılı aşkın süredir gorillerle çalışan ve Harambe ile de çalışma fırsatı bulmuş olan Amanda O'Donoughue şöyle söylüyor:

Harambe'nin sakinleştirici ile hareketsiz hale getirilmesi çok uzun bir zaman alırdı. İlaçlar yeterince hızlı çalışmayacağı için, hissettiği stres miktarına bağlı olarak çocuğa çok ciddi zararlar verebilirdi. Dahası, su içerisinde uyuşturulacak olsaydı yere yığıldığında boğularak ölürdü ve çocuğu da altında bırakarak onun da boğulmasına neden olabilirdi.

Belki başka türlü iki canlı da kurtulamaz mıydı? Belki kurtarılırdı, evet. Belki her şey güllük gülistanlık sonlanabilirdi? Belki, belki... Sorun, sadece birkaç dakika içerisinde o "belki" riskini alıp, o "belki" kararını alabilir miyiz? Alabileceksek, sonuçlarına katlanmayı da göze alabilecek miyiz? Hayvanat bahçesi son derece zor ama rasyonel bir karar vermiştir diyebiliriz.

Ancak...

Ancak... Ve kocaman bir ancak... Tüm bunları söyleyip de amacımız hayvanat bahçesini melek gibi göstermek değildir. Akılcı bir yaklaşımın hayvanat bahçesi kararını desteklediğini göstermek. Bu demek değildir ki hayvanat bahçesi suçsuzdur.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Sex and Repression in Savage Society (Bronislaw Malinowski)

During the First World War the pioneer anthropologist Bronislaw Malinowski found himself stranded on the Trobriand Islands, off the eastern coast of New Guinea. By living among the people he studied there, speaking their language and participating in their activities, he invented what became known as ‘participant-observation’. This new type of ethnographic study was to have a huge impact on the emerging discipline of anthropology. In Sex and Repression in Savage Society Malinowski applied his experiences on the Trobriand Islands to the study of sexuality, and the attendant issues of eroticism, obscenity, incest, oppression, power and parenthood. In so doing, he both utilized and challenged the psychoanalytical methods being popularized at the time in Europe by Freud and others. The result is a unique and brilliant book that, though revolutionary when first published, has since become a standard work on the psychology of sex.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺68.00
Sex and Repression in Savage Society (Bronislaw Malinowski)

Hayvanat bahçesi, gerekli güvenlik önlemlerini almadığı için elbette ki suçludur ve hatalarının cezasını çekmeleri gerekmektedir. Bu şekilde tehlikeli olabilecek bir hayvanın alanına bir insanın pasif hatayı geçtik, aktif çabayla bile hiçbir şekilde ulaşamaması gerekir. Bir çocuğun gorilin dibine kadar düşebiliyor olması, bariz bir şekilde güvenlik zaafı demektir. Bir hayvanın böyle bir sebeple canını kaybetmesi, alınan kararın meşru bir karar olması, hareketimizin sonuçlarının sorumluluğundan kurtulduğumuz anlamına gelmemektedir. Hayvanat bahçesi, gereken cezayı çekmelidir. 

Ayrıca aile de suçludur. "Aman canım kaza işte, her zaman olur." demek belki yerindedir; ancak bu, kaza olduğunda bu kazanın sonuçlarından sorumlu olmadığımız anlamına gelmemektedir. Aile, çocuklarına mukayyet olmadıkları için suçludur ve gerekli cezayı çekmelidirler. Bu yaşananlar, öyle 1-2 saniyede olabilecek bir hata değildir. O çocuk, muhtemelen dakikalar boyunca goril alanına girmeye çalışmıştır ve bu süre zarfında aile onu durdurmamıştır. Bu, bariz bir şekilde dikkatsizlik ve hatta vurdumduymazlık örneğidir. Kabul edilebilir hiçbir tarafı yoktur.

Bir uzmanın biraz da öfkeyle karışık ifade ettiği gibi, hayvanat bahçesinde geçirdiğiniz zaman "selfie zamanından ibaret" değildir. Çocuklarınıza her daim göz kulak olmak zorundasınız. Zira bu hayvanlar kafesler içerisinde ya da duvarlar arkasında olsa da, son derece tehlikeli olabilecek canlılar. Öyle uzaktan bakınca oyuncak ya da zararsız gibi geliyor olabilir; fakat tüm varlıklarıyla gerçek olan canlılardan söz ediyoruz. Hatta besin piramidinin en üzerinde bulunan canlılardan bahsediyoruz. Böyle canlılara cam kafesler arkasından bakıyor olsak bile temkini elden bırakmamak zorundayız. Hem kendi güvenliğimiz için, hem hayvanların güvenliği için... Bu örnekte ailenin dikkatsizliği, soyu tükenmekte olan bir hayvanın canının alınmasıyla sonuçlanmıştır. Bu, göz ardı edilebilecek kadar küçük bir hata değildir.

Bu konuyu çok daha farklı açılardan incelemek de mümkün... Bir goril, bir hayvanat bahçesinde mi bulunmalıdır? Hayvanat bahçeleri gerekli müesseseler midir? Bunların hepsi tartışılabilir; ancak yeri bu yazı değildir. Bu yazıda vermek istediğimiz mesaj, olayların tüm taraflarının görülmesi gerektiğidir. Bu yapıldığında, alınan kararın "doğru olup olmamasından bağımsız olarak kaçınılmaz bir karar" olduğu, ancak her tarafın hareketlerinin ve kararlarının bedelini ödemek zorunda olduğu görülecektir. 

Çünkü bu hatalar silsilesinin cezasını canıyla ödeyen, son derece kıymetli bir hayvan olmuştur.

Unutulmayacaksın Harambe.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 36
  • Tebrikler! 14
  • Korkutucu! 11
  • Grrr... *@$# 8
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Umut Verici! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2022 14:03:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4398

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Uyku
Buz
Psikiyatri
Çocuklar
Evrim Teorisi
İklim Değişimi
Gaz
Editör Seçkisi
Darwin
Sars Virüsü
Tarih
Canlı Cansız
Enfeksiyon
Beslenme
Teknoloji
Küresel Salgın
Hücreler
Yörünge
Acı
Asteroid
Yaşlılık
Araştırmacılar
Hekim
Cinsel Yönelim
Sinek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.