Ağaçkakanlar Beyinlerini Korumada Uzmanlar!

Bu yazı, National Geographic isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dünya genelinde 180’in üzerinde ağaçkakan türü olduğunu düşünürsek, ağaçkakanların çıkardıkları kendilerine özgü seri biçimdeki "tak tak" sesi, dünyanın birçok yerinde bilinen bir sestir. Ağaçkakanlar saniyede 20’ye yakın olmak üzere günde 8.000 ile 12.000 arasındaki gagalamalarıyla hayranlık uyandıran kuşlardır.

O kadar gagalamadan sonra Woody Woodpecker’ın başı kesin ağrır, diye düşünürsünüz, değil mi? Ama hiç alakası yok. Bu kuş hâlâ ağaç gagalamaya hazır ve nazır bir makina sanki.

Örneğin altın alınlı ağaçkakan kafasını korumak için dört farklı adaptasyon geçirmiştir: özelleşmiş bir gaga, tam kararında beyin sıvısı ve biri süngerimsi diğeri nal şeklinde iki özel kemik.

Ağaçkakanın ilk savunma hattı olan gagası iki katmandan oluşur: dıştaki sert ve içteki esnek katman. Dış katman katı bir kabuk görevi görürken içteki yumuşak katman darbe sarsıntısını emer. Ayrıca üst gaga alt gagadan biraz daha uzundur. Bu çıkıklık sayesinde, darbenin oluşturduğu kuvvetler gözlerin tam ortasına toplanmak yerine kafa çeperine yayılır.

Gagadan ileriye geçen titreşimler ağaçkakanın gözlerinin ortasındaki süngerimsi kemikle karşılaşırlar. Bu kemikteki hava cepleri kuvvetlerin yayılıp dağılmasına yardımcı olarak gagalamanın yarattığı darbenin etkisini azaltırlar.

Süngerimsi kemiği geçen titreşimler ağaçkakanın kafatası ile beyni arasındaki sıvı dolu boşluğa gelirler. Titreşimler sıvı içinde iyi iletilmediklerinden sıvı, darbeyi azaltır. Bu boşlukta gereğinden çok sıvı olması, beyne hareket edecek daha fazla alan oluşturacak ve beynin kafatası duvarına çarpma, dolayısıyla zarar görme ihtimalini artıracaktır. Diğer kuşlardakine göre ağaçkakanlardaki bu boşlukta nispeten daha az sıvı vardır. Bu durum, bir yandan titreşimi azaltma avantajı sağlarken diğer yandan da beynin çok fazla hareket ederek kaymasını önleyecek şekilde tam kararında bir sıvı dengesi yaratır.

En son fakat en karmaşık savunma hattı ise uzun, esnek, nal şeklindeki bir kemiktir (dil kemiği, hiyoit kemiği); etrafı bir kasla sarmalanan bu kemik aynı zamanda yiyecek toplamada dile yardımcı olur. Dil kemiği gaga sonundan, yani ağaçkakanın gözlerinin arasından başlar. Gagadaki titreşimler kafatasına geçtiğinde dil kemiği bu kuvvetleri “toplar”, kafatasının çeperini takip ederek kafa arkasına getirir ve dil yoluyla dışarı atılmasını sağlar. Titreşimler için tam bir hız treni.

Peki, mühendisler ağaçkakanın bahsettiğimiz adaptasyonlarını insanların kullanımına nasıl adapte edebilirler? Kask içine nal şeklinde bir yapı yerleştirerek ya da araba amortisör veya tamponlarında gaganın malzemesine benzer bir malzeme kullanarak? Bedenimizi daha iyi korumak için ağaçkakanın yöntemlerini kullanmaktan daha doğal bir şey olabilir mi!

İşte böylece ağaçkakanların kafalarını kırmadan nasıl durmaksızın gagaladıklarına kuş bakışı bir göz atmış olduk.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Çeviri Kaynağı: National Geographic
  • Ana Görsel Kaynağı: Pixabay
  • A. Miller & J. Schill. Creature Feature: Woodpeckers Are Pros At Protecting Their Brains. (2015, Şubat 27). Alındığı Tarih: 14 Eylül 2018. Alındığı Yer: National Geographic

Büyük Patlama Teorisi’nin Tarihi

Belki de Hiçbir Zaman Çözemeyeceğimiz 8 Büyük Felsefi Soru

Çevirmen

Şule Ölez

Şule Ölez

Çevirmen

ODTÜ EEE '88 mezunudur. Evrim Ağacı'nda genel editörlük ve çevirmenlik yapmaktadır. Ayrıca Kırsal Çevre Derneği'nin aktif üyesidir. İlgi alanları Türkçe ve İngilizce dilleriyle başta bitkiler olmak üzere tüm canlılardır.

Katkı Sağlayanlar

Ayşegül Şenyiğit

Ayşegül Şenyiğit

Editör

Evrim Ağacı'nın genel editörü, popüler bilim yazarı ve çevirmenidir. İstanbul Üni. İngiliz Dili ve Edebiyatı mezunudur. Yıldız Teknik Üni. Yabancı Diller Yüksek Okulunda İngilizce öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim