İlk Karadelik Fotoğrafı Neden Bu Kadar Önemli?

İlk Karadelik Fotoğrafı Neden Bu Kadar Önemli?
Bir Kara Deliğin İlk Fotoğrafı
Event Horizon Telescope
Yazar Vox Ayşegül Şenyiğit Özdil Editör Ayşegül Şenyiğit Özdil
5 dakika
5,814 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Kara Delik Fotoğrafının Elde Edilme Süreci
Vox

Bu Karadelik Fotoğrafı Neden Bu Kadar Önemli?

[Konuyla ilgili detaylı bir incelememizi buradan okuyabilirsiniz.]

4 Nisan 2017'de, gezegenin farklı noktalarındaki dağlarda bulunan özel bir grup teleskop eş zamanlı olarak çalışmaya başladı. Sonraki hafta boyunca birlikte hareket ettiler, Samanyolu Galaksisi’nin ve M87 Galaksisi’nin merkezinden gelen radyo dalgalarını topladılar. Birlikte, Olay Ufku Teleskobu’nu (EHT) oluşturmuş oldular ki bu bir karadeliğin fotoğrafını ilk kez çekmek için oluşturulan küresel bir projeydi.

Fizikçiler yüzyıllar önce kara delikler üzerine düşünmeye başladıklarından beri, kitaplarımızdaki ve uzay ajanslarımızdaki onlarla ilgili tüm resimler birer illüstrasyondu. Ta ki bugüne kadar.

Reklamı Kapat

'Bugün burada, görünemez olduğunu düşündüğümüz şeyi gördüğümüzü size bildirmekten dolayı çok memnunuz.'

Yüzyıllardır fizikçiler, yeterli kütle ve yoğunluğa sahip bir nesnenin -hatta ışığın bile- kütleçekimsel alana doğru çekileceğini varsaydılar. Şöyle ki tıpkı Dünya’dan uzaya hareket etmeniz için gereken hızın Ay’dan uzaklaşmak için gerekenden daha fazla olması gibi, kaçmanız için ışık hızından daha hızlı hareket etmeniz gereken yerler olabilirdi.

Hiçbir şey ışıktan hızlı hareket edemez.

Einstein'ın genel görelilik teorisi, olay ufku denilen bir sınırla bize hiçbir şekilde görünür olmayan bir alanı betimler. Ve bu kara deliğin merkezinde tekillik vardır, yani bildiğimiz fizik kurallarının geçerli olmadığı noktasal sonsuz bir yoğunluk. Einstein'ın Gölgesi (Einstein's Shadow) adlı kitabın yazarı Seth Fletcher şöyle diyor:

Kara delikler uzun zaman önce matematiksel hesaplamalarla belirdi ve sonra tekrar tekrar ortaya çıktı. Ortadan kaybolacağa da benzemiyordu. Ama Einstein yıldızın sonsuz küçüklükte bir noktaya çökmesini engelleyecek fiziksel bir mekanizmanın olması gerektiğini düşündü hep -ki bu gerçekten de mantıklıydı. Bir taraftan da kulağa çılgınca geliyor.

Nihayet bilim insanları bazı şeylerin -ancak kara deliklerin var olması durumunda- akla yatkın hale geldiğini görmeye başladılar. Örneğin, Samanyolu Galaksisi’nin merkezindeki yıldızların yörüngesel hareketleri gibi. Fletcher konuyla ilgili şunları söylüyor:

Yıldızların görünmez bir noktanın etrafında kütleçekimsel sapan etkisine (slingshot effect) maruz kaldıklarını görüyorsunuz. Bu büyüklükte bir kütlenin küçük ve tamamıyla karanlık bir alana sığması için bir kara deliğin oradaki varlığı en olası açıklama.

Kara delikler etrafında spiral şeklinde dönen akkorlaşmış maddeler de görebilirsiniz: Sürtünme bu malzemeleri on milyonlarca dereceye kadar ısıtır ve bu sıcaklık da Dünya'nın yörüngesinde bulunan teleskoplarla algılayabileceğimiz X-ışınları yayar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu, birbirinin içinden geçen bir çift galaksi.

Burada dokuz kara delikten şüpheleniyoruz ama sadece X-ışını katmanına baktığınızda onları görebilirsiniz. Bu noktalar, 3 ila 10 milyar ışık yılı uzaktaki galaksilerin merkezinde olduğu düşünülen devasa kara deliklerle bağlantılı olabilecek X-ışını kaynakları. Ve bu, evrenin şu küçücük kısmından geliyor.

Bazı devasa kara delikler ayrıca devasa parçacıklar püskürtürler, Samanyolu'nun merkezindekinden çok daha büyük kütleli bir karadeliğe sahip M87 Galaksisi’nden gelen radyo dalgası verilerinde görüldüğü gibi. Bilinen başka hiçbir tip güç kaynağı parçacıklara böylesi bir enerji aktaramaz.

Ve iki karadeliğin çarpışmasından başka hiçbir şey 2015'te saptadığımız kütleçekimsel dalgaları üretemez. Bilim insanları tüm evrende büyüklü küçüklü kara delikler olduğunu düşünmektedir.

Reklamı Kapat

Parmak izlerini görebiliyorduk ama vesikalık fotoğrafını yakalayamamıştık.

Bir kara deliği doğrudan görmek hep imkansız olageldi çünkü ya çok küçükler, ya çok uzaktalar ya da her ikisi birden. Galaksimizin merkezinde bulunan Sagittarius A* kara deliğinin kütlesi 4 milyon tane Güneş kütlesine eşit olmasına rağmen Merkür'ün yörüngesine sığabilir. Kara deliği Dünya'dan görüntülemek Ay yüzeyindeki bir DVD'nin fotoğrafını çekmeye benzer, arada birçok gaz ve toz bulutu da vardır tabii. Fletcher konuyla ilgili şöyle bilgi veriyor:

Bu fotoğrafı elde edebilmek için birçok şeyin yolunda gitmesi gerekiyordu. Olması gereken ilk şey, kara deliğin kenarındaki bir miktar ışığın kaybolmadan ya da aradaki gazlar vesaire tarafından emilmeden tüm bu yolu alabilmesiydi. Sonra aynı şekilde Dünya'nın atmosferini de geçebilmeliydi ki farklı frekanstaki birçok ışık bunu yapamaz.

Gelen ışık, radyo spektrumunun yüksek frekans eşiğindeki 1.3 mm dalgaboyunda geçebildi. Bu dalgaboyu ve dünyadaki sekiz gözlemevi sayesinde Olay Ufku Teleskobu bir karadeliği gözlemleme şansına sahip oldu, hava koşullarının da yaver gitmesiyle tabii. Dünya tüm bu teleskoplar kara deliği eşzamanlı görebilecek şekilde konumlandığında, bu yerlerde iyi hava koşullarına sahip olmalısınız. Yılda sadece bir kere gözlem yapabilirler.

Öyle çok veri elde edilmişti ki uçaklarla taşınması gerekti. Hard disklerin kış dönemi boyunca kapalı olan Güney Kutbu’ndan gelmesi için altı ay beklendi.

Reklamı Kapat

Bu çoklu teleskop metoduna Çok Uzun Bazlı İnterferometri (Very Long Baseline Interferometry) denmektedir. Bu yöntemle, gelen sinyalleri güçlendirmek ya da gürültüyü susturmak için birbirinden uzak teleskoplardan elde edilen zaman damgalı veriler irtibatlandırılmaktadır.

Her bir çift teleskop, puzzle'ın tamamlanmasına bir parça katkı sağlasa da fotoğraf hemen öylece ortaya çıkmamıştır. Dört araştırmacı grubu veriyi en iyi temsil eden fotoğrafı oluşturmak için aylarca çalışmıştır.

Her bir grup aynı verilerle bir diğerinden bağımsız bir şekilde kendi başına çalışıyordu, böylece her bir grubun aynı fotoğrafı elde edip edemeyeceğini görmüş olacaktık.

Ve işte tüm bu çalışmaların neticesi:

Bir kara deliğin ilk fotoğrafı... M87 Galaksisi'nin merkezinden... 54 milyon ışık yılı uzaktan...

Parlak kısımlar kara deliğin etrafında dönen madde ve ışık. Kara deliğin bize doğru ilerleyen kısmı daha parlak. Karanlık kısım ise kara deliğin gölgesi, burada olay ufku ve ışığın kaçabileceği bir bölge bulunuyor ama aslında kaçamıyor. Gölgenin büyüklüğü ve şekli genel görelilik teorisini doğrular görünmekte. Perimeter Enstitüsü ve Waterloo Üniversitesi Ortak Fakültesi çalışanlarından Avery Broderick ''Bugün genel görelilik kritik bir testi daha geçti. Bu test ufukları ve yıldızları kapsıyor'' diyor.

İnsanlığın ilk kara delik fotoğrafı illüstrasyonlardaki ya da Interstellar'daki kadar güzel değil. Onlardan daha harikulade.

Agora Bilim Pazarı
Darwin’le Akşam Yemeği (Jonathan Silvertown)

“Her alışveriş listesi, her yemek tarifi, her menü ve yemek pişirmek için kullandığımız her malzeme evrimci anlayışın babası Charles Darwin’le akşam yemeğine üstü kapalı bir davettir.”

Jonathan Silvertown Darwin’le Akşam Yemeği’nde en eski hominin atalarımızla bizi büyük bir sofra etrafında bir araya getiriyor. Ekmek, et, süt ürünleri, deniz ürünleri, sebzeler, baharatlar, tatlılar gibi temel gıdalar ve değişen beslenme alışkanlıklarımız üzerinden yaşamın evrimine ışık tutuyor.

Tat ve koku alma duyularımızın nasıl evrimleştiğinden acının sofralarımıza nasıl girdiğine, karbonhidrat ve yağ düşkünlüğümüzden yemeklerimizi neden ve ne zaman paylaşmaya başladığımıza dek okuma iştahını kabartan sorularla şekillenen bu çalışma, gıda sorununun hayatımızı temelden etkilediği günümüzde, neyi nasıl yediğimizi farklı düşünmeye davet eden bir kılavuz.

“Yemek hakkında gereğinden fazla kitap olsa da, benim gibi biri olduğunuzu ve bu tür davetlerin size de hiçbir zaman fazla gelmeyeceğini umarak, şu an elinizde tuttuğunuz şeyin bir kitaptan ziyade bir akşam yemeği daveti olduğunu farz edelim istiyorum. Ancak baştan belirtmeliyim ki bu farklı bir akşam yemeği olacak ; zihinlerimizi beslemeye yönelik bir akşam yemeği.”

“Jonathan Silvertown yemeğin ne kadar eski olduğunu; tarihte ilk kimin neyi yediğini ve insanların neden yiyeceklerin peşine düştüğünü iyi biliyor.”

— Leslie Nemo, Scientific American

“Bu leziz kitabın her aşaması, çorbadan peynire, tat ve bilgiyle dolu. Silvertown, Darwin’in büyük keşfi doğal seçilimin ve yapay seçilimin benzer süreçler olduğunu ve insanlar arasındaki çeşitliliğe dayandığını gösteriyor. Sunumu tamamen taze ve eğlenceli.”

— New York Journal of Books

Bu kampanya, Kolektif Kitap tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.

Devamını Göster
₺37.00 ₺48.00
Darwin’le Akşam Yemeği (Jonathan Silvertown)

Bu hafta gördüğümüz fotoğraf, evrende dolaşan ışık parçacıklarından ortaya çıkarıldı. Ve o ışıklar dağ zirvelerindeki alüminyum antenler (teleskoplar) tarafından toplanıp sonra da bu fotoğrafı oluşturmak için bir süper bilgisayarda bir araya getirildi.

İşte bu yüzden gerçek.

Destek Olun

Bu video, Vox tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

Vox kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Vox | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2021 21:24:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7764

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Amerika Birleşik Devletleri
Teyit
Hormon
Ölümden Sonra Yaşam
Yapay Seçilim
Mühendislik
Sars Virüsü
Güneş Sistemi
Astronomi
Enzim
Bilim İnsanı
Çocuklar İçin Bilim
Yıl
Elektrik
Yiyecek
Tıp
İnsanlık
Fare
Değişim
Oyun Teorisi
Hayatta Kalma
Rna
Eşey
Yakınsak Evrim
Evren
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın