Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Vox isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kara Delik Fotoğrafının Elde Edilme Süreci
Vox

Bu Karadelik Fotoğrafı Neden Bu Kadar Önemli?

[Konuyla ilgili detaylı bir incelememizi buradan okuyabilirsiniz.]

4 Nisan 2017'de, gezegenin farklı noktalarındaki dağlarda bulunan özel bir grup teleskop eş zamanlı olarak çalışmaya başladı. Sonraki hafta boyunca birlikte hareket ettiler, Samanyolu Galaksisi’nin ve M87 Galaksisi’nin merkezinden gelen radyo dalgalarını topladılar. Birlikte, Olay Ufku Teleskobu’nu (EHT) oluşturmuş oldular ki bu bir karadeliğin fotoğrafını ilk kez çekmek için oluşturulan küresel bir projeydi.

Fizikçiler yüzyıllar önce kara delikler üzerine düşünmeye başladıklarından beri, kitaplarımızdaki ve uzay ajanslarımızdaki onlarla ilgili tüm resimler birer illüstrasyondu. Ta ki bugüne kadar.

'Bugün burada, görünemez olduğunu düşündüğümüz şeyi gördüğümüzü size bildirmekten dolayı çok memnunuz.'

Yüzyıllardır fizikçiler, yeterli kütle ve yoğunluğa sahip bir nesnenin -hatta ışığın bile- kütleçekimsel alana doğru çekileceğini varsaydılar. Şöyle ki tıpkı Dünya’dan uzaya hareket etmeniz için gereken hızın Ay’dan uzaklaşmak için gerekenden daha fazla olması gibi, kaçmanız için ışık hızından daha hızlı hareket etmeniz gereken yerler olabilirdi.

Hiçbir şey ışıktan hızlı hareket edemez.

Einstein'ın genel görelilik teorisi, olay ufku denilen bir sınırla bize hiçbir şekilde görünür olmayan bir alanı betimler. Ve bu kara deliğin merkezinde tekillik vardır, yani bildiğimiz fizik kurallarının geçerli olmadığı noktasal sonsuz bir yoğunluk. Einstein'ın Gölgesi (Einstein's Shadow) adlı kitabın yazarı Seth Fletcher şöyle diyor:

Kara delikler uzun zaman önce matematiksel hesaplamalarla belirdi ve sonra tekrar tekrar ortaya çıktı. Ortadan kaybolacağa da benzemiyordu. Ama Einstein yıldızın sonsuz küçüklükte bir noktaya çökmesini engelleyecek fiziksel bir mekanizmanın olması gerektiğini düşündü hep -ki bu gerçekten de mantıklıydı. Bir taraftan da kulağa çılgınca geliyor.

Nihayet bilim insanları bazı şeylerin -ancak kara deliklerin var olması durumunda- akla yatkın hale geldiğini görmeye başladılar. Örneğin, Samanyolu Galaksisi’nin merkezindeki yıldızların yörüngesel hareketleri gibi. Fletcher konuyla ilgili şunları söylüyor:

Yıldızların görünmez bir noktanın etrafında kütleçekimsel sapan etkisine (slingshot effect) maruz kaldıklarını görüyorsunuz. Bu büyüklükte bir kütlenin küçük ve tamamıyla karanlık bir alana sığması için bir kara deliğin oradaki varlığı en olası açıklama.

Kara delikler etrafında spiral şeklinde dönen akkorlaşmış maddeler de görebilirsiniz: Sürtünme bu malzemeleri on milyonlarca dereceye kadar ısıtır ve bu sıcaklık da Dünya'nın yörüngesinde bulunan teleskoplarla algılayabileceğimiz X-ışınları yayar.

Bu, birbirinin içinden geçen bir çift galaksi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Burada dokuz kara delikten şüpheleniyoruz ama sadece X-ışını katmanına baktığınızda onları görebilirsiniz. Bu noktalar, 3 ila 10 milyar ışık yılı uzaktaki galaksilerin merkezinde olduğu düşünülen devasa kara deliklerle bağlantılı olabilecek X-ışını kaynakları. Ve bu, evrenin şu küçücük kısmından geliyor.

Bazı devasa kara delikler ayrıca devasa parçacıklar püskürtürler, Samanyolu'nun merkezindekinden çok daha büyük kütleli bir karadeliğe sahip M87 Galaksisi’nden gelen radyo dalgası verilerinde görüldüğü gibi. Bilinen başka hiçbir tip güç kaynağı parçacıklara böylesi bir enerji aktaramaz.

Ve iki karadeliğin çarpışmasından başka hiçbir şey 2015'te saptadığımız kütleçekimsel dalgaları üretemez. Bilim insanları tüm evrende büyüklü küçüklü kara delikler olduğunu düşünmektedir.

Parmak izlerini görebiliyorduk ama vesikalık fotoğrafını yakalayamamıştık.

Bir kara deliği doğrudan görmek hep imkansız olageldi çünkü ya çok küçükler, ya çok uzaktalar ya da her ikisi birden. Galaksimizin merkezinde bulunan Sagittarius A* kara deliğinin kütlesi 4 milyon tane Güneş kütlesine eşit olmasına rağmen Merkür'ün yörüngesine sığabilir. Kara deliği Dünya'dan görüntülemek Ay yüzeyindeki bir DVD'nin fotoğrafını çekmeye benzer, arada birçok gaz ve toz bulutu da vardır tabii. Fletcher konuyla ilgili şöyle bilgi veriyor:

Bu fotoğrafı elde edebilmek için birçok şeyin yolunda gitmesi gerekiyordu. Olması gereken ilk şey, kara deliğin kenarındaki bir miktar ışığın kaybolmadan ya da aradaki gazlar vesaire tarafından emilmeden tüm bu yolu alabilmesiydi. Sonra aynı şekilde Dünya'nın atmosferini de geçebilmeliydi ki farklı frekanstaki birçok ışık bunu yapamaz.

Gelen ışık, radyo spektrumunun yüksek frekans eşiğindeki 1.3 mm dalgaboyunda geçebildi. Bu dalgaboyu ve dünyadaki sekiz gözlemevi sayesinde Olay Ufku Teleskobu bir karadeliği gözlemleme şansına sahip oldu, hava koşullarının da yaver gitmesiyle tabii. Dünya tüm bu teleskoplar kara deliği eşzamanlı görebilecek şekilde konumlandığında, bu yerlerde iyi hava koşullarına sahip olmalısınız. Yılda sadece bir kere gözlem yapabilirler.

Öyle çok veri elde edilmişti ki uçaklarla taşınması gerekti. Hard disklerin kış dönemi boyunca kapalı olan Güney Kutbu’ndan gelmesi için altı ay beklendi.

Bu çoklu teleskop metoduna Çok Uzun Bazlı İnterferometri (Very Long Baseline Interferometry) denmektedir. Bu yöntemle, gelen sinyalleri güçlendirmek ya da gürültüyü susturmak için birbirinden uzak teleskoplardan elde edilen zaman damgalı veriler irtibatlandırılmaktadır.

Her bir çift teleskop, puzzle'ın tamamlanmasına bir parça katkı sağlasa da fotoğraf hemen öylece ortaya çıkmamıştır. Dört araştırmacı grubu veriyi en iyi temsil eden fotoğrafı oluşturmak için aylarca çalışmıştır.

Her bir grup aynı verilerle bir diğerinden bağımsız bir şekilde kendi başına çalışıyordu, böylece her bir grubun aynı fotoğrafı elde edip edemeyeceğini görmüş olacaktık.

Ve işte tüm bu çalışmaların neticesi:

Bir kara deliğin ilk fotoğrafı... M87 Galaksisi'nin merkezinden... 54 milyon ışık yılı uzaktan...

Parlak kısımlar kara deliğin etrafında dönen madde ve ışık. Kara deliğin bize doğru ilerleyen kısmı daha parlak. Karanlık kısım ise kara deliğin gölgesi, burada olay ufku ve ışığın kaçabileceği bir bölge bulunuyor ama aslında kaçamıyor. Gölgenin büyüklüğü ve şekli genel görelilik teorisini doğrular görünmekte. Perimeter Enstitüsü ve Waterloo Üniversitesi Ortak Fakültesi çalışanlarından Avery Broderick ''Bugün genel görelilik kritik bir testi daha geçti. Bu test ufukları ve yıldızları kapsıyor'' diyor.

İnsanlığın ilk kara delik fotoğrafı illüstrasyonlardaki ya da Interstellar'daki kadar güzel değil. Onlardan daha harikulade.

Bu hafta gördüğümüz fotoğraf, evrende dolaşan ışık parçacıklarından ortaya çıkarıldı. Ve o ışıklar dağ zirvelerindeki alüminyum antenler (teleskoplar) tarafından toplanıp sonra da bu fotoğrafı oluşturmak için bir süper bilgisayarda bir araya getirildi.

İşte bu yüzden gerçek.

Destek Olun

Bu video, Vox tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

Vox kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/07/2020 08:47:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7764

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Zihin
Bitki
İnsan Sağlığı
Virüs
Koronavirüs
Mantar
Tür
Sıcaklık
Makroevrim
Zooloji
Viral Enfeksiyon
Kozmoloji
Yapay Zeka
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Devir
Beslenme
Genel Halk
Evrim Ağacı
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Su
Çocuk
Sosyal Mesafelendirme
Köpekler
Tarih
İnsan Evrimi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Biyolojiyle savaşamazsınız. Ancak orasından burasından kurallarını çekiştirebilirsiniz.”
David Brin
Geri Bildirim Gönder