İlk Gece Etkisi: Misafirliğe veya Yabancı Bir Diğer Yere Gittiğinizde, İlk Gece Neden Daha Zor Uyunur?

İlk Gece Etkisi: Misafirliğe veya Yabancı Bir Diğer Yere Gittiğinizde, İlk Gece Neden Daha Zor Uyunur?
Uykusuzluk
Revistamoi
Yazar Kate Horowitz Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  GülayKaya 2. Editör Gülay Kaya
3 dakika
4,002 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 8 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Belki bir iş gezisindesiniz ve sabaha önemli bir sunumunuz var. Belki de kolileri taşıdığınız uzun günün ardından yeni evinizdeki ilk geceniz. Şartlar her ne olursa olsun gerçekten iyi bir gece uykusuna ihtiyaç duyabilirsiniz. Ancak yeni bir yerde uyuduğunuzu düşününce bunu söylemesi yapmaktan daha kolay olabilir.

Brown Üniversitesinden bir grup bilim insanı, hayvanımsı bir şekilde, sürekli tetikte olmanıza sebep bu "ilk gece etkisi"nin bir nedenini bulduklarını söyleyerek, bulgularını Current Biology dergisinde yayınladılar.[1]

Genel olarak bir muamma olan uyku, bilim insanları için bilmeceye benzer. Pek çok hayvan uyur ama bunun neden bir "ihtiyaç" olduğu tam olarak belli değildir. Hayatta kalma açısından bakarsak uyku, hayvanları günde en azından birkaç saat savunmasız bırakan, oldukça tehlikeli bir durumdur. Ama yine de hiç dinlenmeden yaşamaya evrimleşmek yerine, hayvanlardan bazıları "tek gözü açık" uyuyabilme yetisi geliştirmiştir. Hayır, mecazen değil; gerçekten tek gözleri açık uyurlar! Şişe burunlu yunuslar, güney deniz aslanları, evcilleştirilmiş tavuklar ve beluga balinaları, beynin bir seferde sadece yarısının uyuduğu tek yarı küresel yavaş dalga uykusu (USWS) uygulayan türler arasındadır.

Bunu kendiniz de gözleyebilirsiniz. Mesela bir ördek sırasının sonundaki ördeğin dışa bakan gözü açık olacaktır. O göz, halen uyanık olan beyin yarıküresine bağlıdır. Bu şekilde uykudayken bile yırtıcı bir hayvan gördüğünde ördeğin beyindeki alarmı tetiklenir ve onun harekete geçmesini sağlar.

Reklamı Kapat

Bu kızgın bir korsan gibi görünebilir, ama aslında USWS'de olan genç bir ev serçesi.
Bu kızgın bir korsan gibi görünebilir, ama aslında USWS'de olan genç bir ev serçesi.
Mental Floss

Tahmin edebileceğiniz gibi, bu tetikte olan yarı uyku durumu tehlikeli ve öngörülemeyen ortamlarda gerçekten kıymetli bir özelliktir. Ancak ne yazık ki beyniniz otel odalarını ve yeni dairenizi de tehlikeli sayabilir. Evet evet, doğru duydunuz. Bilim insanları, insanlarda da USWS (tek yarı küresel yavaş dalga uykusu) ya da daha doğrusu, "USWS Lite" denebilecek daha basit bir formunu keşfettiler.

Uyku araştırmacıları, ilk gece etkisinin (İng: "First Night Effect ya da kısaca "FNE") fazlasıyla farkında ve sık sık, laboratuvarda yapılan uyku deneylerinde karşılarına çıkan ilk gece etkisi sonuçlarını paylaşıyorlar. Bir grup araştırma ekibi, ilk gece etkisinin üzerinde çalışmak yerine, bunun sebebini belirlemeye karar verdi. 35 kişilik, sağlıklı insanlardan oluşan bir gönüllü ekibi topladılar ve onları aralarında bir hafta ara ile iki gecelik uyku için uyku laboratuvarına getirdiler. Gönüllüler, kalp atış hızlarını, kan oksijen seviyelerini, nefes alma, göz ve bacak hareketlerinin yanı sıra, beynin her iki tarafındaki aktiviteyi ölçen makinelere bağlandı.

Bilim insanları, bir kişinin ne kadar derin uyuduğunu gösterebilen bir tür beyin davranışı olan yavaş dalga aktivitesine (İng: "Slow Wave Activity" ya da kısaca "SWA") odaklandı. Her iki uyku seansında da SWA'ya dört farklı beyin yolağında bakarak, uyku derinliğinin odadaki karmaşadan nasıl etkilendiğini izlediler.

Beyin yarımküreleri arasındaki farklılıklar araştırılmadığı halde, bu konuda da sonuçlar elde ettiler. Uykunun ilk gecesinde, deneklerin beyinlerinin sol yarısında sürekli olarak daha fazla uyanıklık görüldü. Ayrıca sol yarımküre, garip (ve dolayısıyla potansiyel olarak tehdit edici) seslere daha duyarlıydı. Bir hafta sonra, denekler uyku laboratuvarına döndüklerinde, deneklerin beyin aktivitelerinde daha fazla simetri vardı. Bu durum, onların artık ortama "alıştıklarını" gösteriyordu. SWA'ları, her iki beyin yarım küresinde de eşit düzeyde uyanıklık veya uyanıklık eksikliğini gösterdi.

Araştırma sonuçları, insanlarda da bir çeşit USWS olduğunu öne sürüyor. Dolayısıyla insanlarda ilk gece etkisi, aşina olunmayan ve potansiyel oalrak tehdit içeren bir ortamda yarı-uyanık olmaktan kaynaklanıyor olabilir. Yuka Sasaki bir basın açıklamasında şöyle diyor:

Beyinlerimiz, balina ve yunusların sahip olduğu sistemin minyatür bir versiyonuna sahip olabilir. Sık sık seyahat edenler, beyinlerini ilk gece etkisini etkisiz hale getirmek için, farkında olmaksızın eğitmiş olabilirler. Beyinlerimiz, fazlasıyla esnektir. Dolayısıyla, sıklıkla yeni yerlerde uyumak zorunda olan insanlar, uykusuzluk sorunu yaşamayabilir.

Ekibin sonraki çalışmaları, ilk gece etkisini devre dışı bırakmaya çalışmak... Böylelikle insanların daha iyi bir ilk gece uykusu almasını sağlamaya çalışacaklar.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • Muhteşem! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Mental Floss | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Tamaki, et al. (2016). Night Watch In One Brain Hemisphere During Sleep Associated With The First-Night Effect In Humans. Current Biology, sf: 1190-1194. doi: 10.1016/j.cub.2016.02.063. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/08/2021 02:59:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9614

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Biyocoğrafya
Beslenme Davranışları
Çocuklar
Beslenme Bilimi
Erkek
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Sivrisinek
Sinek
Jinekoloji
Diş Hastalıkları
Araştırma
Sars Mers
Yavru
Afrika
Lgbt
Yüksek
Kadın
Hastalık Dağılımı
Homeostasis
Fotoğraf
Büyük Patlama
Bitkiler
Sıcaklık
Teori
Korku
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın