Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

İç Çekirdeğin Sırrı: Dünya, Neden Mars Gibi Ölü Bir Gezegene Dönüşmedi?

İç Çekirdeğin Sırrı: Dünya, Neden Mars Gibi Ölü Bir Gezegene Dönüşmedi? Lisanslı Görsel
4 dakika
3,590
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Ayaklarımızın yaklaşık 2897 kilometre altında, Dünya'nın dış çekirdeğinde dönen sıvı demir, gezegenimizin koruyucu manyetik alanını oluşturmaktadır. Gezegenimizi Güneş rüzgarlarından (güneşten gelen radyasyon akışlarından) koruduğu için, bu görünmez manyetik alan Dünya yüzeyindeki yaşam için çok önemlidir.

Ne var ki gezegenimizin manyetik alanın gücü, yaklaşık 565 milyon yıl önce, şimdikine göre %90 azaldı. Fakat Kambriyen patlaması olarak bilinen ve çok hücreli yaşamın evriminden kısa bir süre önce, gezegenimizin manyetik alanı gizemli bir şekilde gücünü geri kazandı. Bu nasıl oldu?

Manyetik Alan Gücünü Nasıl Geri Kazandı?

Rochester Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, Dünya'nın katı iç çekirdeğinin, bu gençleşmenin muhtemelen doğrudan nedeni olduğunu, çünkü bunun birkaç on milyon yıl içinde meydana geldiğini ve bu iç katmanın oluşumuyla aynı zamana denk geldiğini gösteriyor. Yer ve Çevre Bilimleri Bölümü'nde Jeofizik Profesörü olan John Tarduno şunları söylüyor:

Tüm Reklamları Kapat

İç çekirdek, son derece önemlidir. Manyetik alan, iç çekirdek büyümeye başlamadan hemen önce çökmenin eşiğindeydi; ancak iç çekirdek büyümeye başlar başlamaz, manyetik alan da yenilendi.

Nature Communications'da yayınlanan makalede, iç çekirdeğin tarihi boyunca yaşanan önemli olaylarla birlikte, gezegenimizin bu önemli katmanının yaşı daha kesin olarak tahmin edildi.[1] Araştırma, Dünya'nın nasıl yaşanabilir bir gezegen haline geldiği ve Güneş Sistemi'ndeki diğer gezegenlerin zaman içinde nasıl değiştiği de dahil olmak üzere, Dünya'nın geçmişi, bugünü ve potansiyel evrimine ışık tutuyor.

Lisanslı Görsel

Antik Kayalardaki Gizli Bilgilere Ulaşmak!

Dünya, katmanlardan oluşmuştur:

  • kabuk (yaşadığımız yer),
  • manto (en büyük katman),
  • erimiş dış çekirdek,
  • katı iç çekirdek (bu katmanın da kendi içinde "dış" ve "iç" kısımları vardır).

Yeryüzünde manyetik alan ürettiği bilinen bir fenomen olan jeodinamo (İng: "geodynamo"), gezegenin dış çekirdeğinde dönen sıvı demir tarafından oluşturulan elektrik akımlarından güç almaktadır.

Bilim insanları, manyetik alan ve çekirdek arasındaki ilişki nedeniyle, gezegenimizin tarihi boyunca Dünya'nın manyetik alanı ve çekirdeğinin nasıl değiştiğini tespit etmeye çalıştılar. Ancak incelemeleri gereken malzemenin çekirdekte bulunması ve aşırı yüksek sıcaklıkları nedeniyle, manyetik alanı doğrudan ölçemediler. Fakat Dünya yüzeyine yükselen, erimiş hallerinden kurtulup soğumaya başlayan bazı malzemeler, manyetik alanın yönünü ve yoğunluğunu sabitleyen mikroskobik manyetik parçacıklar içerdiği için, modern bilim sayesinde bu tür testler yapmak da mümkün oldu.

Tüm Reklamları Kapat

Tarduno ve meslektaşları, iç çekirdeğin yaşını ve gelişimini değerlendirmek için bir CO2 lazer ve bir süperiletken kuantum girişim cihazı (İng: "superconducting quantum interference device" veya kısaca "SQUID") manyetometresi yardımıyla, kaya anortozitinden (İng: "anorthosite") elde edilen feldspat kristallerini inceledi. Tarduno şunları söylüyor:

Bu kristallerin içinde, mükemmel birer manyetik kaydedici olan, çok küçük manyetik iğneler bulunuyor.

Çalışmalarını paleomanyetizma olarak bilinen bir bilim dalında yürüten araştırmacılar, antik kristallerin içinde hapsolmuş manyetizmayı inceleyerek, iç çekirdeğin tarihinde iki yeni önemli tarih keşfettiler:

  • 550 milyon yıl önce: Manyetik alanın, 15 milyon yıl kadar önce bir çöküşün eşiğine gelmesinin ardından, hızla yenilenmeye başladığı zamandır. Araştırmacılar, erimiş dış çekirdeği yeniden dolduran ve manyetik alanı güçlendiren katı bir iç çekirdeğin oluşumu, manyetik alanın hızlı yenilenmesinden sorumlu olduğuna inanıyorlardı.
  • 450 milyon yıl önce: Büyüyen iç çekirdeğin yapısının değiştiği, en içteki ve en dıştaki iç çekirdek arasındaki sınırı işaretleyen zamandır. Yüzeydeki levha tektoniği nedeniyle, iç çekirdekteki bu değişiklikler, üzerindeki mantelin yapısındaki değişikliklerle aynı anda meydana geldi.

Tarduno şunları söylüyor:

İç çekirdeğin yaşını daha kesin olarak belirlediğimiz için, mevcut iç çekirdeğin iki parçaya ayrılma olasılığını araştırabiliriz. İç çekirdek, Dünya yüzeyindeki levha tektonik hareketlerinden dolaylı olarak etkilenmiştir ve iç çekirdeğin yapısı bu hareketlerin tarihini taşımaktadır.
Lisanslı Görsel

Dünya, Mars Benzeri Bir Kaderden Nasıl Kurtuldu?

İç çekirdeğin ve manyetik alanın dinamiklerini ve büyümesini anlamak, yalnızca Dünya'nın geçmişini deşifre etmek ve geleceğini tahmin etmek için değil, aynı zamanda diğer gezegenlerin nasıl manyetik alanlar oluşturabileceğini ve yaşamı desteklemek için gerekli koşulları nasıl sürdürebileceğini belirlemek için de önemli çıkarımlara sahiptir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Örneğin bilim insanları, Mars'ın bir zamanlar bir manyetik alana sahip olduğunu düşünüyorlar. Ancak bu manyetik alan zamanla dağıldı, gezegeni Güneş rüzgarlarına karşı savunmasız bıraktı ve bu nedenle Mars yüzeyinde okyanus kalmadı. Manyetik alanın yokluğunda, Dünya'ya da aynı şeyin olup olmayacağını bilmiyoruz. Ama Tarduno, şunları söylüyor:

Dünyanın manyetik alanı yeniden inşa edilmemiş olsaydı, su kaybı çok daha fazla olacaktı. Gezegenimiz, şimdi olduğundan çok daha kuru ve çok farklı olurdu. Bu nedenle araştırmamız, manyetik alanın ve onu gezegensel evrim açısından sürdürecek bir mekanizmanın varlığının ve bir gezegenin milyarlarca yıl boyunca bir manyetik alanı koruyabilecek genişleyen bir iç çekirdeğe sahip olmasının önemini vurgulamaktadır.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
53
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler, akademik dergiler veya resmi bilim kurumları tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 16
  • Tebrikler! 11
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • İnanılmaz 6
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/07/2024 18:59:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12191

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
2019-Ncov
Bilişsel
Çin
Kadın Sağlığı
İnsan Evrimi
Odontoloji
Hastalık
Akciğer
Bilim İnsanı
Evrim Ağacı Duyurusu
Elektron
Sahtebilim
Ana Bulaşma Mekanizması
Öne Çıkan
Klinik Mikrobiyoloji
Kuyrukluyıldız
Doğru
Orman
Enzim
Mars
Makina
Göç
Ses
Toprak
Çiçek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Küçükkıvanç, et al. İç Çekirdeğin Sırrı: Dünya, Neden Mars Gibi Ölü Bir Gezegene Dönüşmedi?. (5 Ağustos 2022). Alındığı Tarih: 14 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12191
Küçükkıvanç, S., Bakırcı, Ç. M. (2022, August 05). İç Çekirdeğin Sırrı: Dünya, Neden Mars Gibi Ölü Bir Gezegene Dönüşmedi?. Evrim Ağacı. Retrieved July 14, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12191
S. Küçükkıvanç, et al. “İç Çekirdeğin Sırrı: Dünya, Neden Mars Gibi Ölü Bir Gezegene Dönüşmedi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 05 Aug. 2022, https://evrimagaci.org/s/12191.
Küçükkıvanç, Sena. Bakırcı, Çağrı Mert. “İç Çekirdeğin Sırrı: Dünya, Neden Mars Gibi Ölü Bir Gezegene Dönüşmedi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, August 05, 2022. https://evrimagaci.org/s/12191.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close