Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Hızla Yükselen Bir Beslenme Bozukluğu: Ortoreksi

Hızla Yükselen Bir Beslenme Bozukluğu: Ortoreksi
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Ortoreksi (orthorexia), oldukça yeni bir beslenme bozukluğu ve bu sebeple, henüz resmi olarak psikolojik hastalık sayılmıyor. Yani şu anda DSM-V içerisinde yer almıyor; ancak ABD Ulusal Beslenme Bozuklukları Organizasyonu ortoreksiyi çoktan tanımaya başladı. Anoreksiya ve bulimiyanın küçük kardeşi olarak görebilirsiniz. Ancak ortoreksi, ikisinden de azgın ve diğer tüm beslenme bozukluklarından daha sinsi.

Her şey, daha iyi ve sağlıklı yemekler yeme isteğiyle başlıyor. Birçok insan, süpermarketlerde daha mantıklı yiyecekleri tercih ediyor ve birkaç alışkanlıklarını değiştirerek, daha sağlıklı olmayı hedefliyor. Ortoreksik olan insanlar, bir süre sonra yedikleri yiyeceklerin miktarı ve saflığına kilitlenip kalıyorlar. Böylece, ağızlarından giren şeylere ve miktarlarına çok katı kurallar koymaya başlıyorlar.

Yemiyorlar değil, yiyorlar. Ancak ne yedikleriyle ve ne kadar yedikleriyle ilgili müthiş takıntılar geliştiriyorlar. Kısa sürede, bununla ilgili o kadar takıntılı hale geliyorlar ki, tüm hayatları zincirleme olarak etkilenmeye başlıyor: ekonomik, sosyal, ailevi ve hatta, ironik bir şekilde, sağlık durumları hızla çakılmaya başlıyor.

Ortoreksi de anoreksi veya bulimi gibi sinsi bir hastalık; ancak çok temel bir farkı var: Bu ikilinin aksine, ortoreksi hastaları yemek yiyorlar. Dolayısıyla bir şeyler yedikleri için, sağlıklı olduklarını düşünüyorlar. Ancak aslında doğru beslenmiyorlar ve takıntıları, zarar verici bir boyuta ulaşıyor. Bu da, hastalığı daha da korkutucu yapıyor.

Ortoreksik hastalar, ne yiyip ne yiyemeyecekleriyle ilgili bir dizi, kendi kendine belirlenmiş ama çok katı "kurallar" listesi oluşturuyorlar. Hayatlarının giderek artan miktarda bir kısmını bu kurallara nasıl daha iyi uyabileceğine kafayı takmakla geçiriyorlar. Başaramadıkları her seferde giderek daha büyük üzüntüler yaşıyorlar. Kısa sürede, bu kendi kendine belirledikleri kuralların kölesi haline geliyorlar ve kendilerini yıpratmaya başlıyorlar. Bu da, yine ortoreksinin temel belirtilerinden biri olan, kendi kendine cezalandırmayı beraberinde getiriyor: Daha katı kurallar geliyor, olmaması gereken düzeyde oruçlar başlıyor, halk içerisinde kendisini küçük görme davranışları baş gösteriyor, abartılı düzeylerde egzersiz yapmaya başlanıyor. Daha katı kurallar, daha az besin demek oluyor. Bu da, bireyin sağlık dengesinin hızla bozulması anlamına geliyor.

Ortoreksinin Sosyal Hayata Etkileri

Ortoreksi hastalarının hayatı, yiyeceklerinin kalitesi, saflığı/doğallığı ve kaynağı etrafında dönüyor. Öyle ki, normalde hiçbir zararı olmayan besinler, sırf kalitesindeki en ufak olası düşüklükten ötürü diyetin dışında bırakılıyor. Bu insanlar, öyle saplantılı hale geliyorlar ki, yanlarında "acil durum beslenmesi" taşıyorlar. Böylece, besin fobilerini tetikleyecek herhangi bir durumda, buna başvurabiliyorlar. Bir başkası tarafından hazırlanmış yiyecekleri asla yememeye başlıyorlar. İçeriği %100 ilan edilmeyen hiçbir besinden tüketmiyorlar.

Bu durum, ilk etapta normal gibi gelse de, psikolojik semptomlarla birleştirildiğinde sorunun boyutları ortaya çıkıyor: bu kişiler, kendilerini diğerlerinden üstün görüyorlar ve sadece kendi yediklerinin sağlıklı olduğuna inanmaya başlıyorlar. Etraflarındaki insanları, kendileri gibi beslenmek konusunda "eğitmeleri" gerektiği konusunda bir sanrıya kapılıyorlar. Kendilerini, etraflarındakilerin beslenme uzmanı ve danışmanı olarak görüyorlar. Kendileri haricindeki her türlü beslenme tipinin hatalı, sağlıksız, ölümcül olduğuna kanaat getiriyorlar. Bu durum, hem ailevi, hem de sosyal izolasyonu beraberinde getiriyor.

Tabii bu durumun zincirleme olarak birçok sıkıntısı da beraberinde geliyor: İlk etkilenen, birinci derece aile oluyor. Eşler ve çocuklar, ortoreksi hastalarının takıntılarının kurbanı oluyorlar. Tüm aile, bir bireyin saplantılı beslenme tipini takip etmek zorunda bırakılıyor. Bu durum, aile içi şiddeti, aldatmalar, boşanmaları doğuruyor. Kurallar sıkılaştıkça, hem takip etmesi zorlaşıyor, hem de daha pahalı hale geliyor. Çok daha özel seçilmiş besinler, normalde hiçbir avantajları olmamasına rağmen, çok daha yüksek meblağlar ödenerek satın alınıyor. Alışveriş süreleri uzuyor.

Bu hastalığın, genellikle yaşamda yapılan köklü bir değişikle tetiklendiği düşünülüyor: yeni bir din, felsefe, işten çıkarılma, gelirde hızlı düşüş, yeni bir egzersiz rutini, yeni arkadaşlar veya eş, vb. değişimler, bu saplantıları tetikliyor. Çünkü birey, bu "yenilik" içerisinde kendisini yeterince iyi bulmuyor. Bu nedenle, yediği besinlere yönelerek onları kontrol altına alma yolunu tercih ediyor. Kendi diyetinin en doğrusu olduğunu göstermek için, kendi kendine bulduğu, çoğu zaman temelsiz ve güvenilmez olan kanıtlar topluyor. Bu diyetini, diğerlerine ispatlama zorunluluğu olduğu sanrısına kapılıyor. Bu durumun, son zamanlarda giderek artan "diyet uzmanları" nedeniyle de katlanarak arttığı düşünülüyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ortoreksi Tanısı

Eğer ki sadece kendinizin yediğiniz besinlerin doğru olduğuna, diğer herkesin yanlış olduğuna inanıyorsanız muhtemelen bu yönde bir paranoya geliştiriyorsunuz demektir. Elbette her spesifik diyet türü, ortoreksiye işaret etmiyor. Dolayısıyla aşağıdaki soruları cevaplayarak, kendinizde bu tür bir sorun olup olmadığını öğrenebilirsiniz.

  1. Ara sıra, keşke öylesine bir şeyler yiyip, yediğiniz şeyin kalitesini umursamamak istediğiniz ama bunu yapamadığınız oluyor mu?
  2. Yemeğe daha az, hayata ve sevgiye daha çok zaman ayırmak istediğiniz oluyor mu?
  3. Başkası tarafından hazırlanan bir yemeği, tek bir öğün dahi olsa, isteyerek yemekte güçlük çekiyor musunuz?
  4. Gözünüz sürekli sizin için sağlıksız olduğunu düşündüğünüz yiyecekleri arıyor mu? 
  5. Kusursuz bir diyete sahip olmak için zamanınızın büyük bir kısmını harcıyor musunuz?
  6. Eğer diyetinize sadık kalamazsanız, kendinizi harap ediyor musunuz?
  7. Kendinizi sürekli "doğru diyeti" ararken mi buluyorsunuz?
  8. Diğer insanlara bakıp, o yedikleri şeyleri nasıl yediklerine inanamadığınız oluyor mu?
  9. Gününüzün 3 saat ya da daha fazlasını ne yemeniz gerektiğini düşünerek geçiriyor musunuz?
  10. Bazı günlerin öğünlerini, günlerce önceden planlıyor musunuz?
  11. Yemek kaliteniz arttıkça, yaşam kaliteniz düştü mü?
  12. Yemek tercihleriniz, aileniz ve arkadaşlarınızdan uzak kalmanıza neden oluyor mu?

Eğer bu soruların çoğuna ya da tamamına "evet" diyorsanız, en kısa sürede bir diyetisyene ve psikologa gözükmenizi tavsiye ederiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Merak Uyandırıcı! 11
  • İnanılmaz 9
  • Korkutucu! 5
  • Muhteşem! 4
  • Üzücü! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 2
  • Umut Verici! 2
  • İğrenç! 2
  • Grrr... *@$# 1
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 18:41:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2867

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Diyet
Kan
Bakteri
Bilinç
Eşcinsellik
Tarih
Hormon
Elektron
Yeme
Mars
Maske Takmak
İlaç
Protein
Richard Dawkins
Aminoasit
Sars
Virüsler
Yıldız
Şüphecilik
Atmosfer
Genel Görelilik
Tüyler
Uzay Görevleri
Botanik
Toplumsal Cinsiyet
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsan aklının işleyebileceği en derin günah, kanıtı olmayan şeylere inanmaktır.”
Thomas Huxley
Geri Bildirim Gönder