Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Michael Faraday Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü...

Michael Faraday Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü... BBC
10 dakika
5,318
  • Elektrik Mühendisliği
  • Biyografi Araştırmaları
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Podcast
14:20
Mert Yılmaz
Mert Yılmaz Seslendiren
16
  • İndir

Ben Michael Faraday. İngiltere’de Güney Londra'nın bir parçası olan Surrey, Newington kırsalında 22 Eylül 1791’de doğdum. Babam demirciydi ve yıllarca kötü koşullarda çalışmaktan olsa gerek, sağlığı yerinde değildi. Çok sık hastalanıyor ve çalışamaz hale geliyordu. Annem ise taşrada büyümüş bir kadındı ve evlenmeden önce hizmetçilik yapmış, çocukları olduktan sonra ise işini bırakmıştı. Yoksulluk içinde, zor bir çocukluk geçiriyordum ama yine de şanslıydım. Dört çocuğunu da destekleyen, sevgi dolu, sakin ve bilge bir annem vardı. Kimi zaman yiyecek bile bulamadığımız oluyordu. Çocukken verilen bir somun ekmek ile bir hafta idare etmem öğütlendiğini hatırlıyorum.  

Dindar bir aileydik ve hayatımız boyunca bize manevi destek sağlayan Sandemanya adlı küçük bir Hristiyan tarikatının üyesiydik. Tarikatın öğretileri, üzerimizde güçlü etki bırakıyordu. Doğal ve sade bir yaşamı tercih ediyorduk. Zenginleşmek ve maddi kazançlar peşinde koşmak, cemaatimizce kabul gören davranışlar değildi. Eğitim almak ve bilimle uğraşmak, benim zamanımda varlıklı ailelerin sahip olduğu bir şeydi. Benim hikâyem bu gerçekliğe karşı akıl, merak ve tutkunun başarısı olarak kabul edilebilir. 

Bu Reklamı Kapat

Yaşadığımız bölgede eğitim olanakları kısıtlıydı. Ben, okuma ve yazmayı kilisede pazar okulunda öğrendim. Küçük yaşta gazete dağıtarak para kazanmaya başladım. Ardından kitap ciltleme atölyesinde çalıştım ve henüz 14 yaşındayken çırak oldum. Diğer çırakların aksine, sayfalar halinde getirilen, bağlanan ve kapakları hazırlandıktan sonra ciltlenmek için bekleyen kitapları fırsat buldukça okumaya başladım. Özellikle Britannica Ansiklopedisi’nin üçüncü cildinde yer alan elektrikle ilgili makaleler beni büyülemişti. Bir de Jane Marcet’in Kimya Üzerine Sohbetler kitabını unutamam. 600 sayfalık bu kitap, sıradan insanların rahatlıkla anlayabileceği bilgiler içeriyordu. Öyle etkilenmiştim ki, cebimdeki parayı bu kitaptaki deneyleri yapabilmek için malzeme temin etmeye harcıyordum. Henüz 15 yaşında bir ciltçi çırağı iken, eski şişeleri ve keresteleri kullanarak, statik enerji üreticisi cihazlar yapıp, elektrokimya üzerine deneyler yaparak zayıf bir voltaik pil üretmeyi başarmıştım.

Bilim kitapları okuyup daha çok şey öğrendikçe, gündemi takip etmeye başladım. Tanınmış fizikçi ve doğa felsefecisi John Tatum'un halka açık bir dizi konferans vereceğini duydum. Derslere katılmak için gereken ücret 1 şilindi ve bu, benim için çok fazlaydı. Babamın mesleği demirciliğe devam eden ağabeyim, bilime olan ilgimi desteklemek amacıyla bana ihtiyacım olan o 1 şilini vermişti. O 1 şilin, hayatımı değiştirecekti.

Bu Reklamı Kapat

Ama bilim yolunda ilerlemem için önümü açan olay ise bambaşkaydı. Kitapçının müşterilerinden birisi olan Kraliyet Filarmoni Derneği’nin kurucusu William Dance, bana Sir Humphry Davy'nin Kraliyet Enstitüsünde konferans vereceğini söyledi ve katılmak için bilet isteyip istemediğimi sordu. Duyduklarıma inanamadım. Sir Humphry Davy, dünyanın en ünlü bilim insanlarından biriydi. Bu şansı kaçıramazdım. O dönemde kimyadaki en yeni problemlerden biri olan “asitlik düzeyi” üzerine dört derse katıldım. Derslerde Davy'nin yaptığı deneyleri ilgiyle izledim ve bol bol notlar aldım. İşte yaşamak istediğim hayat buydu! Laboratuvarda, deneyler yaparak geçirilecek bir ömür! 

Derslerde aldığım notlara eklemeler yaparak, 300 sayfalık ve el yazısıyla hazırlanmış bir kitap çıkardım. Özenle ciltleyip Sir Davy'ye gönderdim. Kitabımı nazikçe kabul etti. Bu emeğimin işe yaramadığını düşünmüştüm. Ama kısa bir süre sonra gerçekleşen üzücü bir kaza, benim için bir şansa dönüştü. Sir Humphry Davy, bir deney esnasında gerçekleşen patlamada yaralandı ve yazma yeteneğini geçici olarak kaybetti. Not tutucusu olmam için beni davet etti. Kısa bir süre ona yardım ettim. Hemen izleyen günlerde Davy'nin laboratuvar asistanlarından biri, görevi kötüye kullanmaktan kovulunca, bana kimya asistanlığı işini isteyip istemediğini soran bir mesaj gönderdi. Sadece tek bir cevap olabilirdi: Evet!

Kraliyet Akademisi’nde tavan arasında bir oda verildi ve oraya taşındım. İlk işim kimya bölümünde asistanlıktı. Deneyler ve dersler için malzemeleri hazırlıyordum. Sir Davy'yi daha önce yaralanmasına neden olan patlayıcı bir madde nitrojen triklorür ile çalışmayı sürdürdük. Aynı kader, beni de bekliyordu, nasıl bilebilirdim? Bir gün çalışırken, kullandığımız kimyasal şiddetle patladı ve beni yaraladı. Kısa bir süreliğine bilincimi yitirdim. Talihsizlikler bitmiyordu: Ondan kısa bir süre sonra yaşanan bir diğer laboratuvar kazasında Sir Davy tekrar yaralandı ve sonunda, o maddeyle yaptığımız çalışmalara son verdi. Ancak kloru ayrıştırmak için, hayatlarımız pahasına bu kadar ısrar etmiş olmasının bir nedeni vardı. Davy, araştırmalarıyla o günün kimyasında devrim yaratma sürecindeydi. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Genel olarak modern kimyanın kurucusu olarak bilinen Fransız bilim adamı Antoine-Laurent Lavoisier, 1770'ler ve 1780'lerde kimya bilgisinin yeni bulgular göz önünde tutularak yeniden düzenlemesini birkaç basit ilkede direnerek engellemişti. Savunduğu görüşler, oksijeni yanmayı sağlayan tek unsur kabul etmesi ve aynı zamanda oksijenin tüm asitlerin temelinde yatan element olduğunu düşünmesiydi. Oksijene saplantılı bir tutkuyla bağlıydı, bu element, onun için benzersizdi. Sir Davy, elementlerin oksitlerini ayırmak için galvanik bir bataryadan güçlü bir akım kullanarak sodyum ve potasyumu ayrıştırmayı başardıktan sonra, bilinen en güçlü asitlerden biri olan muriatik (hidroklorik) asidin parçalanmasına yönelmişti. Ayrışmanın ürünleri, hidrojen ile birlikte, yanmayı destekleyen ve suyla birleştiğinde bir asit üreten yeşil bir gazdı. Davy, bu gazın klor adını verdiği bir element olduğuna ve muriatik asit olanın oksijen olmadığı sonucuna vardı. Bütün bu bulgular, benim ileride yapacağım araştırmalar için yol gösterici olacaktı. 

Feza Köylüoğlu tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.
Feza Köylüoğlu tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.

Kraliyet Enstitüsü’nde yedi ay geçirdikten sonra, Sir Davy’in sekreterliğini yaptığım bir Avrupa turuna çıktık. 18 ay süren bu turda “volt” sözcüğüne adını veren Alessandro Volta ve “amper” sözcüğüne adını veren Andre Marie Ampere de dâhil olmak üzere Avrupa'nın en büyük bilim insanlarıyla tanıştım. Ziyaretlerimiz esnasında öğrendiklerimle, adeta üniversite eğitimi alıyor gibiydim. Ama tüm bunlar bir yana, gezinin büyük bir kısmında epey mutsuzdum. Çünkü asistanlık ve sekreterlik çalışmalarına ek olarak, Davy ve eşine kişisel bir hizmetçi gibi davranmam bekleniyordu - ki bundan hiç hoşlanmıyordum. Özellikle Sir Davy'nin eşinin tavırları, gururumu kırıyordu. Soylu olmadığım ve düşük sınıf bir işçi aileden geldiğim için benimle eşit ilişki kurmayı reddediyordu. 

Neyse ki bu seyahat sonrasında, Londra'da işler benim lehime gelişmeye başladı. Kraliyet Kurumu sözleşmemi yeniledi ve maaşımı artırdı. Sir Davy benim adımı akademik makalelere eklemeye başladı. 1816'da, daha sadece 24 yaşındayken, maddenin özellikleri ile ilgili ilk konferansımı Şehir Felsefe Topluluğu'na verdim ve Quarterly Journal of Science'ta kalsiyum hidroksit analizini tartışan ilk akademik makalem yayınlandı. Sir Humhpry Davy ile yollarımı ayrıldıktan sonra, Kraliyet Enstitüsü’nün Laboratuvar Müdürlüğü’ne terfi ettim. 

29 yaşında, benim gibi Sandemanya cemaatinden olan Sarah Barnard ile evlendim. Evlendikten sonra Kraliyet Enstitüsü'ndeki tavan arası odalarında değil, Sir Humphry Davy'nin bir zamanlar kullandığı konforlu bir süit dairede yaşamaya başladık. 1824'te ise Kraliyet Cemiyeti'ne seçildim. Bu karar, bilim cemiyeti tarafından, kendi başına kayda değer bir bilim insanı olarak resmen kabul edilmesi demekti. 1833'te, henüz 41 yaşındayken, İngiltere Kraliyet Enstitüsü'ne ders verme mecburiyetim olmadan Kimya Profesörü olarak atandım ve hayatımın geri kalanını bu görevde geçirdim.

Bilime yaptığım hizmetlerden ötürü Oxford Üniversitesi’nin bana yaptığı şövalyelik teklifini ve Kraliyet Cemiyeti’nin başkanlık tekliflerini reddettim. Çünkü zenginlik biriktirmek, dünyevi bir makam ve ödül peşinde koşmak inançlarıma uymuyordu. Ben, bir bilim insanıydım.

Bu Reklamı Kapat

Kendimi deney yoluyla keşfetmeye adamıştım ve bilimsel sezgilerimden gelen fikirlerden asla vazgeçmezdim. Sanırım biraz da bu inadım nedeniyle epey ünlenmiştim. Eğer bir fikrin iyi olduğunu düşünürsem, beklediğim verileri elde edene kadar deneyler yapmaya devam ederdim. Nihayetinde başaramamışsam Doğa Ana’nın bana sezgimin yanlış olduğunu gösterdiğini düşünürdüm. Ama bu nadirdi, çünkü Doğa, bana karşı oldukça cömertti. 

Akademik çalışmalarımda birçok başarıya imza attım: Kimya alanında özellikle klor çalışmalarına dâhil oldum ve iki yeni klor ve karbon bileşiği keşfettim. Ayrıca, ilk olarak John Dalton tarafından gösterilen bir olgu olan gazların dağılımı üzerine ilk deneyleri yaptım. Klor ve amonyak başta olmak üzere birkaç gazı sıvılaştırmayı başardım. Sıvılaşan amonyak tekrar gaz haline gelince soğumaya başlıyordu. Keşfimin önemi, mekanik pompaların oda sıcaklığında bir gazı sıvıya dönüştürebileceğini göstermesiydi. Sıvı daha sonra buharlaştırılabilir, çevresi soğutulabilir ve ortaya çıkan gaz toplanıp bir pompa ile sıkıştırılarak tekrar sıvı haline getirilebilir, ardından tüm döngü yeniden tekrarlanabilir. Bulduklarım, evlerinizde aşina olduğunuz modern buzdolaplarının ve dondurucuların çalışmasını mümkün kıldı.

Çelik alaşımlarını araştırdım ve optik amaçlı birkaç yeni cam türü ürettim. Bu ağır camların bir manyetik alana yerleştirildiğinde, ışığın renklerine ayrışması esnasındaki düzleminin manyetik alanın etkisiyle değiştiğini belirledim. Eylül 1845'te not defterime, "Sonunda manyetik bir eğri veya kuvvet çizgisini aydınlatmayı ve bir ışık ışınını mıknatıslamayı başardım." diye yazdım. Bir ışık huzmesini eğmeyi başarmıştım ve bu olgu, sonradan Faraday Etkisi diye anılır olmuştu. 

Eskiden balina yağının ısı etkisiyle bozuşmasından elde edilen gaz, basınçla evlere gönderilir ve aydınlatmada kullanılırdı. Bu gazdan yağımsı bir kısım kalırdı. İşte bu kalıntı içinde “Benzen” olarak tanımladığım organik bir molekül keşfettim. Benzen, pratik hayatta kullanımı anlamında kimyadaki en önemli maddelerden biridir; yani yeni malzemeler yapmak için temel bir maddedir. Sanayide özellikle plastik üretiminde kullanılan ana moleküldür.

Bu Reklamı Kapat

Elektrik enerjisinden manyetizma üretildiğinden bu yana fen bilimleriyle uğraşanların en büyük düşüncesi, "Manyetizmadan elektrik enerjisi elde edilebilir mi?" sorusu olmuştu. Bu mesele üzerine çalışarak, bir mıknatıs etrafında, tersine yönlü ve karşılıklı dönebilen bir kablo sistemi geliştirdim ve böylece ilk defa elektrik enerjisi mekanik enerjiye dönüştürülmüş oldu. Bu aslında ilk bobindi ve keşfim, elektrik motorlarının temel çalışma esası olarak kabul edildi.

Manyetik etkiyle elektrik üretmek üzerine ilgili deneyleri gerçekleştirip sonuçlarını bilim dünyasına sunduğumda, elektriğin farklı biçimlerde ortaya çıkan türlerinin niteliği konusunda kuşkular belirmişti. Örneğin; elektrikli yılan balığının ve öteki elektrikli balıkların saldığı elektrik ile bir pilden ya da elektromanyetik üreteçten elde edilen elektrik akımları birbirinin aynı mıydı? Yoksa bunlar farklı yasalarla mı çalışıyorlardı? Sorular akıllıcaydı ve araştırmalarım beni yeni bir elektrokimya kuramı oluşturmaya yöneltti. 

Araştırmalarımı derinleştirince, iki önemli buluş yapmış oldum. Bulgularıma göre elektriksel kuvvet, molekülleri bir “gerilme” durumuna sokuyordu. Bu gerilmeler hızla ortadan kalkabiliyorsa gerilmenin art arda ve belli aralıklarla hızla oluşması bir dalga hareketi gibi madde içinde ilerlemesini sağlıyordu. Yani her malzemenin elektriği iletebilme kapasitesi farklıydı. Böyle maddelere “iletken” adını verdim. “Yalıtkan” olarak tanımladığım maddeler ise parçacıklarını yerlerinden koparmak için çok yüksek değerde gerilme kuvveti gerektiriyordu. Yani özetle, elektrik akım biçimi onu taşıyan maddenin vasfına göre değişiyordu. Bu çalışma sonucunda temel elektrokimya yasalarını belirlemiş oldum. 

Bilimsel araştırmalarım dışında özel şirketler ve İngiliz hükümeti için bazı hizmet projeleri de üstlendim. Kömür madenlerinde meydana gelen patlamaların nedenlerinin soruşturulması üzerine çalışma yaptım. 1846'da, modern jeolojinin babası Charles Lyell ile birlikte, Haswell'deki kömür ocağında 95 madencinin ölümüne neden olan ciddi bir patlama hakkında uzun ve ayrıntılı bir rapor hazırladık. Kömür tozunun patlamanın şiddetine katkısı olduğunu tespit ettik ve havalandırmanın bunu nasıl önleyebileceği üzerine önerilerde bulunduk.  

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Sihirli Dönen Dünya Küresi: Bakır, Siyasi, 15 cm, Işıksız
  • Çap: 15 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺85.00
Sihirli Dönen Dünya Küresi: Bakır, Siyasi, 15 cm, Işıksız

Deniz fenerleri için gerekli olan yüksek kaliteli optik camın hazırlanmasını sağladım. Deniz fenerlerinin inşası ve işletilmesi ile gemilerin diplerinin korozyondan korunması gibi projelere çok emek harcadım. 

Swansea'daki endüstriyel kirliliği araştırdım ve hava kirliliği konusunda danışmanlık verdim. Ayrıca Ulusal Galeri'ye sanat koleksiyonunun temizlenmesi ve korunması konusunda tavsiyelerde bulundum. 1862'de Büyük Britanya'daki eğitimle ilgili görüşlerini vermek için Devlet Okulları Komisyonu'yla görüşmeler yaptım.

25 Ağustos 1867'de Londra'da 75 yaşında ölmeden önce eşim Sarah, bana uzun yıllar bakmıştı çünkü bellek sorunları yaşıyordum. Çocuğumuz yoktu. Sahip olduklarımızı, tüm insanlığın hizmetine bıraktık.

Yaşadığım sürece İngiltere'nin kralları, kraliçeleri ve Isaac Newton gibi bilim insanlarına yapılan gibi bir cenaze töreni teklif edildi. Ama asla kabul etmedim. Mütevazı bir dinlenme yeri bana yeterliydi. Dileyen Londra'daki Highgate Mezarlığı'nda ziyaretime gelebilir. Ve herhangi bir lambayı açtığınızda veya bir elektrik motorunun çalıştığını duyduğunuzda, beni bir anlığına hatırlamanız, bana yeter.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • Umut Verici! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 12:56:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11080

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Tahmin
Olasılık
Robot
Goril
Tarım
Yaşamın Başlangıcı
Öğrenme Alanı
Salgın
Nükleer Enerji
Pandemik
Vücut
Gelişim
Nörobilim
Epistemik
Mers
Genetik Değişim
Su
İmmünoloji
Yılan
Nasa
Hayatta Kalma
Dinozor
Evrim Ağacı Duyurusu
Kan Hastalıkları
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.