Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Güneş Yüzeyinin En Yüksek Çözünürlüklü Fotoğraflarından Biri!

Bu Fotoğraftan Öğreneceklerimiz Sayesinde Uzaydaki "Hava Durumunu" Tahmin Etmemiz Kolaylaşacak!

Güneş Yüzeyinin En Yüksek Çözünürlüklü Fotoğraflarından Biri!
Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu tarafından çekilen yüksek çözünürlüklü Güneş yüzeyi...
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Bu fotoğrafa iyi bakın. Bu, Güneş'imizin yüzeyine ait bugüne dek çekilmiş en yüksek çözünürlüklü fotoğraf. Fotoğrafın sol kenarından sağ kenarına kadar olan genişliği, yaklaşık olarak 3 Dünya çapı kadar. Güneş'in yüzeyinde gördüğünüz ve tanecik (literatürde bulgurcuk) adı verilen yapıların her birinin yüzey alanı, yaklaşık olarak Türkiye'nin yüz ölçümü kadar! Bu öylesine detaylı bir fotoğraf ki, Güneş yüzeyinde 30 kilometre gibi astronomik anlamda ufacık mesafelerdeki özellikleri bile ayırt etmemiz mümkün!

Fakat belirtmekte fayda var, Güneş'in yüksek çözünürlüklü fotoğrafları önceden de çekiliyordu. Örneğin NASA'nın High Resolution Coronal Imager (Hi-C) adlı ultra-keskin teleskobu, 70 km çapında bir alanı dahi görüntülemeyi sağlıyor. Bu da Güneş'in %0.01'i anlamına geliyor! Dolayısıyla tek fotoğraf bu değildir.

Fotoğrafta, Güneş yüzeyini kaplayan plazmayı görüyoruz. Adeta bir volkandan fışkıran lavlar gibi, plazma da durmaksızın kaynıyor gibi bir görünüme sahip. Aşağıdaki videoda bunu daha da net olarak görebilirsiniz.

Güneş yüzeyindeki hareketlilik
NSF

Dünya'nın En Büyük Güneş Teleskobu!

Bu fotoğraf (ve fotoğraflardan üretilen video), ABD'nin Ulusal Bilim Vakfı'nın Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu (DKIST) tarafından çekildi. Teleskop, ABD'nin Hawaii eyaletinde bulunuyor ve ismini, Aralık 2013'te hayatını kaybeden Hawaii senatöründen alıyor (öncesinde İleri Teknoloji Uzay Teleskobu, yani ATST olarak isimlendirilmişti).

Teleskobun her biri 300 tonu bulan, 4 metrelik aynaları var ve kendisinden önceki teleskoplar Güneş yüzeyini en iyi koşullarda bile 100 kilometrelik (normal şartlar altında 300 kilometrelik) çözünürlükte inceleyebilirken, DKIST bu sınırı 25 kilometreye kadar düşürecek. Bu, astronomi tarihinde bir ilk! Zaten bu ayna büyüklüğü, DKIST'ı gezegendeki en büyük teleskop yapıyor!

Bu kadar yüksek çözünürlükler dolayısıyla bilim insanları DKIST'i bir "teleskoptan ziyade bir mikroskop" olarak niteliyorlar. Bu teleskop sayesinde Güneş'in koronasındaki (taç kısmındaki) manyetik akı tüplerini ilk defa detaylı bir şekilde çalışmak mümkün olacak. Bu sayede, Koronal Isınma Problemi adını verdiğimiz paradoksu da nihayet çözmemiz mümkün olabilir. Bu problem, Güneş yüzeyi 6000 Kelvin sıcaklıktayken, korona kısmının 1 milyon Kelvin'e ulaşmasının nasıl mümkün olduğu ile ilgili...

NSF

Ayrıca bu teleskop sayesinde jeomanyetik Güneş fırtınaları da daha yakından incelenebilecek. Ortalamada 22-25 yılda bir yaşanan bu kuvvetli atımlar, Dünya üzerindeki telekomünikasyon ve elektrik ağını olumsuz etkileme gücüne sahip. Öyle ki, uzmanlar 1989 yılında Quebec, Kanada'da yaşanan kitlesel elektrik kaybını Güneş'teki bu patlamalara bağlıyorlar. 2012 yılında da benzer bir fırtına yaşanmış; ancak Dünya'ya doğru yaşanmamış olmasından ötürü gezegenimiz dikkate değer miktarda olumsuz etkilenmemişti. DKIST Yöneticisi Thomas Rimmele şöyle diyor:

Her şey manyetik alanlarla ilgili. Güneş'in en büyük sırlarını çözmek istiyorsak, bu ufacık yapıları 150 milyon kilometre uzaktan net bir şekilde görebilmekle kalmamalıyız, aynı zamanda manyetik alanlarını ve yönlerini inanılmaz bir hassaslık ile ölçebilmeliyiz. Bu sayede Güneş'in 1 milyon Kelvinlik koronasına ve ötesine nasıl uzandığını anlayabiliriz.

Bu teleskobun bir diğer faydası, "uzay hava durumu" olarak da bilinen ve az önce sözünü ettiğimiz fırtınlardan haberdar olmamızı sağlayan erken uyarı sistemlerini geliştirmek. An itibariyle bir fırtınadan sadece 48 dakika önce haberdar olabiliyoruz. Bilim insanları bu süreyi 48 saate çıkarmayı istiyorlar.

DKIST, tüm bu analizleri tek başına yapmayacak; aynı zamanda Parker Güneş Sondası ve Solar Orbiter gibi araçlardan gelen verilerden de yardım alınacak. Bu sayede üç farklı açıdan elde edilen verilerle Güneş'i daha iyi anlamamız mümkün olacak.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Teleskop, Daha Yeni Başlıyor!

Yayınlanan yüksek çözünürlüklü Güneş fotoğrafı, yeni teleskobun yapabileceklerinin tamamını göstermiyor bile! Çünkü fotoğraf (ve video) 10 Aralık 2019'da çekildi ve o tarihte inşaatı tamamlanmamıştı! Teleskop üzerindeki sadece tek bir araç, yani Görülebilir Genişbant Görüntüleyici ("Visible Broadband Imager", VBI) çalışıyordu. Bu araç, Güneş'in aşırı yüksek çözünürlüklü fotoğraflarını çekmeyi sağlayan bir araç.

Ancak teleskop üzerinde Görünür Spektropolarimetre (VISP) isimli bir diğer araç daha var ve bu araç, bir prizma gibi ışığı bileşenlerine ayırarak farklı dalga boylarında analiz yapabiliyor. Bu araç, 23 Ocak 2020'de kullanıma girdi.

Teleskobun Krayojenik Kızılötesine Yakın Spektropolarimetre, Diffraksiyon Sınırlı Kızılötesine Yakın Spektropolarimetre ve Görünebilir Ayarlanabilir Filtre gibi ek aygıtları ise, 13 katlı teleskop binasındaki inşaat devam ettikçe kullanıma girmeye devam edecek. Teleskobun tamamen yürürlüğe girmesinin Temmuz 2020'yi bulacağı düşünülüyor. Teleskobun en az 44 yıl hizmet vereceği düşünülüyor ve bu sayede uzmanlar, en azından 2 tam Güneş döngüsü görebilmeyi ümit ediyorlar.

Teleskop, Sancılarla Doğdu...

Ancak söz konusu teleskobun inşası, yerel halk ile bilim insanları arasında oldukça uzun soluklu bir gerilime de neden oldu. Çünkü Ulusal Bilim Vakfı'nın katkılarıyla bu bölgede devasa bir teleskobun inşa edilmesi, yerli Hawaii halkınca "kutsal" sayılan toprakların işgali olarak yorumlandı. Teleskobun inşa edileceği Haleakalā Dağı'nı ("Güneş'in Evi"ni) wao akua, yani "tanrıların alanı" olarak görüyorlar. İnançlarına göre tanrılar ve yarı tanrılar bu topraklarda yürüdüler. Dolayısıyla Hawaii halkı buraların halen tapınak alanları olduğuna inanıyor.

Bu nedenle yerli halk, 2012 yılında üretilmeye başlanan teleskobun inşasına karşı yıllarca protestolar düzenlediler ve hatta inşaat araçlarının alana girmesine izin vermediler. Ancak inşa planlarına ilk olarak 1990'larda başlanan 344 milyon dolarlık DKIST'ın tamamlanabilmesi için yetkililer her yıl 2 defa yerlilerle toplantılar yaptılar ve sorunu çözmeye çalıştılar. Daha önceden, benzer protestolar nedeniyle 30 Metrelik Teleskop isimli bir diğer teleskobun inşası durdurulmuştu.

Taraflar, yerlilerin teleskoptan faydalanabilmesi, dağa yerlilerin erişiminin kısıtlanmaması ve ziyaretçilerin yerlilerin kültürü hakkında bilgilendirilmesi gibi şartlarda anlaşarak, teleskobun inşaatında hemfikir olmayı başardılar.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Muhteşem! 8
  • İnanılmaz 3
  • Umut Verici! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Korkutucu! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • I. Loomis. How The World’s Largest Solar Telescope Rose On Maui While Nearby Protests Derailed A Larger Scope. (2017, Ağustos 01). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2020. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • A. Strickland. First Detailed Images Of A Turbulent Surface Of The Sun, Thanks To New Telescope. (2020, Ocak 29). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2020. Alındığı Yer: CNN | Arşiv Bağlantısı
  • N. T. Redd. World's Largest Solar Telescope Produces Never-Before-Seen Image Of Our Star. (2020, Ocak 30). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2020. Alındığı Yer: Space | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/08/2020 21:41:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8234

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Instagram
Bilgisayar
Etik
Parçacık
Eşcinsellik
Neandertal
Sinek
Işık Hızı
Alkol
Tardigrad
Balık Çeşitliliği
Yumurta
Ölüm
Maskeler
Tarih
Sağlık Bilimleri
Şempanzeler
Stres
Cinsel Yönelim
Zaman
Büyük Patlama
Wuhan Koronavirüsü
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Olasılık
Ara Geçiş Türleri
Haber
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Halkın bilimi anlamasına engel olmak, kendimize verdiğimiz en büyük zarardır.”
Eugene Clark
Geri Bildirim Gönder