Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

"Guguk Kuşu" ve "Tımarhaneler": Total Kurumlar, İnsan Benliğini Nasıl Etkiliyor?

"Guguk Kuşu" ve "Tımarhaneler": Total Kurumlar, İnsan Benliğini Nasıl Etkiliyor?
13 dakika
2,332
  • Sosyoloji
  • Sinema ve Film

Bu yazımızın amacı, Milos Forman'ın 1975 yapımı Guguk Kuşu (One Flew Over the Cuckoo's Nest) adlı filmini Erving Goffman’ın Tımarhaneler çalışması kapsamında değerlendirme ve analiz etmektir. Filmin tımarhanede geçmesi ile paralellik gösteren Tımarhaneler çalışmasındaki kavramların kullanımı ve tespitler bağlamında filmin gerekli sahneleri ilişkilendirilecektir. Filmin sahnelerinde kendisini gösteren kavramların açıklanması ve sahneye farklı perspektiften bakmamıza olanak sağlayacak olan bu yazı, Goffman'ın çalışmasında temel aldığı noktaları gözler önüne serecektir. Filmi incelemeye başlamadan önce, Goffman’ın teorisine genel bir perspektiften bakmamız gerekmektedir.

Goffman'ın Total Kurumu Teorisi

Goffman, bireylerin toplumsal etkileşim süreçlerinde kendi benlikleriyle nasıl idare ettiklerini, bir kapatma kurumu olarak "tımarhaneler" üzerinden açıklamaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Bireyler, toplumsal etkileşimler süresince birtakım rollere bürünürler (örneğin "öğrenci rolü", "anne rolü", "sevgili rolü", vs.) ve bu esnada farklı biçimlerde benlik sunumları gerçekleştirirler. Bireyler, toplumsal etkileşime dahil olmadan önce kendilerine ait alanlarda -sahne arkası- belli hazırlıklarda bulunurlar ve etkileşime geçtikleri andan itibaren kendilerini sahneye çıkarak seyircilere sunmaya başlarlar. Bununla beraber etkileşimde olunan kişiler, benlik sunumu gerçekleştiren kişiye yönelik birtakım taleplerde bulunur -aktörden performans sergilemesi- ve bu kişiye yöneltilen talepler büyük çoğunlukla belli rol ve kategorileri kapsayan unsurları içerir.

Benlik sunumu gerçekleştirme esnasında, rolü icra etme biçimimiz de değişmektedir. Nitekim birey bazı rolleri benimserken bazı roller ile arasına mesafe koyar. Örneğin birey, öğrenci rolünün gerekliliğini yerine getirirken ve rolü benimserken, aynı kişi, evde kardeş rolünü benimsemeyerek, bu rolü icra etme noktasında araya mesafe koyabilir. Bireyler, bu tarz rol benimseme ve role mesafe koymayı sıklıkla yapmaktadır. Toplumsal etkileşim süreçlerinde roller üzerindeki bu değişiklikleri fark etmek bize bireylerin benlik sunma esnasında rolleri nasıl icra ettikleri hakkında fikir verir. Bireylerin benliklerini sunma esnasındaki aykırılıklar ise -toplumun normlarına aykırılık- bireyin damgalanmasını açık hale getirir ve bunun sonucunda da toplumsal etkileşim düzeylerinde damgalanmaya neden olur.

Bu Reklamı Kapat

Goffmancı bir perspektiften bakacak olursak, kişilerin "benlik sunuma" süreçleri yaşadığımız dünyadaki birtakım etkileşimler için son derece gerekli bir hal alır. Goffman'ın bizlere toplumda kabul görmüş insanların etkileşim süreçlerinde benlik sunumlarının nasıl gerçekleştiğine ve bununla beraber kişinin toplumdan soyutlanarak sivil hayat ile ilişkisinin kesilmesi durumunda nasıl benlik sunduklarına dair açıklamalarda bulunmaktadır. Goffman, sivil dünyada bulunan bireyler dışında farklılıklardan mustarip olan bireylerin total kurumlar altında nasıl da benliklerinin aşağılandığı ve bir nesne yerine konduklarını açıklamaktadır. Bu noktada, Goffman'ın "Total Kurumlar" kavramını kendi kaleminden açıklamak gerekirse:

Var olan toplumsal düzenlemeden farklı olarak belli kriterlere sahip bireylerin uzun süreli olarak toplumdan uzaklaştırılması şeklinde kapatılması ve bunun bir kurum tarafından yapılmasını gerekli kılan sistemler bütünüdür.

Total kurumlar (hapishane, tımarhane, vb. yerler), kuruma kapatılan kişinin dünyasını gözetim altına almaktadır. Bu kurumlarda, farklılıklar ortadan kaldırılarak, fabrikadan çıkma, standart bireyler oluşturulmakta ve tek otorite etrafında toplanmasında oldukça etkili yöntemler izlenmektedir. Nitekim total kurum olarak tımarhaneler de "kişilerin kimliği ve benlik imgelerini" ortadan kaldıran bir düzenleme silsilesi ile karşı karşıyayızdır. Burada bireyler, edindikleri rollerin tümünü olmasa da çoğunu kaybetmektedirler.

Bu süreç, birey daha total kuruma girmeden başlamaktadır. Bireyler total kuruma kabul edildikleri andaysa benlik kaybı süreci pekişmektedir. Kurumun bireye yaptırımı, kişide belli ölçüde kayba yol açar ve benlik kaybı süreci kurum içindeki işleyişle devamlılığını gösterir. Total kurumlarda, bireylerden sivil dünyada kazanmış olduğu beceri ve benlik sunma araçlarını alarak elinden sivil ölüme -benlik kaybına- kapı aralanır. Goffman, bu noktada "sivil ölüm" kavramının ne ifade ettiğini şu şekilde açıklamaktadır:[1]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kuruma kapatılmış kişi, geldiği dünyaya geri döndüğünde (şayet dönebilirse), bazı rolleri yeniden inşa edebilse de diğer kayıpların değiştirilemeyeceği ve bireyin söz konusu kayıpları bu haliyle acı verici şekilde deneyimleyeceği açıktır. Eğitim için, işte ilerlemek, flört etmek ya da çocuk büyütmek için şu anda harcanmayan zamanı, yaşam döngüsünün sonraki aşamaların da da telafi etmek mümkün olmayabilir. Rollere kalıcı olarak el koyulmasının yasal boyutu "sivil ölüm" (İng: "civil death") kavramında kendini gösterir.

Genel olarak Goffman'ın bir total kurum olarak tımarhaneye bakış açısı; sivil ölüm, benliğin eksiltilmesi, kirletici teşhir, uzlaşmaz hat, durumsal geri çekilme gibi kavramlar üzerinden ilerlemektedir. Bireyler, sahip olduğu her türlü yetiden mahrum bırakılarak yeniden oluşturulur ve bu oluşum ise, kurumun belli ölçüde geliştirdiği standartların dışında değildir. Kurum, bireylerin benlik algısını bozarak bireyleri eksiltir ve bunu, "otorite" ve "kurum" adı altında devam ettirirler.

Burada sunmuş olduğumuz genel çerçeveden yola çıkarak Milos Forman'ın "Guguk Kuşu" filmini analiz etmeye başlayabiliriz.

Guguk Kuşu

Film, konusu bakımından, tam da Goffman’ın Tımarhaneler çalışmasıyla paralellik göstermektedir. Nitekim film, bir kapatma kurumu olarak tımarhanede geçmektedir.

Filmin ilk sahnesinde dikkat çeken unsur, bir hastanın, odasında yatağına elleri ve kolları bağlı biçimde konumlandırılması ve personelin gelip Bancini'yi çözdüğü kısımdır. Burada "kurum" olarak bireylerin üzerindeki etkinin kapsamını görmekteyiz. Bancini adlı karakterin yatağa zincirlenmesi, kurumun yaptırım gücünü izleyiciye aktarmaktadır. Burada bireye herhangi bir hak tanınmak yerine, doğrudan personelin kısıtlayıcı unsurları devreye sokulabilir. Bu uygulamanın ise, kişinin iyiliğine olduğu yönünde kabuller açığa çıkar ve -bazı- hastalar bu durumu kolaylıkla kabullenebilir.

Bu gibi durumlarda, hasta ve personel arasında bir uzlaşma da açığa çıkabilir. Hasta, kısıtlamayı kabul ederek uzlaşma haline geçebilir ve kurumun işleyişini devam ettirmesine destek sağlar. Uzlaşma durumunda çoğu hasta, personel ve kurumla iyimser bir tutum sergilerken, bazı hastalar kurumun dayatmalarını kabul etmez ve bu noktada uzlaşmazlıklar ortaya çıkar. Bunu en açık bir şekilde görebileceğimiz sahnelerden biri, McMurphy adlı karakterin akıl hastanesine giriş aşamasıdır.

Bu Reklamı Kapat

Uzlaşmaz Hat Nedir?

Burada hasta konumundaki McMurphy, kurumla en başından bir uzlaşmazlık içinde olduğunu açıkça sergilemektedir. Çoğu zaman bir birey kuruma dahil olma aşamasında kimlik kaybına, kendi benliğini sunma biçiminin eksiltilmesine ses çıkartmadan dahil olur. Kurumun gerekliliği kendisini kabul aşamasında belli eder ve birey, işbirlikçi bir hale bürünür. Kuruma kapatılan kişi "hasta" olduğunu kabul ederek sürece dahil olmaya başlar. Fakat filmde, McMurphy, akıl hastanesine kabul sırasında kendi benliğinden ödün vermez; toplumsal dünyada edindiği benlik imgesini bırakmak istemez ve bunu personele karşı açıkça alaycı tavır takınmasıyla gösterir (kelepçe çıkartıldığında yüksek sesle gülmesi, bağırması, personeli öpmesi, kuruma girerken şarkı mırıldanması, vb. gibi ilk sahnede göze çarpan unsurlar). Kişi, bu tutumuyla "uzlaşmaz hat" bağlamında değerlendirilebilir. Daha ilk andan itibaren personelle ve kurumun normları ile uzlaşma noktasına varmayacağını, kurumun bireye atfettiği "hasta rolünü" kabul etmeyeceğini, tepkileri ile belli eder. Burada, açıkça, kapatılmış kişi personelle ve kurumla iş birliği içinde olmayı reddeder ve sürekli olarak kuruma karşı çıkar. Bu süreç, filmde sürekli olarak yinelenmektedir.

Uzlaşmazlık noktasının devamında, baş karakterimizin sahip olduğu beceriler bütününü kaybetmek istemediğini, üst bir personelle yaptığı konuşma sahnesinde görmekteyiz. Üst personel ve McMurphy karakterinin konuşma sahnesinde; personel, kurum olarak bireyin tımarhaneye hangi amaçla gelmiş olabileceğine dair hatırlatmalarda bulunur. Burada personel, dolaylı olarak kurumun birey üzerindeki yaptırım gücünden bahseder. Yani bireyin, sivil hayatta elde ettiği benlik imgesini elinden alarak standartlaşmış bir benliğin sürece dahil edilmesinde söz etmektedir. Bu noktada bireyde "sivil ölüm" gerçekleşecektir. Hastanın kuruma kabul sürecinden itibaren maruz bırakılacağı unsur, kendisini bu sahnede gösterir.

Fakat birey, uzlaşmaz bir tavır ile açıkça kendi benliğini ötekileştirerek diğer herkes gibi eksiltilmek istemediğini, benliğinin parçalanmasına ve aşağılanmasına direnmektedir. Hasta, bu noktada hem otoriteye hem de kurumun normlarına itaatsizlik etmektedir. Personel her ne kadar samimi tavırlar sergilese de kurumun amaçları dışına çıkmadan konuşmasını sürdürerek kibar bir dille "sivil ölümün" en nihayetinde gerçekleşeceği izlenimini verir. Kurumun benlik eksiltmedeki en önemli faaliyetlerden biri olan grup terapileri hem baş karakterin benlik algısına hem de diğer hastaların benlik algılarına yapılan bir manipülasyon yöntemidir.

Terapi, Kirletici Teşhir ve Benlik Eksiltme

Filmde, "terapi" kapsamında benlik eksiltmenin nasıl işlediği de bir sahnede net bir şekilde görülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Kurumdaki hemşire Ratched öncülüğünde yapılan ve kurumun "terapi" olarak adlandırdığı toplanma sahnelerinde hastaların mahremiyetine yönelik alçaltıcı tavırlar oldukça açık bir şekilde kendisini gösterir. Personelin elinde bulunan defterde, hastanın her türlü bilgisi yazmaktadır (yüz kızartıcı hareketleri, geçmiş davranışları, vb.) ve konuşma esnasında hastaların bilgilerinin açıkça ortaya konması, "kirletici teşhir" bağlamında açıklanabilir. Ratched'ın bu davranışı, kapatılmış kişinin benliğine yapılmış bir saldırı niteliği taşır; kapatılmış kişinin benliğine ilişkin gerçekler ve duygular diğer hastalara ifşa edilir.

Bu ifşalar sonucunda birey, kendini daha aşağılanmış ve küçük düşmüş hissedebilir. Kurum ise bunun gerekliliğini hastalara inandırdığı için, filmin ilk sahnelerinde kapatılan kişiler teşhir durumunu normal karşılasalar da ilerleyen sahneler de bilgileri teşhir edilen Billy’nin, sorular karşısında sıkılıp ezilmesine göz yumamayan Cheswick, hemşire Ratched'e açıkça neden bu tarz sorularla hastayı zorladığını sormaktadır ve personel bunun başta da belirttiğimiz gibi zorlama değil, yalnızca "terapi" olduğunu, bunu yaparak hastaları rahatlattığını ima eden açıklamalarda bulunmaktadır. Fakat yapılan bu teşhirin, hastalara terapi olanağı sağlamadığı yapılanla yalnızca bireyi aşağı konuma düşürerek benlik eksiltilmesine götürmek olduğu anlaşılmaktadır. Goffman ,bu bağlamda Tımarhaneler çalışmasında şöyle demiştir:[1]

İlk olarak, benliği ilgilendiren, bir kişinin bilgi niteliğindeki alanında bir ihlal söz konusudur. Kuruma kabul sırasında, kapatılmış kişinin toplumsal statüsü ve geçmiş davranışları hakkındaki gerçekler, özellikle de yüz kızartıcı olanlar toplanır ve personelin ulaşabileceği bir dosyada kayıt altına alınır. Sonrasında kurum, kapatılmış kişinin kendi kendini düzenleyen iç eğilimlerini değiştirmesini beklediğinden, grup halinde ya da tekil biçimde, kurumun tipine göre de psikiyatrik, politik, askeri ya da dini itiraflar olabilir. Bu gibi durumlarda, kapatılmış kişi benliği hakkındaki gerçekleri ve duyguları yeni dinleyicilere ifşa etmek zorunda kalır.

Hemşire Ratched ve McMurphy arasındaki konuşmaların bir diğerinde, birey kurumda alışılagelmişin dışında bir öneri sunmaktadır; fakat personel otoriter üstünlüğünü kullanarak bunu reddetmektedir. Hatta etkileşim süresince kapatılan kişinin kendisini küçük düşürücü tavırlar takınması, personelin ayrıca görmek istediği bir unsur olmaktadır. Personel karşısında kendi benliğini hiçe sayma sahneleri, yine filmin ilerleyen bölümlerinde kapatılan kişinin yalvararak sigara istemesi, annesine söylememesi için personele yalvarması şeklinde çeşitli kısımlarda gösterilmektedir.

Durumsal Geri Çekilme

Hemşire Ratched, kurumun yazılı kuralların dışına çıkmanın imkânsız olduğunu sert ve alaycı bir yüz ifadesi ile kişiye yöneltir. İlk etapta burada otorite baskısının üstün geldiği görülür. Sonrasında gelişen olaylarda ise McMurphy, personele karşı gösterdiği itaatsiz tutumdan dolayı bir üst personelle görüşmeye gönderilir. Burada gördüğümüz, Hemşire Ratched'ın tımarhane içinde sahip olduğu otoriteryen tutumu zedelendiği an, süreci aksatan hastayı daha üst düzeyden baskılayabilme gücüne sahip olan personelle muhatap ettirmektir. Fakat bazı durumlarda hasta, tüm bu olanlardan -benlik yıkımı, küçültücü tavır sergileme gibi unsurlardan- kendisini korumak adına geri çekilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Many Inventions (Rudyard Kipling)

Many Inventions is a collection of short stories by Rudyard Kipling. Twelve of the 14 stories appeared previously in various publications, including The Atlantic Monthly and the Strand Magazine.

The title refers to a verse from Ecclesiastes, which is quoted on the title page: “Lo, this only have I found, that God hath made man upright; but they have sought out many inventions.” (Ecclesiastes 7:29) The fourteen stories are preceded by a poem, “To the True Romance”, and followed by another poem, “Anchor Song”.

The Disturber of Traffic, A Conference of the Powers, My Lord the Elephant, One View of the Question, ‘The Finest Story in the World’, His Private Honour, A Matter of Fact, The Lost Legion, In the Rukh, ‘Brugglesmith’, ‘Love-o’-Women’, The Record of Badalia Herodsfoot, Judson and the Empire, The Children of the Zodiac

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺82.00
Many Inventions (Rudyard Kipling)

Film süresi boyunca bunun en iyi örneği, "Şef" karakterinde görülmektedir. Personelin ve kurumun dayatmalarından genel olarak kaçınarak, kendisini ilgilendirmeyen hiçbir şeyle etkileşim kurmadan içinde bulunduğu koşulun dışında durmaya çalışır. Bu noktada "şef" karakteri, tam da "durumsal geri çekilme" kavramı bağlamında açıklanabilir. Kurumda kendisini ilgilendirmeyen (ilaç içmek, uyumak, yemek yemek gibi birtakım unsurlar dışında) hiçbir sürece dahil olmadan kendi benliğini koruma altına almaktadır. Gelişen olaylara, orada bulunanların aksine farklı bir perspektiften bakar. Bu geri çekilme, filmde uzun süre kendisini göstermektedir.

Kişilerin benliğini hiçe sayma ve aşağılayıcı tavırlar konusunda dikkat çeken diğer sahne ise, kapatılmış kişilerden birinin personel odasına girmesi ile personelin hastadan korkması ve sanki hastalığı bulaşıcıymış gibi bir tavır takınmasıdır. Genel olarak personelin zihninde her zaman hastaya dair saldırgan, sinirli ve öfkeli olabileceğine dair bir imge vardır - ki bu endişe, bu sahnede açıkça görülür: Hastanın cama elini dayaması ve personelin hastaya "elin camımı kirletiyor" şeklindeki iması, kontrolü kaybetme korkusundan ileri gelmektedir. Devamında, ilaç içme sahnesinde Ratched'in kapatılan kişinin itaatsizliğine karşı verdiği cevap da yine kurumun yaptırım gücünü gözler önünce sermektedir.

Yüz Çalışması

Filmde açıklanması gereken bir diğer kısım ise; akıl hastalarının kurumun dışına çıktığı -balık tutmak için tekne ile açılma- sahnesidir. McMurphy karakterinin, hastaları "doktor" unvanı ile tanırken yüzlerinde oluşan ifade biçimleri, Goffman'ın "yüz çalışması" bağlamında açıklanabilir. Burada hastalara doktor rolünün atfedilmesinden kaynaklı bireylerde oluşan rahatlama ve kurumun baskıcı gücünden -kısa da olsa- kurtulmuş olmaları açıkça görülmektedir. Çünkü kurum, kişilerin var olan benlikleri tahrip ettiği için, "doktor" rolünün düşüncesi dahi hastaları iyi hissettirmektedir.

Bu süreç içerisinde -denize açılırken ve balık tutarken- bireyler tedirgin bir halde etkileşimini sürdürmeye devam ederler. Bu tedirgin halde olma durumu da kurumun bireylerin üzerinde ne denli etkili olduğunu gözler önüne sermektedir. Birey, kurumda her türlü yetkiden mahrum bırakıldığı için, doğal olarak bireyler sosyal dünyaya çıktıklarında tedirgin ve gergin olmaktadırlar. Fakat son kısımda, akıl hastaları olmalarına rağmen balık tutabilmiş olmalarının haklı gururunu yaşadıklarını beden ve yüz ifadelerinden anlamaktayız.

İşkenceyle Hükmetme

Filmdeki son sahneden yapabileceğimiz çıkarım ise; kuruma kapatılan kişinin kurumun işleyişi bağlamında personele ve kurallara aykırı ve itaatsiz davranması hâlinde sonunun lobotomi gibi ciddi cerrahi yöntem ile bireyin zihinsel yetilerinin kaybına yol açmak olduğudur. Kurum bağlamında, yapılamayan benlik yok etme mekanizması -sivil ölüm- devre dışı kaldığı anda, daha sert yaptırımlar ile benlikten yoksun bırakma mekanizmaları devreye girmektedir.

Nitekim McMurphy karakteri ile başa çıkamayan personel ve kurum, en sonunda bireyden zoraki biçimde sahip olduğu tüm becerileri ve benlik imgesini almıştır. Bu noktada akılda canlanan bir soru, bireylerin bu tarz kapatılma kurumlarında benlik kaybına uğramadan ıslah edilerek sivil dünyaya dönüp dönemedikleridir. Yoksa kurumun formel yasalarına bağlılık göstermedikleri için zihinsel faaliyetleri ve benlik algıları kısıtlanıyor mu?

Goffman’ın Tımarhaneler'i bağlamında söylemek gerekirse: Total kurumlar, hedefi doğrultusunda bireyi tümüyle denetim altına alarak ve standartlaştırarak -birey değil de sanki bir "nesne" gibi- kurumun kurallarına uymaya zorlar ve insanların benlik algılarını ortadan kaldırır. Filmde de gördüğümüz üzere dört duvar arasına hapsedilmiş, dışarıyla tümüyle bağları kısıtlanmış ve otoritenin baskısı altında kendi benlikleri zedelenmiş bir yığın insan topluluğu oluşturmanın ötesine gidilmemektedir.

Sonuç

Bu yazıda ele alınan konu kapsamında görüyoruz ki, bir kapatma kurumu olan tımarhanenin bireyler üzerinde negatif bir etki bırakmaktadır. Goffman, Tımarhanler çalışmasıyla bunu bizlere son derece açık bir şekilde ifade etmektedir.

Guguk Kuşu filmi ile yakından ilişkilendirdiğimiz bu çalışmanın ana hatlarını irdeledikten sonra karşımıza açıkça şu sonuç çıkmaktadır: Tımarhane gibi kapatma kurumları, kapatılan kişileri topluma yeniden kazandırmak yerine, onları kurumun bir parçası haline getirerek dış dünyada kazanmış olduğu tüm yetileri ellerinden almaktadır. Bireyler, "benlik kaybına" uğradıklarının farkında olsalar da olmasalar da bu sürece maruz bırakılmaktadırlar. Guguk Kuşu filmi ise, tımarhane gibi kurumların bireyler üzerindeki etkisini ve yaptırım gücünü izleyicilere açıkça aktarmaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b E. Goffman. (2015). Tımarhaneler. ISBN: 6058446694. Yayınevi: Heretik Yayınları. sf: 379.
  • K. Allan. (2020). Çağdaş Sosyal Ve Sosyolojik Teori. ISBN: 6053995479. Yayınevi: İstanbul Bilgi Üni. Yayınları. sf: 87-113.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/08/2022 16:17:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11243

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Aminoasit
Sperm
Tercih
Kırmızı
Diş Gelişimi
Hasta
Bilim İnsanları
Maskeler
Makroevrim
Biliş
Kuantum Fiziği
Mutasyon
Meteor
Hayvanlar
Sağlık Bakanlığı
Habercilik
Balina
İnsanlık
Patlama
Elektron
Paleontoloji
Sağlık Örgütü
Mühendislik
Çeşitlilik
Davranış
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.