Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Primatlardan İnsana Evrim yazı dizisinin 8. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Goriller Hominidae ailesinin Homininae alt ailesinin bir üyesidir. Bu Gorilini tribüsü (oymağı) tek bir alt türle karakterize edilirler. Bu tür ise iki alt türle karakterizedir. Goriller yaşayan en büyük primatlardır. Yapılan DNA analizleri sonucunda insanlarla aralarındaki %98–98,6 oranında DNA benzerliği saptanmıştır. Ayrıca diğer alt aile ortak türdeşleri olan şempanzelerle ise aralarında %98.8–99 oranında benzerlikleri saptanmıştır. Gerek filogenetik bağları gerekse homolojilerine bakıldığında goriller Homininae alt ailesine dahil edilmiştir. Diğer yakın akrabalarıyla evrimsel süreçte yolları ne zaman ayrıldığı kesin olarak bilinmemekle birlikte son yıllarda yapılan araştırmalarla 10 – 10,5 milyon yıl önce Homo ve Pan (Şempanzeler) cinsinden ayrıldığı belirtilmektedir. Farklı evrimsel adaptasyonlarına girişlerinde sebep gerek diyet yapıları itibari ile yaşadıkları alan gerekse coğrafik etmenlerle, gen sürüklenmeleriyle geliştirdikleri adaptasyonlardır.

Goriller herbivor bir diet yapısı gösterirler ve bu diete uygun ağaçlık alanların çok olduğu bölgelerde yaşam alanlarını geliştirirler. 10 – 20 bireylik gruplar halinde yaşarlar ve yavrularının gelişimlerini yakından izlerler. Cinsiyetler arası dimorfizm (çift biçimlilik) söz konudur. Cins iki alt türle sınırlandırılmıştır.

Primat Takımında Gorillerin Taksonomik Yeri

Takım: Primat

    Alt Takım: Prosimii

        Üst Familya: Lemuroidea

        Üst Familya: Lorisoidea

        Üst Familya: Tarsioidea

   Alt Takım: Anthropoidea

        Üst familya: Hominoidea

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

             Familya: Hominidae

                  Alt Familya: Ponginae

                       Cins: Pongo

                  Alt Familya: Homininae

                       Cins: Homo

                            Tür: Homo sapiens

                       Cins: Pan

                            Tür: Pan paniscus

                            Tür: Pan troglodytes

                       Cins: Gorilla      

                            Tür: Gorilla beringei - Doğu Gorili

                                 Alt tür: Gorilla beringei beringei - Dağ Gorili

                                 Alt tür: Gorilla beringei graueri - Doğu Ova Gorili

                            Tür: Gorilla gorilla - Batı Gorili

                                 Alt tür: Gorilla gorilla diehli - Batı Ova Gorili

                                 Alt tür: Gorilla gorilla gorilla - Cross Nehri Gorili

Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Gorillerin Evrim Ağacı'ndaki Yeri
Gorillerin Evrim Ağacı'ndaki Yeri
Gorillerin Diğer İnsaymunlarla İlişkisi
Gorillerin Diğer İnsaymunlarla İlişkisi

Texas San Antonio Biyomedikal Araştırma Merkezinden Jeffrey Rogers, şempanze, goril ve insanın DNA moleküllerindeki dizilim biçimlerine ilişkin yaptığı çalışmalarda bazı benzerliklerden söz etmektedir. Rogers'a göre, genetik analizler şempanzenin bir dizilime göre insana, farklı bir dizilime göre gorile daha yakın olduğunu göstermektedir. Franklin'e göre, moleküler saatin geriye doğru işletilmesindeki temel ilke, DNA molekülünün belirli bir zaman dilimindeki değişme hızıdır, insan ve şempanzenin DNA moleküllerinde ve albumin proteinlerinde % 99 oranında görülen benzerlik, bazı araştırmacılara göre her şey anlamına gelmez, önemli olan %1'lik az ama öz ayrılıktır.

Evrimsel süreçte türden türe geçişte biyokültürel etkinlik önemli rol oynar. Otobur diet gösteren bir tür için orman yaşamının kolaylıklarından vazgeçerek geçimini türlü tehlikelerle dolu düzlüklerde genelci bir strateji ile sağlamaya yönelinmesi, primat ata türlerinden ön insansılara dönüşümün itici gücünü oluşturmuştur.

Diğer primat türlerine göre yaşam kullanım alanlarının görece küçük oluşu, çevreden sağlanabilecek besin cins ve miktarlarının kısıtlı olması anlamına geldiği kadar, düşman türlerle ya da rekabet doğurabilecek biçimde kendi türdeşleriyle yüz yüze gelişmesi olasılığını da azaltmaktadır.

Goriller 40 km² lik alan içerisinde yaşamlarını devam ettirirken birçok dezavantajı yaşamışlardır. Her ne kadar fiziksel üstünlükleri olsa da zekalarını kullanmaktaki göreceli eksiklikleri yeni yaşam alanları dolayısıyla yeni ve farklı besin kaynaklarının kullanmaktan alıkoymuştur. Otobur bir diet beyin gelişimini dolayısı ile zekayı da sadece belirli bir seviyede tutmuştur. Eğer goriller yaşam alanlarını genişletmiş olsaydılar bugünkü evrimlerinin çok farklı boyutlarda olabileceği yansınamazdı.

Gorillerle aynı aileden gelen insan bu tehlikeleri göze almış, zorluklara karşı çeşitli adaptasyonlar geliştirerek bugünkü formunu almıştır.

Gorillerin kendi içinde yaşadığı türleşme mekanizmasının etkisinde 2 alt türe ayrılma söz konusudur. Bu iki alt tür batı Afrika’ da dağ ve ovalarda yaşayan Gorilla beringei ile doğu ova ve karşı nehir gorilleri olan Gorilla gorilla ile temsil edilirler ve bu alt türler morfolojik farklılıklarla, cranial endislere göre analiz edilirler. Gorilinae içerisinde alt tür oluşmasında moleküler sapma ve mitokondriyal DNA verilerine dikkat çekilir. Aynı türler arası sapma goril ve şempanze ayrımındaki biyocoğrafik etkiyle de açıklanması söz konusudur.

Dağ Gorili
Dağ Gorili
Batı Ovası Gorili
Batı Ovası Gorili

Şempanzeler ve Gorilla beringei türünün demografik olarak daha istikrarlı bir geçmişleri vardır. Ancak genetik çeşitliliğin yüksek ortalama düzeyleri hakkındaki bilgiler muammadır. Bu türler arasındaki genetik çeşitlilikte nüfus büyüklüğü ve sosyal yapı önem arz eder. Yapılan karşılaştırmalarda karmaşık nüfus yapısı orta frekanslı tek nükleotid polimorfizm (SNP: Single Nucleotide Polymorphism) fazla nüfus alt geçmişini göstermektedir.

Doğu Etiyopya’da bulunan Afar Gediği’nde bulunan 10 milyon yıl öncesine ait fosilleşmiş dişlerin, daha önce bilinmeyen bir goril türüne ait olduğu ortaya çıkarıldı. Çalışmayı yapan Etiyopyalı ve Japon bilim insanlarından oluşan ekibin Chororapithecus abyssinicus olarak adlandırdığı bu yeni türün, günümüzde yaşayan Afrika gorillerinin doğrudan atası olabileceği düşünülüyor. Bulgu, primatların evrimsel geçmişine ilişkin çalışmalar yapan bilim insanlarınca da ilgiyle karşılandı. İnsanların ve gorillerin günümüzden 8 milyon yıl önce ortak atalarından ayrılmış olduğu biliniyordu. Fosil bulgularının 10 milyon yıl öncesine ait oluşuysa, bu tarihi 10,5 milyon yıl önceye çekecek gibi görünüyor.

Etiyopya Fosilleri
Etiyopya Fosilleri

Etiyopya'da bulunan bir goril fosili Evrim Teorisi ile ilgili bilinen gerçeklerin yeniden sorgulanmasına yol açtı. Şöyle ki; fosil, şempanze ve aynı evrim çizgisindeki insanlarla gorillerin bilinenden 4 milyon yıl önce evrimleşerek birbirlerinden uzaklaşmış olabileceğini ortaya koydu. Dünyanın en eski goril fosili olarak adlandırılan 10 milyon yıllık fosil, Japon ve Etiyopyalı bilim adamlarının oluşturduğu bir grup tarafından Oromia bölgesinde bulundu. Daha önce Kenya'nın kuzeyinde kalan bölgelerde goril fosillerine rastlanmamıştı. Yeni bulunan fosil, büyük maymun türlerinin bilinenin aksine Asya değil Afrika kökenli olabileceğini ortaya koydu. Zira Pakistan ve Çin'de bulunan fosillerin en eskisi 8 milyon yaşındaydı. Şempanze ve aynı evrim çizgisindeki insanlarla gorillerin 8 milyon yıl değil 12 milyon yıl önce evrimleşerek birbirlerinden ayrılmış olabileceği ihtimalini ortaya çıkardı.

Sonuç olarak; insanlar, şempanzeler ve goriller yapılan tüm araştırmalar sonrası ortak bir atadan geldikleri saptanmıştır. İnsanlar ve şempanzeler evrim çizgisinde farklı bir soy hattına yönelmişken; goriller kendi soy hatlarını çizmişlerdir. Kendi içerilerinde goriller gerek coğrafik izolasyonlar, bağımsız genetik sürüklenmeleri gerekse yaşadıkları mutasyonlarla 2 alt türe ayrılmışlar ve günümüze dek soylarını sürdürmüşlerdir. Goriller seçtikleri diet tarzı, seçtikleri yaşam alanları gibi etmenlerle bir takım adaptasyonlar geliştirmişler ekosistem içerisinde yerlerini korumuşlardır.

Seçtikleri diyet tarzları ve yaşam alanları itibariyle doğada bir denge unsuru olmuşlar, bunu fizyolojisiyle birleştirerek ekosistem içerisinde bir rol üstlenmişlerdir.

Günümüze dek soylarını tükenmeden gelmiş olsalar da günümüzde goriller kalitesiz sperme sahip olmaları nedeniyle çiftleşmelerini ekosistemde yeterince yerine getirememektedirler. Erkek gorillerin sahip oldukları küçük testisler ve kalitesiz spermler sonucu dişi gorillerle çiftleşme ya hiç olamamakta ya da başarısız döllenmeler oluşturmaktadır. Bu da soylarının devamı için bir tehlike unsuru oluşturmaktadır.

Aynı zamanda değişen ve gelişen dünya şartlarında insan eli değmeyen coğrafya kalmadığını düşünürsek, goriller için insanoğlu da bir tehlike oluşturmaktadır. Çeşitli sebeplerle avlanan goriller sonucu bazı goril türlerinin de belirli sayıda kaldığını bize göstermektedir.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. BASMAJIAN, J.V., TUTTLE, R., “Electromyography of brachial muscles in Pan gorilla and hominoid evolution
  2. DORAN, D.M., MCNEILAGE, A. “Gorilla ecology and behavior”
  3. GOODMAN, M., TAGLE, D.A., FITCH, D.H.A., BAILEY, W., CZELUSNIAK, J., KOOP, B.F., BENSON, P., SLIGHTON, J.L., “Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids Journal of Molecular Evolution”, 1990
  4. VIGILANT, L., BRADLEY, B. J. , “Primat biology: on gorillas”, 2004
  5. YAMAGIWA, J., KAHEKWA, J., BASABOSE, A.K., “Intra-specific variation in social organization of gorillas: implications for their social evolution” , 2003.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • R. H. Tuttle, et al. Electromyography Of Brachial Muscles In Pan Gorilla And Hominoid Evolution. (1983, Temmuz 13). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Online Library | Arşiv Bağlantısı
  • D. M. Doran, et al. Gorilla Ecology And Behavior. (1998, Aralık 07). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Online Library | Arşiv Bağlantısı
  • M. Goodman, et al. Primate Evolution At The Dna Level And A Classification Of Hominoids Journal Of Molecular Evolution. (2019, Ağustos 24). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Springer Link | Arşiv Bağlantısı
  • J. Yamagiwa, et al. Intra-Specific Variation In Social Organization Of Gorillas: Implications For Their Social Evolution. (2019, Ağustos 24). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2019. Alındığı Yer: NCBI | Arşiv Bağlantısı
  • L. Vigilant, et al. Gorillas. (2019, Ağustos 24). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Current Biology | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/07/2020 07:16:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/134

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Nörobiyoloji
Ses Kaydı
Carl Sagan
Balıklar
Malzeme
İnsan Evrimi
Kuyruk
Kadın
Şüphecilik
Göğüs Hastalığı
Sıcaklık
Biyokimya
Albert Einstein
Mitler
Fizik
İklim
Beslenme Bilimi
Avcı
Robot
Devir
Uçma
Tüyler
İlaç
Homeostasis
Taksonomi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir insana mantığını nasıl kullanacağını öğretin; bir ömür boyu düşünecektir.”
Phil Plait
Geri Bildirim Gönder