Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Sivrisineklerin İnsanları Sokacak Biçimde Evrimleşmesini Tetikleyen 2 Ana Faktör Belirlendi: Şehirleşme ve İklim!

Sivrisineklerin İnsanları Sokacak Biçimde Evrimleşmesini Tetikleyen 2 Ana Faktör Belirlendi: Şehirleşme ve İklim!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Phys.org isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Sanılanın aksine, yaklaşık 3.500 sivrisinek türünden sadece birkaç tanesi insanları sokuyor. Soktuklarında saldıkları patojenlerle, her yıl yaklaşık 100 milyon insanı hasta ediyorlar.

Sivrisinek kaynaklı salgın hastalıkları kontrol ve önceden tahmin etmek için, bu sivrisinek türlerinin evrimsel geçmişlerinde neden insanları hedef alacak biçimde evrimleştiklerinin anlaşılması gerekiyor. Current Biology dergisinde yayınlanan bir araştırmada, bununla ilgili 2 faktör tespit edildi: kuru iklim ve şehir hayatı.[1] Çalışmanın yazarlarından olan, Princeton Üniversitesi'nden Carolyn S. McBride şöyle diyor:

Pek çok insan, bu türün neden özellikle insanları sokmak için evrimleştiği hakkında tahminler yaptı, ancak bizim çalışmamız, bu soruyu doğrudan sistematik deneysel verilerle ele alan ilk çalışmadır.

Araştırmacılar, bu çalışmalarında sivrisinekler ile insanlar arasındaki karşılıklı evrimsel geçmişin niteliklerinden faydalandılar: Tropiklerdeki yaygın tür olan ve Zika, sarı humma gibi hastalıkların taşıyıcısı olan Aedes aegypti türü sivrisinek, Sahra Altı Afrika’daki 27 bölgede incelendi. Bu sivrisinek türü, Afrika'da evrimleşmiş olmasına rağmen Afrika'daki sivrisinek popülasyonlarının büyük bir kısmı, insanları sokmayı tercih etmiyor. Bu durumda bariz bir soru sormak mümkün oluyor: Tam olarak nerede bu sivrisinekler insanları sokmayı tercih ediyorlar? Ve nerelerde insan-harici hayvanları tercih ediyorlar?

Çalışmaya göre sivrisinekler, yoğun insan popülasyonlarına sahip şehirlerde (Kumasi, Ghana gibi) insan konaklara daha ilgililer. Tabii ki bu, sivrisineklerin insanları sokma yönündeki eğilimini arttıran evrimsel değişimin kökeninde yer alıyor olamaz; çünkü kalabalık şehirler insanlığın çok yakın geçmişinde ortaya çıkmış yapılar. Fakat bu, araştırmanın ikinci sonucunu pekiştiren ve hızlandıran bir niteliğe sahip.

Araştırmacıların bulduğu ikinci sonuç ise, özellikle de kurak bir iklime sahip Sahel bölgesinde gözlemlendiği üzere, habitatın ormanda veya şehirde olmasından çok, iklimin kurak olması (insanları kurak iklimlerde su kaynağı olarak kullanmaları nedeniyle) sivrisineğin insanları tercih etmesinde rol oynadığıydı. Bunun sebebi, su kaynaklarına bıraktıkları yumurtaların insanların suyu kontrol etmedeki üstünlüğü sayesinde (su kanallarını açmaları ve suyu yemek, temizlik gibi çeşitli sebeplerle kullanmaları) kolayca yayılması.

Araştırmacılar, sivrisineklerin sokma tercihlerindeki bu evrimsel değişime, genomlarının belli bir bölgesinde öbeklenmiş birden fazla genin neden olduğunu gösteriyor. Bulgulara dayanarak, yakın gelecekte iklim değişikliğinin ve kentsel büyümenin sivrisinek davranışını nasıl şekillendireceği sorusunun cevabı ise, insanlar açısından pek de olumlu sayılmaz.

Otuz yıl içerisinde mevsim dinamiklerinde iklim değişikliği nedeniyle sivrisinekler için önemli olan bir değişim yaşanmayacak olsa da Sahra Altı Afrika çevresindeki bölgelerde şu anda gerçekleşen hızlı şehirleşme sivrisineklerin evrimini hızlandıracaktır.

Kasabalardan gelen A. aegypti'lerin ormanlardan gelenlere kıyasla daha fazla insanları tercih etmesi bekleniyordu. Ancak sivrisinekler bu habitatlar arasında (insanların yoğun olduğu bölgeler ile ormanlar arasında) hızlı bir şekilde yer değiştirdiğinden, kısa zaman içerisinde alışkanlıklarını değiştirmeleri söz konusu değil. Deneyde görüldüğü üzere, sivrisinekler uzun süreli ve kuru mevsimlerde diğer hayvanlardan ziyade, insanları tercih ediyor. Araştırmanın baş yazarlarından Noah H. Rose şöyle diyor:

Habitatların beklenen etkisinin olmaması şaşırtıcı. Ormanlardaki ve kasabalardaki sivrisinekler, birbirine benzer davranışlara sahip. Sivrisineklerin insanların yoğun olduğu yerlere kaymalarının insan konaklarının sivrisineklere cazip gelmesinin temel bir faktörü olacağını düşündük. Ancak sivrisinekler, davranış farklılığının beklenmesi için bu habitatlar arasında fazla hızlı bir şekilde yer değiştiriyor.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. H. Rose, et al. Https://Www.cell.com/Current-Biology/Fulltext/S0960-9822(20)30978-7?_Returnurl=Https://Linkinghub.elsevier.com/Retrieve/Pii/S0960982220309787?Showall=True. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Cell | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2020 18:13:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9144

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Enfeksiyon
Dna
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Retrovirüs
Göz
Ara Tür
Yıldız
Biliş
Virüsler
Bakteri
Klinik Mikrobiyoloji
Teori
Göğüs
Element
Galaksi
Alkol
Karbonhidrat
Vaka
Köpekbalığı
Besin Değeri
Boyut
Cinsiyet
Besin
Şehir Hastanesi
Etik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Her bir hayvanı, ondan iğrenmeksizin araştırmalıyız. Çünkü her biri bize doğal ve güzel bir şeyler sunacaktır.”
Aristoteles
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol