Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Geleneksel Halk İlaçlarında Primatların Yeri: Genel Bakış

Geleneksel Halk İlaçlarında Primatların Yeri: Genel Bakış
10 dakika
3,493
Evrim Ağacı Akademi: Bilimin Tüm Çeşitliliği Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilimin Tüm Çeşitliliği yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "ODTÜ Neden Önemli? Kısa Bir ODTÜ Tarihi ve ODTÜ'nün İlkleri" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bu makalemizde sizlerle primatların, yani insanların da içerisinde bulunduğu taksonomik takımın insan haricinde kalan üyelerinin, insanların geliştirdiği ilaçlar ve bu ilaçların testinde ne şekillerde kullanıldığı ve bunların türler üzerinde yarattığı tehlikeler ve tehditleri anlatmaya çalışacağız. Yazımızın sonundaki kaynağımız olan makalenin çeviri derlemesi olan ve eski bir yüksek lisans dersimizin ödev konusu olan bu makale, umuyoruz ki tüm okurlarımıza faydalı olacaktır.

Öncelikle, bazı genel gerçekleri sıralayarak konuya giriş yapalım:

Bu Reklamı Kapat

  1. Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik (IUCN) Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi kıstaslarına göre Primat türlerinin neredeyse %50’si yok olma tehlikesi altındadır. Bunun nedeni kısmen insanlar tarafından primatların tüketimidir. Avlanma nedenleri bölgelere göre değişiklik göstermektedir. Bir bahane bu hayvanlardan elde edilen ürünlerin tıbbi ya da mistik değerleridir.
  2. Bu raporda, primatların geleneksel halk ilaçlarında ve bunun yanında yerel inançlarıyla ilişkili olarak dünya çapında kullanımlarına genel bir bakış sunulmuştur. Primatların korunmasını ilgilendiren bazı önemli sorular ele alınmıştır.
  3. Sonuçlar ortaya çıkartmıştır ki en azından 38 cinse ve 10 familyaya bağlı 101 primat türü geleneksel halk uygulamalarında ve büyü-dini ritüellerde dünya çapında kullanılmaktadır.
  4. Rapor edilen 101 primat türünün, 12 türü kritik derecede tehlikede, 23 türü tehlikede, 22 türü korunmasız, 7 türü tehdit altında olmaya yakın, 36 türü en az endişelenilen ve bir türü yetersiz veri altında IUCN Kırmızı Listesinde sınıflandırılmışlardır. Dahil edilme nedenleri onların ilaç olarak kullanımlarıyla ilişkili olarak olmamasına rağmen, tüm türler aynı zamanda Vahşi Fauna ve Floranın tehlike altındaki türlerde Uluslararası Ticaret Kongresi Ekleri I ya da II içinde dahil edilmişlerdir.
  5. Primatların geleneksel ilaçlarda yaygın kullanımı primat korunmasının yanı sıra sosyo-kültürel etkenleri ilgilendiren ihtiyaçları anlamamızdaki öneminin kanıtı niteliğindedir.

Giriş

İnsanoğlu ve vahşi hayat 1000 yılı aşkın bir süredir, bir çok farklı şekilde beraber varlıklarını sürdürürken birbirleriyle iletişime geçmektedirler. İnsanlar ve insan olmayan primatlar arasında biyolojik, filogenetik ve davranışsal örtüşmeler nedeniyle iki grup arasındaki ilişkiler özel bir öneme sahiptir. Bizim evrimsel kuzenlerimiz olan, insan olmayan primatlar insan mitolojilerinin, beslenme düzenlerinin ve bilimsel kavramlarının tamamlayıcı kısımlarını oluştururlar. Bu yüzden bir çok kültürde primatların önemli kültürel değerlere sahip olması çok da şaşırtıcı gelmemelidir. Primatlar her zaman animist toplulukların sembolik sınıflarının dâhilinde önemli etnozoolojik bir role sahiptir ve sıklıkla insan özellikleri taşıyarak ya da tanrı figürleri ile tablolarda veya diğer sanatsal eserlerde tanımlanırlar.

Asya, Afrika ve Amerika’da, bazı primat türleri için bir derece de olsa korumayla sonuçlanan birkaç tarımsal, dini ve kültürel uygulama söz konusudur. Diğer taraftan günümüzde çoğu tür doğrudan ya da dolaylı olarak insan aktiviteleri sonucu tehdit altındadır. Primatlar en çok eziyet gören hayvanlar arasındadır. Acımasızca etleri ve postları için avlanırlar, ürünleri çaldıkları gerekçesiyle bir zamanlar evleri olan tarlalarda vurulurlar. Gıda amaçlı avlanmanın yanında primatlar aynı zamanda tıbbi amaçlar için de öldürülürler. Bazen büyük kediler ve balıklar için yem olarak da kullanılırlar. Kıvırcık maymunlar Lagothrix sp. ve örümcek maymunlar Ateles sp. en çok hedefte olan türlerdendir. Üstelik Amazonların genelinde çoğu turist dükkânında maymun derisinden yapılan şapkaların ve maymun dişleri, kafatası, kemikleri, elleri, ayakları ve kuyruklarından yapılan kolyelerin satıldığı gözlemlenmiştir. Bayağı sayıda primat türü evcil hayvan olarak tutulmaktadır ve az sayıda olanı kurtarılmıştır ve yeniden vahşi hayata geri kazandırılmışlardır.

Bu Reklamı Kapat

Bu bağlamda, insan olmayan primatların insan algısı sıklıkla çelişkilerden biri olarak karşımıza çıkar. Bazı kültürlerde (örneğin Bhutan, Hindistan ve Nepal Hindularında) primatlar kutsaldırlar, Çin ve Japonya gibi ülkelerde kurnaz ve sinsi mistik yaratıklardır. Dünyanın geri kalanında geçimini çiftçilikle sağlayan bir gruba da maymunlar, tarla haşerelerini temsil etmeleriyle yakındırlar. Birçok kültürde görüşlerinin birbirleriyle çakışmasıyla hem yaratıklara duyulan sevgi ve nefretin sonucu olarak tapınaklarda tapıldıkları gibi hemen dibindeki bir çiftlikte öldürülebilinmektedirler. Bir çok yerde kültürel hoşgörü tek başına primat türlerini korumaya yetmektedir. Bu bakış açıları ve sınırlamalarla primatların korunmasına çalışılmalıdır.

Hayvan türleri arasında sıklıkla geleneksel halk ilaçlarında primatlar kullanılmaktadır. Halk uygulamalarındaki rolleri dünya çapında farklı sosyo-kültürel içeriklerde rapor edilmiştir. Primatlardan elde edilen tıbbi ürünlerin neden olduğu koruma riskleri çeşitli yazarlar tarafından tartışılmaktadır, özellikle tehlike altındaki türlerde risk daha üst düzeydedir. Bu türlerden bazıları için, tıbbi nedenlerden dolayı avlanma aynı zamanda primatların gelecekte hayatta kalma yetenceklerini de etkilemektedir. Bu bağlamda, primatların etnomedikal kullanımı tüm dünyada koruma stratejileri belirlenirken tartışmaya açılmalıdır.

Birçok kültürün geleneksel halk ilaçlarında geniş bir yer bulan primatlar sıklıkla göz ardı edildi, geniş çapta onların ilaç olarak kullanıldığına dair kanıtların olmasına rağmen. Bu tür etkenler bilinen primat populasyonlarında bir azalışa neden olduğundan dolayı, bu hayvanların uygulamalardaki özel etkileri ve onların kullanımının detaylarının anlaşılması geliştirilmesi gereken elzem bir durumdur. Etkilenen türler için daha gerçekçi ve uygun koruma stratejilerin geliştirilebilmesi için bu tür bilgiler önem arz etmektedir. Bu çalışmada geleneksel halk ilaçlarında dünya çapında primat kullanımına genel bir bakış sağlamanın yanında tedavi maksadıyla kullanılan türlerin belirlenmesine katkı sağlanması amaçlandı. Türlerin korunmasıyla alakalı bazı önemli sorular gündeme getirildi: 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

i. Kaç adet ve hangi primat türleri dünya üzerinde halk ilaçlarında kullanılıyor?

ii. Faydalanılan türlerin korunması ne durumdadır?

iii. Koruma ve halk sağlığı için zooterapi gereksinimi nelerdir?

Yöntemler

Geleneksel halk ilaçlarında kullanılan primatların çeşitliliğini incelemek amacıyla ulaşılabilen tüm kaynaklar ya da primat kaynaklarına bağlı halk tedavileri raporları araştırıldı. Sadece tür seviyesinde tanımlı olanlar ele alındı. Primat Uzman Grup’a göre geliştirilmiş olan yayınlardan bilimsel isimleri sağlandı. Primat türlerinin korunma durumu, Tehdit altında olan türlerde Uluslararası Ticaret Kongresi (CITES) ve Doğa Korunması için Uluslararası Birlik (IUCN) izlendi. Primat türleri, aile isimleri, kullanılan hayvan kısımları ve kayıt altına alınmış ülkeler üzerine bilgileri içeren bir veri tabanı oluşturuldu.

Sonuçlar ve Tartışma

Geleneksel Halk İlaçlarında Kullanılan Primat Türlerinin Çeşitliliği

Dünyanın çoğu kısmında, primatlar insan tüketimi içn öldürülmektedir. Avlanma nedenleri bölgeye göre değişiklik arz etmektedir. Bu hayvanlardan elde edilen ürünlerin tıbbi ve mistik değerleri bu nedenlerden sadece biridir. Bu çalışma tıbbi nedenler ya da büyü ile dini uygulamalarla ilişkili kullanılan 38 cins ve 10 familyaya bağlı en az 101 tür olduğunu ortaya çıkartmıştır. En geniş tür sayısı ile Cercopithecidae ailesi (52 tür) rapor edilmiştir, bunu Cebidae ailesi (15) ve Loridae ailesi (7) takip etmektedir. Toplamda 47 tür tıbbi nedenler için kullanılırken, 34 türü batıl inançlar ve büyüsel ya da dini uygulamalar ile ilişkilidir ve 20’i her iki amaç altında karşımıza çıkar. 

Bu Reklamı Kapat

 

Geleneksel halk ilaç uygulamalarında primatların kullanımı geniş çaptadır. Çoğunlukla Latin Amerika, Afrika ve Asya’da olmak üzere 51 ülkede rapor edilmiştir (Tablo 1). Primat coğrafyasının dağılımının tropiklere doğru geniş çapta sınırlandırılmış olması pek de sürpriz değildir. İnsan ve insan olmayan primatlar belli sayıda bağı paylaşıyorken en basit düzeyde coğrafya sayesinde bir ayrım söz konusuydu. Benzer bölgelerde insan kültürlerinin çeşitli çerçevede primatlar av malzemeleridir ve değişik insan ihtiyaçları için insanlar tarafından yakalanırlar, bu ihtiyaçlar geleneksel ilaçlarda malzeme olarak kullanılmasından biyomedikal araştırmalarda denek olarak kullanılmasına kadar genişletilebilir. Geleneksel halk ilaçlarında kullanılan türlerin çoğu Eski Dünya’dan (%68), bunu Yeni Dünya (%19) ve Madagaskar (%10) takip eder. Neotropik bölgede yüksek bir primat tür çeşitliliği olmasına rağmen sadece türlerin %14 kadarının geleneksel halk uygulamalarında kullanıldığı görülmektedir. Afrika ve Asya’da, primat türlerinin sırasıyla %32 ve %59 kadarı kullanılmaktadır (Tablo 1). Ancak Latin Amerika’daki çoğu ülkede zooterapi kapsamında yayın yapan az sayıda yayın olması nedeniyle bu bölgede kayıt edildiğinden çok daha fazla hayvan türünün gerçekte kullanıldığını varsayabiliriz.

Tıbbi Kullanımlar

Bazen primatların bütün bedeni geleneksel ilaçlarda kullanılabilir, fakat daha sık olarak post, bacaklar, yağ, gözler, safra, kan, safra kesesi, iç organlar, kemik, kas, beyin ve kafatası gibi hayvanların çeşitli kısımları kullanılmaktadır. Benzer bir yönelim geleneksel halk ilacında diğer omurgalılar için gözlemlenmektedir. 

Dünyada primatlardan elde edilen zooterapik ürünler geniş bir çeşitlilikte sağlık sorunlarını tedavi etmek maksadıyla kullanılırlar. En az primat türlerinin %30’unun bir hastalıktan fazlasını tedavi etmede kullanılmaktadır. Çok yönlü türler arasında yer alan Ateles chamek, Cebus apella, Cercopithecus mona, Macaca mulatta ve Trachypithecus pileatus altıdan fazla tıbbi kullanımı vardır. Tablo 2 örnek türlerin derman olduğu hastalıkları özetlemektedir. Bunların haricinde primatların enerji içeceği olarak alkol içerisinde kullanımı da yaygındır.

Bu Reklamı Kapat

Tablodaki kısaltmalar şu şekildedir: LC (=Least Concern), az endişe duyulan; NT (=Near threatened), tehlikeye yakın; VU (=Vulnerable), savunmasız; EN (=Endangered), tehdit altında; CE (=Critically endangared), Kritik düzeyde tehdit altında.

Efsaneler ve Büyüsel ya da Dini Kullanımlar

Vahşi hayvanlar çeşitli şekillerde kültürel ve dini festivaller ve törenlerin tamamlayıcı bir parçasını oluştururlar. Bunların bazıları halkın ve komünitelerin sağlığını iyi yönde yükseltmeyi amaç etmişlerdir. Bazı ayinlerin ve festivallerin yapılışı esnasında örneğin özel olarak vahşi hayvanlar kurban edilebilirler. Farklı ülkelerin inançları doğrultusunda primatlar genel olarak efsanelerde yer bulmuşlardır ve aynı zamanda büyüsel ya da dini ayinlerde kullanılmışlardır. Tablo 3 batıl inançlarla alakalı bir şekilde yer bulmuş ya da büyüsel ve dini amaçlar için kullanılan türlerden birkaç familya ve örneği özetlemektedir.

Birçok primat büyüsel ya da dini amaçlar için öldürülmesine karşılık bazı durumlarda halkların inançları korumacı bir bakış açısı sağlayarak olumlu bir yönde etki sağlayabilir. Primat avının yasak olmasının nedenleri çeşitli olabilir, fakat sıklıkla din üzerine bu yasaklar gelmektedir. İslam, Hinduism ve Budizm kendi dinlerine inananların primat yemesini ya da öldürmesini yasaklayan çeşitli kısıtlamalar ya da inanışlara sahiptirler. 

Sağlık Konusunda Endişeler

Türler ve kişiler üzerinde direk etkilerinin yanı sıra, medikal hayvanların ticareti ve kullanımı hem insanları hem de vahşi hayatı etkileyecek hastalıkları yayabilir. Çeşitli bulaşıcı hastalıklar, örneğin zoonozlar, hayvanlardan insanlara geçebilir. Mesela kemik ve safra içeren çeşitli organ ve dokular Salmonella enfeksiyonunun kaynağı olabilmektedir. Hayvansal ürünlerin toksin ya da alerjik tepkime olasılıkları da düşünülmelidir. 

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Türkiye Haritası: Fiziki ve Siyasi, 70x100 cm, Çift Taraflı Çıta

Türkiyenin Fiziki ve siyasi haritalarının çift taraflı olarak hazırlandığı bir ürünümüzdür. Duvarınıza istediğiniz tarafı asmak sureti ile kullanabilirsiniz.

Devamını Göster
₺55.00
Türkiye Haritası: Fiziki ve Siyasi, 70x100 cm, Çift Taraflı Çıta

Yabani hayvanlardan ya da yabani hayvan parçalarından elde edilen çoğu ilacın etkisi bilimsel olarak çalışılmamış ve ispatlanmamıştır, bunların çoğu vakada tesiri şüphelidir. 

Koruma Gereklilikleri

Sonuçlara göre belli sayıda primat türü geleneksel halk uygulamalarında dünya çapında kullanılmaktadır ve bu hayvanlar doğadan toplanmaktadır, bu durum primat korunmasının nasıl olması gibi konularda öneminin anlaşılmasında kanıt niteliği taşımaktadır. Medikal primatların sadece kırsal komünitelerde kullanılmadığı, kentsel çevrelerde de yaşayan insanlar tarafından da kullanıldığı görülmektedir. Medikal hayvanların ticareti kentsel alanlarda sömürülmeye müsait olduğundan önemli bir husustur ve primatlar da istisna değildirler. 

Rapor edilen 101 primat türünün, 12 türü kritik derecede tehlikede, 23 türü tehlikede, 22 türü korunmasız, 7 türü tehdit altında olmaya yakın, 36 türü en az endişelenilen ve bir türü yetersiz veri altında IUCN Kırmızı Listesinde sınıflandırılmışlardır. Dâhil edilme nedenleri onların ilaç olarak kullanımlarıyla ilişkili olarak olmamasına rağmen, tüm türler aynı zamanda Vahşi Fauna ve Floranın tehlike altındaki türlerde Uluslararası Ticaret Kongresi Ekleri I ya da II içinde dâhil edilmişlerdir

Günümüzdeki araştırmalar, primatların kullanımının çoğu kültürün tamamlayıcı unsuru olduğunu ortaya sermektedir, bu hayvanlar dünyanın neredeyse her yerinde tedavi uygulamalarında önemli bir role sahiptirler ve bu da bize koruma çabaları düşünüldüğünde ne yapılması gerektiğinin tartışılmasını zorunlu kılar. 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 2
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Academia | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Bilimin Tüm Çeşitliliği Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilimin Tüm Çeşitliliği yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "ODTÜ Neden Önemli? Kısa Bir ODTÜ Tarihi ve ODTÜ'nün İlkleri" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 23:29:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/381

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Spor
Dinozor
Işık
Beslenme Biçimi
Moleküler Biyoloji
Pandemik
Lgbt
Hastalık Dağılımı
Olasılık
Semptom
Diş Gelişimi
Dünya Dışı Yaşam
Evrimleşme
Görme
Evrim Ağacı Duyurusu
Saç
Sinir Hücresi
Evrim Ağacı
Astronomi
Homeostasis
Albert Einstein
Sayı
Maske Takmak
Devir
Karar Verme
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.