FOMO: Fırsatı Kaçırma Korkusu Nedir? Fırsat Kaçırma Endişesinin Üstesinden Nasıl Gelinir?

FOMO: Fırsatı Kaçırma Korkusu Nedir? Fırsat Kaçırma Endişesinin Üstesinden Nasıl Gelinir?
Yazar Itamar Shatz Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
15 dakika
1,036 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Fırsatı Kaçırma Korkusu (İng: "Fear of Missing Out" veya kısaca "FOMO"), insanların değerli fırsatları kaçırmakta oldukları veya kaçıracakları olasılığına yönelik hissettikleri endişedir. İnsanlar genelde başkalarının, özellikle de çevrelerindeki yakınlarının yakaladığı değerli fırsatlarda FOMO yaşarlar.

FOMO'nun yaygın bir örneği, arkadaşlarınızın katılabileceği etkinlikleri kaçırmaktan tedirgin olmaktır. Bu da kullandığınız sosyal medya platformlarını sürekli kontrol etmenize sebep olur.

FOMO günümüz dünyasında oldukça olagelen bir olgudur ve akıl sağlığınız ile duygusal durumunuzu olumsuz etkileyebileceğinden anlaşılması önemlidir. Dolayısıyla da bu makalede FOMO'yu daha yakından tanıyacak, insanların bunu hangi durumlarda ve neden deneyimlediğini anlayacak ve bunun üstesinden başarılı bir biçimde gelebilmek için ne yapmanız gerektiğini öğreneceksiniz.

FOMO Örnekleri

FOMO, huzursuz edici ve bazen de saplantılı olabilen, bir şeyleri kaçırma hissidir. Yaşıtlarınızın sizden daha iyi durumda olduğunu, sizden daha çok şey bilip bir şeyin daha çoğuna ya da daha iyisine sahip olduğu hissidir. FOMO, hep var olmuş olan sosyal bir kaygı olabilir ama eş zamanlı dijital güncellemeler ile daimi yoldaşımız akıllı telefonların katkılarıyla yoğunluğu artmış bulunmakta.

Reklamı Kapat

Sosyal medya, insanların başka koşullarda olsa bilmeyebilecekleri şeylerin farkına varmasını sağladıkça dolaylı yoldan bir katılım hissi uyandırabilir ya da gerçek hayattaki davranışları motive edebilir. Diğer taraftan da anksiyete ve yetersizlik hislerini teşvik eden bir lanet olarak da görülebilir.

- JWT Intelligence'ın "Fırsat Kaçırma Korkusu (FOMO)" raporu (2011)[1]

İnsanlar birçok çeşitli durumda FOMO yaşayabilirler. Örneğin:

  • Birisi yaşıtlarının gittiği eğlenceli etkinlikleri kaçırdığından endişelenip sonuç olarak da huzursuz ve üzgün hissedebilir.
  • Birisi belirli bir kariyeri seçince alternatif hayat biçimlerini kaçıracağından endişelenip sonuç olarak da son kararını vermeyi erteleyebilir.
  • Birisi diğerlerinin tekliflerini reddederek önemli fırsatları kaçıracağından endişelenip sonuç olarak da ilgisini çekmeyen şeylere katılması istendiğinde ''evet'' diyebilir.

Hatta dahası FOMO; azımsanmayacak bir sayıdaki kişide aynı anda, hepsinin davranışlarını şekillendirecek biçimde geniş bir sosyal skalada da gözlenebilir. Mesela yatırım yapılırken FOMO birçok insanın riskli bir yatırıma aceleyle dahil olmasına yol açabilir çünkü hiçbiri başkalarının da içinde bulunduğu kârlı bir girişimi kaçırmak istemiyordur. Bu davranış eninde sonunda patlayacak olan finansal bir şişkinliğe yol verebilir[2].

FOMO'nun Tehlikeleri

FOMO, birkaç sebepten dolayı sorun çıkarabilir.

İlk olarak FOMO, insanların duygusal durumlarını olumsuz etkilediği kanıtlanmış bir olgudur.[3] Üstüne üstlük FOMO, yorgunluk ve stres gibi çeşitli zihinsel sağlık problemleri ile de bağlantılıdır.[4] Dolayısıyla da bu, insanların fiziksel sağlıklarında problemlere yol açabilir.[5]

Buna ek olarak FOMO, birkaç farklı aşırı sosyal medya kullanımı biçimiyle ilişkilidir. Örnek olarak, uyandıktan hemen sonra ya da uyumadan hemen önce sosyal medyaya bakma yatkınlığıyla ilişkilendiriliyor.[6] Yani FOMO, sosyal medya bağımlılığının önemli bir ön göstergesi olarak görülmektedir.[7]

FOMO'nun körüklediği bazı sosyal medya kullanımları, insanlar gündelik işlerini hallederken hayatlarını etkileyebilir. Mesela bu; eğer insanlar dersteyken, sevgilileriyle randevudayken veya araba sürerken sosyal medya kullanmaya yönelirse bir sorun olabilir.

Reklamı Kapat

Son olarak, yüksek oranlarda FOMO yaşamak insanları sadece sosyal medya kullanmaya daha yatkın yapmaz, aynı zamanda bu etkinliklerini de stres dolu bir hale getirir:[8] Özellikle de FOMO nedeniyle sosyal medya kullanan bir kişi, popüler olmadığını veya uyum sağlayamadığını düşünüyorsa. Buna bağlı olarak FOMO, sosyal medyada takıldıktan sonra psikolojik bir tükenmişlik hissi olan sosyal medya yorgunluğu ile bağlandırılmaktadır.[9]

Yalnız şunu unutmayın: FOMO her zaman kötü bir şey olmamakla beraber, aslında fayda bile sağlayabilir. Örneğin bazı durumlarda sizi hareket edip başka türlü olsa katılmayacağınız eğlenceli etkinliklere katılmanızı veya içlerinden en iyisini seçebilmeniz için uygun olan tüm seçenekleri iyice gözden geçirmenizi teşvik edebilir. Lakin hem araştırma topluluğunda hem de genelde konu üzerine yapılan çoğu tartışma, bu olgunun daha yaygın olan olumsuz sonuçlarına odaklanıyor.

FOMO'nun Arkasında Yatan Neden

FOMO'yu farklı insanlar, farklı zamanlarda, farklı nedenlerle hisseder. Yine de FOMO'nun özünde, sizi yaşayabileceğiniz olası pozitif sonuçları kaçırmamaktan emin olmaya iten doğal bir istek yatar. Bu istek; diğer insanların başına gelen pozitif sonuçlarda ise daha güçlüdür çünkü insanlar, kendilerini başkaları ile, hatta en çok da etrafındakiler ile kıyaslamayı seven, yaratılıştan sosyal yaratıklardır.

Bilimsel bir bakış açısından bakılınca FOMO'nun neden gözlendiğini açıklamakta kullanılan en ünlü çerçeve, etkili bir otokontrol ve psikolojik sağlığın üç faktöre dayandığını öne süren bir psikolojik teori ve adı da self-determinasyon (kendi kaderini belirleme) teorisidir.[10] Bu üç faktör şöyle tanımlanıyor:

Reklamı Kapat

  • Yeterlilik, insanların etkin bir tutumla hareket edip yeteneklerini kullanabildiklerini hissetme ihtiyacını temsil eder.
  • Otonomi, insanların davranış ile amaçlarını belirleme açısından kendi hayatlarını kendilerinin kontrol ettiklerini hissetme ihtiyacını temsil eder.
  • Bağıntı, insanların başkalarını gözetip onlar tarafından da gözetilmenin yanı sıra bir topluluğa ait olma hissi ile başkalarıyla bağlantılıymış gibi hissetme ihtiyacını temsil eder.

Bu çerçeve içinde FOMO; kendi psikolojik ihtiyaçlarının karşılanmasına gelindiğinde, durumsal ya da kronik eksikliklerin sonucu olarak oluşan, otokontrol kaynaklı bir sorun olarak görülebilir.[11] Buna uygun olarak da diğer alanlarda davranışsal düzensizlik için hassasiyet faktörleri olarak tanımlanan otonomi, bağıntı ya da yeterlilikte yetersizlik olması durumları da FOMO'nun artışıyla bağdaştırılmaktadır.

Mesela FOMO'nun üniversite öğrencileri arasında üniversiteye ayak uydurmada zorlanmakla alakalı olduğu da keşfedilmiştir.[12] Bu da, başını başkalarıyla bağlı olma isteğinin çektiği psikolojik ihtiyaçların eksikliğine ek olarak yalnızlık, depresyon ve anksiyete gibi bunla ilgili sorunlardan muzdarip öğrencilerin sürekli başkalarının yaptıkları ile ilgilenme isteğine sahip olduklarına işaret etmektedir.

Farklı etkenler de insanları FOMO'ya yatkın hale getirebilir. Örneğin; kendilerini başkalarıyla olan ilişkilerinin yapısını temel alarak yargılayan, yani karşılıklı bağımlı benlik kurgusuna sahip olan bireyler FOMO'ya, kendilerini tamamen otonom ve başkalarından bağımsız olarak canlandıran, yani bağımsız benlik kurgusuna sahip olan bireylerden daha yatkındır.[13]

Hatta sosyal FOMO, başkalarının ruhsal durumuna dikkat eden kişilerde daha yaygındır:[14] Özellikle de pozitif sosyal etkileşimlerde. Buna ek olarak FOMO, hem bir topluluğa ait olma ve başkalarından takdir toplama ihtiyacı hem de popüler hissetme ihtiyacına da bağlıdır.[15], [16]

Son olarak, cinsiyet gibi arka plan etkenler de insanların herhangi bir anda FOMO yaşama olasılıklarını etkileyebilir.[17] Dahası, FOMO yaşama yatkınlığı günün vakti ya da haftanın günü gibi faktörlerle de değişmektedir![15]

Not: Gördüğümüz üzere, FOMO çok çeşitli bağlamlarda hissedilebilir ve sonuç olarak da farklı durumlarda farklı psikolojik mekanizmalar tarafından teşvik edilebilir. Örnek olarak potansiyel yatırımlarda yaşanan fırsatı kaçırma korkusu, sosyal etkinlikleri kaçırmada gözlenen versiyonundan bazı açılardan ayrı ve farklıdır.[16]

Agora Bilim Pazarı
Uzaylılar: Bilim Soruyor, Orada Kimse Var mı?

Uzaylılar Var mı?

Cevap evetse: Neye benziyorlar? Nerede yaşıyorlar? Bilinç sahibi varlıklar mı? Ve şayet onlar bizi bulsa neler olurdu?

Bunlar belki de bugüne kadar sorduğumuz en büyük sorular. Ünlü fizikçi, yazar ve belgesel yapımcısı Profesör Jim Al-Khalili, yanına hayatlarını gerçeği bulmaya adamış dünyanın önde gelen bilim insanları ve uzmanlarını da alarak bu büyük sorulara cevap aramaya girişiyor.

Satürn’ün uydusu Titan’daki buz bloklarını ve hidrokarbon göllerini ziyaret etmeye, uzayda yaşayabilen sekiz ayaklı minik yaratıklarla tanışmaya, uzaylılar tarafından kaçırılma iddialarının ardında yatan sinirbilimsel sebepleri duymaya hazır olun. Yolda bir ahtapotun zihnine giriyor, uzayda bir uygarlık bulma olasılığını ya da bir yerlerde yaşam varsa evrimleşerek bizim “zeki” diyebileceğimiz bir şeye dönüşme ihtimalini hesaplıyor, uzay yolculuklarını ileride tamamen sayborg teknolojisine mi havale edeceğiz gibi sorulara cevap arıyoruz.

Galaksinin en uç noktalarından taze edinilmiş bilgiler ve bolca merak ile dolu Uzaylılar, başını yıldızlı göğe kaldırıp kendine “Acaba yalnız mıyız?” sorusunu sormuş herkes için biçilmiş kaftan.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺30.00 ₺34.00
Uzaylılar: Bilim Soruyor, Orada Kimse Var mı?

FOMO, Sosyal Medya Kullanımı ve Alakalı Sorunlar

FOMO, insanları çeşit çeşit durumlarda etkileyebilse de genel olarak sosyal medyayla ilişkilendirilmektedir, çünkü anlık veya gelecek etkinlikleri kaçırma korkusu insanların tercih ettikleri platformu tekrar tekrar kontrol etmelerine yol açıyor.[18]

Dolayısıyla FOMO, alakalı sorunlar ve en önemlisi de internet ile akıllı telefonların problemli kullanımıyla da bağlaştırılıyor.[19]Bunun nedeni yalnızca FOMO tarafından körüklenen sosyal medya kullanımının internet ve akıllı telefonları da kapsaması değil. Aynı zamanda da FOMO'ya yol açan yalnızlık gibi diğer faktörlerin, bu sorunlara da yol açabilecek olup FOMO'nun insanların bu sorunlu davranışlarda bulunmasına direkt bir katkısı olması da bir nedendir.

Ayrıca FOMO yüzünden sosyal medyayı kontrol etme eyleminin bazen de insanlar için ödüllendirici sonuçlara yol açabileceğini unutmayın: Mesela alakalı ya da işe yarar bilgilerle karşılaşırlarsa (ki bu da bu tarz bir davranışa destek verir). Bunu, konuyla alakalı bir çalışmada görebiliriz: Bir katılımcı, telefonlarını bir "cep slot makinesi" olarak tanımlayarak, "Eğer her an piyango kazanabilecek olsanız, sürekli kontrol edip durmaz mıydınız?" demiştir.[20]

Dış Başlatımlı FOMO

FOMO üzerine yapılan çoğu çalışma, kendi kendine başlayan FOMO kaynaklı davranışlarla ilgileniyor: örneğin diğer insanların sosyal medyada ne yaptığını görmek için telefonunu kontrol etmesi gibi. Lakin FOMO, başka birinin telefonuna bakmasını görüp sizin de FOMO yaşayıp telefonunuza bakmanıza sebep olmak gibi dıştan gelen uyarıcılarla da başlayabilir.

FOMO'nun Pazarlamada Kullanımı

FOMO konsepti, müşterileri belirli bir şekilde davranmaya ikna etmek için pazarlamada sürekli kullanılır. Bu genelde FOMO cazibeleri yoluyla başarılır.[19] Amacı tüketicileri genelde bir servis ya da ürünü satın almaları için belli bir biçimde davranmaya itmek olan bu cazibeler, ya açıkça ya da dolaylı yoldan bir 'kaçırma' hissi uyandırmak için potansiyel müşterilere gönderilen ifadelerdir.

Mesela açıkça yapılan FOMO cazibesinin sık görülen bir örneği olarak, "Kısa süre geçerli olacak bu teklifi kaçırmayın!" ifadesi verilebilir. Benzer olarak da yaygın olan dolaylı FOMO cazibesi örnekleri de online bir satışta geri sayım butonu koymak ya da kullanıcılara ilgili ürünün tükenmek üzere olduğuyla ilgili bir bildirim göndermek olabilir.

Bunun üstüne FOMO, pazarlamada başka biçimlerde de kullanılabilir. Örneğin çoğu zaman şirketler, video oyunlarında oyuncuların kaçırmak istemediği eşsiz bir içerikle ilgili özel etkinlikler yaratarak FOMO oluşturur.[21]

Reklamı Kapat

FOMO ve Kıtlık

Bir şeyin elde yeterince bulunmaması durumu olan kıtlık; genel FOMO'nun yanı sıra özellikle de pazarlama odaklı FOMO'da etkilidir. Örneğin; bir ürünün reklamını yapan şirketler sık sık, kısa vadede geçerli olsa bile, stoklarının sınırlı olduğuna dikkat çeker; çünkü potansiyel müşterilere FOMO yaşatıp onları ürün tükenmeden hemen satın almaya itmek isterler.

Hatta eğer FOMO bu yolla teşvik edilirse, yapay kıtlık da genelde olaya dahil olur. Bu olgu; kıtlık, ya da kıtlık illüzyonu, FOMO açığa çıksın amacıyla kasten yaratıldığında gözlenir: Mesela, durum böyle olmasa da, bir şirketin insanları ürünlerinin tükenmek üzere olduğuna inandırması durumu.

Not: Kıtlığın FOMO'yu teşvik edici kullanımı, hakiki kıtlık yerine algılanan kıtlık durumuna, yani gerçekten de var olan bir kıtlık yerine potansiyel müşterilerin algıladığı kıtlığa bel bağlar. Bazen de bir ürünün algılanan kıtlığı, hakiki kıtlığına eşit (ya da oldukça yakın) olabilir ama bu her zaman gözlenmeyip FOMO, gerçekte öyle olmasa da bir ürünün kıt olarak algılanması ile tetiklenebilir.

Fırsat Kaçırma Korkusunun Üstesinden Nasıl Gelinir?

Fırsat kaçırma korkusunu başarıyla yenebilmeniz için öncelikle aşağıdaki soruların cevaplarını bularak FOMO sorununuzun yapısını çözmelisiniz:

  • FOMO'yu ne zaman ve nerede yaşıyorsunuz? Örneğin, hafta sonlarında akşam vaktini evde yalnız geçiriyorsanız FOMO'yu o civarlarda hissettiğinizi fark edebilirsiniz.
  • FOMO yaşadığınız zaman hangi negatif düşünce şekilleri ve davranışlara başvuruyorsunuz? Örneğin, morali bozuk ve dışlanmış hissederek yatağınıza uzanıp telefonda sosyal medyada dolaştığınızı fark edebilirsiniz.
  • FOMO'nuza yol açan asıl sebep ne? Örneğin, yapacak ya da düşünecek bir şeyiniz olmadığı için FOMO hissedip başkalarının ne yaptığına takılıp kaldığınızı fark edebilirsiniz.

Bunları keşfeder keşfetmez FOMO sorununuzu, direk olarak sorunun kökeniyle ilgilenmenize yardım edecek çeşitli metotları kullanarak yenmeye hazır olacaksınız.

Aşağıda özel olarak FOMO'nun üstesinden gelmek için kullanabileceğiniz bazı davranışsal teknikler bulunmakta:

Reklamı Kapat

  • Eğer FOMO'nuz belirli bir nedenden kaynaklıysa o tetikten kaçınmanın yollarını bulun. Örneğin FOMO'nuzu sosyal medya tetikliyorsa, sosyal medyada harcadığınız zamanı azaltmaya çalışabilirsiniz. Bunu, zaman zaman bazı sosyal medya sitelerini engelleyerek ya da kullandığınız sosyal medya uygulamalarının ikonlarını telefon ana sayfanızdan kaldırmak gibi farklı yollarla başarabilirsiniz[22].
  • FOMO yaşamanıza yol açan negatif alışkanlıklarınızı, FOMO'dan kaçınmanızı sağlayan pozitif alışkanlıklarla değiştirmeye çalışın. Örneğin FOMO'yu sık sık evde tek başınıza sıkılmaktan dolayı yaşıyorsanız dışarı çıkıp başkalarıyla etkileşime geçmenizi sağlayan bir hobi bulmaya çalışın.
  • FOMO-kökenli yaklaşımlardan kaçınmanızı hatırlatan uyaranlarınız bulunsun. Örneğin bilgisayar ekranınızın yanına rahatlamanızı ve diğer insanların ne yaptığını umursamamanızı hatırlatan minik bir not yerleştirebilirsiniz.
  • Bazı şeylere, ''Ama kaçıracağım.'' korkusuyla hemen katılmak yerine düşünmek için zamana ihtiyacınızın olduğunu belirtin. Örneğin, eğer insanlar sürekli etkinliklere katılmanızı teklif ediyorlarsa otomatik olarak ''evet'' demek yerine onlara teklifin kulağa ilginç geldiğini ve onlara dönüş yapacağınızı söyleyip üzerine düşünecek zaman bulduktan sonra cevabınızı verin.

Buna ek olarak da FOMO'nun üstesinden gelmeniz için kullanabileceğiniz bazı bilişsel teknikler de bulunmakta:

  • Farkındalık temelli bir bakış açısına sahip olun. Farkındalık, düşünce ve duygularınızı eleştirel olmayan bir tavırla kabul ederek içinde bulunduğunuz ana o anı yaşarken odaklanmayı gerektirir. Bu zihniyet, mümkün olduğunda FOMO'yu önlemenize yardım edip tamamen önleyemediğiniz durumlarda da negatif etkisinden kaçabilmenizi sağlayabilir.
  • Zaman, efor ve zihinsel enerjinizin değerini benimseyin. Eğer probleminiz FOMO'nuzun her şeye ''evet'' demenize yol açıp dolayısıyla sizi yıpratmasıysa kendinize şunu hatırlatın: Her teklifi kabul etmenin küçümsenmeyecek bir bedeli var: zamanınız ve enerjiniz gibi faktörler açısından mesela. Yani sonuç olarak da bazı durumlarda ''hayır'' demenin olası maliyeti bazı fırsatları kaçırmak olsa da bazen bunu yapmak daha iyi olabilir.
  • Fırsatları kaçırmanın neşesini kucaklayın. Bir şeyleri kaçırıyor olduğunuz olasılığından endişelenmek yerine herhangi bir fırsatı kaçırmanızın iyi yönlerine odaklanarak bunu aktif olarak kutlamaya çalışın. Örneğin evde bir gece rahatlamak istediğiniz için bir etkinliği kaçırdığınıza üzülüyorsanız evde kalma tercihinizi kutlamayı deneyip dışarı çıkmak yerine bunu seçmiş olmanın olumlu yönlerine odaklanın.

Fırsatları kaçırmanın neşesini (konuşma dilinde yalnız vakit geçirmenin neşesi olarak da kastedilebilir) kucaklama söz konusuyken, bu hissi tanımlayan kısa bir şiir bulunmakta ve bu, sizin bu konseptin değerini benimsemenize yardımcı olabilir:[23]

Ah, yalnızlığın keyfi, ah.

Dünya bağırmaya başlar ya

Ve atılır şu parıldayan nesneye doğru;

Aklî ışıltının son parçasına doğru-

Almaya, görmeye, yapmaya çalışır,

Reklamı Kapat

Oysa biliyorsun, basbayağı, bunu yaşamayacağını;

Bu kaygılı feryadı, ihtiyacı

Bu beslenmesi gereken kıpır kıpır karnı aç yaratığı.

Yerine, duyuyorsun hissini sevecenliğin;

Verdiği hazzın, gayesizliğin.

İtiyorsun bir tarafa rafta uzanan defineyi

Lehine dingin halinin;

Pişman olmadan, şüphe duymadan hem de.

Ah, yalnızlığın keyfi, ah.

Reklamı Kapat

-''JOMO'' (Yalnızlığın Keyfi), Michael Leunig (2017)

Başkalarının FOMO'yu Yenmesine Nasıl Yardım Edilir?

Başkalarının FOMO'yu yenmesine yardım etmek için onları, siz olsanız sizin kullanacağınız, tetiklerden kaçınma ya da negatif alışkanlıkları pozitif alışkanlıklarla değiştirme gibi taktikleri kullanmaları için teşvik edin.

Ek olarak başka teknikler de başkalarının FOMO'sunu azaltmanıza yardımcı olabilir. Mesela eğer birisi dışlanma kaygısından dolayı FOMO'ya eğilimli ise onları da aranıza dahil edip ilişkinize değer verdiğinizi belirtip içlerini rahatlatın.

Hatta dahası; insanların FOMO'sunu azaltma konusunda yalnızca birine destek çıkmak, onların yanında olmak bile oldukça faydalıdır. Örneğin bir araştırma, ebeveynler ergenlik dönemindeki çocuklarını dinlemek, ne düşündüklerini ve nasıl hissettiklerini anlamaya çalışmak veya konuşmaları için destekleyici bir ortam yaratmak şeklinde ortaya çıkan bir pozitif iletişim kurunca çocuklarının FOMO yaşama şansı azaldığını keşfetti.[24]

Alakalı Kavramlar

FOMO'nun ünlenmesinin peşine, bazı kaynaklar bununla alakalı birkaç kavram daha önerdi:[25]

  • Fırsat Kaçırma Gizemi (MOMO). Fırsat kaçırma gizemi, tanıdığınız insanların neden sosyal medyada hiçbir şey paylaşmadığını merak etmenin sonucunda doğan kaygıdır.
  • Çevrimdışı (Offline) Olma Korkusu (FOBO). Çevrimdışı olma korkusu, iletişim için uygun olmamanın getirdiği kaygıyı tanımlar. Genelde internet ve sosyal medyadan bahsediliyor olsa da telefonla ulaşılamama gibi daha farklı bağlamlarda da geçerli olabilir. Bunun kökünde sık sık FOMO yatabilir ve nomofobi, yani telefonunu kullanamama korkusuyla da bağlantılıdır.
  • Daha İyi Fırsatlar Korkusu (FOBO). Daha iyi fırsatlar korkusu, bir seçim yapılırken eldekilerden daha iyi bir fırsatın olduğu ya da gelecekte ortaya çıkacağına inanmaktan doğan kaygıdır.
  • Bir Şey Yapma Korkusu (FODA). Bir şey yapma korkusu, birinin yanlış kararı vermesinden korktuğu için donup kalarak harekete geçememesi durumunu tanımlar. Çoğu zaman esasen FOBO (daha iyi fırsatlar korkusu) tarzı başka korkular tarafından sebeplenir ve karar verememe durumu olan analiz paralizi (felci) gibi kavramlarla bağlantılıdır.
  • Hayal Kırıklığına Uğratma Korkusu (FODO). Hayal kırıklığına uğratma korkusu, insanların başkalarını hayal kırıklığına uğratacak bir şey yapma kaygısından doğar.
  • Fırsatları Kaçırma Neşesi (JOMO). Fırsatları kaçırma neşesi, FOMO'nun karşıt zihniyetidir. Bir şeyleri kaçırdığınızı açıkça kabullenip bunu kutlamaya verilen addır.

Fakat unutmayın ki bu kavramlar genel olarak FOMO kadar iyi tanımlanıp araştırılmamıştır ve kullanımları daha nadirdir.

FOMO'nun Tarihi ve Kökeni

FOMO kısaltması, yayımlanmış bir yazıda ilk kez Kasım 2002'de pazarlama danışmanı Dan Herman'ın "Basit Düşünün: Kısa Vadeli Markalar, Markalaştırmada Devrim Yaratıyor" adlı raporunda gözüküyor.[26]

Herman; bu olgunun varlığının farkına 1996'da, bir müşterinin odak grubu sırasında vardığını belirtiyor.[27] Ayrıca 2000 yılındaki bir kağıdında da 'fırsat kaçırma korkusu' teriminden kısaca şu şekilde bahsetmiş:[28]

Ortaya çıkan portredeki insan ve müşteri, yeni bir temel motivasyon tarafından yönetilmekte: bütün olasılıkları tüketme hırsı ile bir fırsatı kaçırmanın korkusu.

Oysa FOMO konsepti, asıl ilgisini başlıca olarak ''HBS'de Sosyal Teori: McGinnis'in İki FO'su'' isimli bir makaleden gördü.[29] Bu yazı, Mayıs 2004'te Harvard İşletme Okulu'nun (İng: "Harvard Business School" veya kısaca "HBS") "Harbus"unda, yani okulun öğrenci haber organizasyonunda, o zamanlarda hala öğrenci olan Patrick McGinnis tarafından yayımlandı ve McGinnis, bu terimi bağımsız olarak oluşturduğunu iddia ediyor.[30]

Yine de, Google Trendler'e bakılırsa, ne "FOMO" ne de "fırsat kaçırma korkusu" terimleri bu iki makalenin yayımlanmasından yıllar sonraya kadar büyük bir ilgi görmedi.[31], [0]

Reklamı Kapat

Son olarak ise "FOMO" kısaltması yukarıdaki kaynaklara bağlanabilse bile bu konseptin daha öncelerde de çeşitli bağlamlarda bahsedildiğini hatırlayın. Örneğin:[32]

Eğer baş teorisyenler eski projelerini ya sıkıntı ya da 90'ların sonunun yaklaşan büyük patlamasının fırsatını kaçırma korkusu nedeniyle terk ediyorlarsa, teorinin sözde sonu denilen şey yalnızca teorinin dar bir yorumunun ölümüdür.

Benzer şekilde:[33]

Trevor'ın değindiği ilk nokta insanların kabul edilmeyeceklerine inanmaları yüzünden kurslara başvurmamaları hakkında idi ve Tom tarafından da tekrarlanmıştı... iken başkaları, 'fırsat kaçırmanın' korkusundan bahsetmişti.

Veya:[34]

Barlardayken bir katılımcı ve gözlemci olarak önemsiz pozisyonumun sürekli farkındaydım. Bir barda akşamları bazı aynı ya da farklı cinsiyetli ilişkilere atılmakta tereddütlüydüm çünkü bardaki diğer insanların önemli olaylarını kaçırırım diye korkuyordum, ya da araştırmamla kişisel hayatımın birbirine karışmasından korktum.

Veya:[35]

Bu durumda Amerikanların daha iyi seks ya da sayısı daha fazla seksi kaçırma korkusu, Horney'nin kültürümüzdeki 'rekabetçilik' konseptine bağlı.

Veya:[31]

...bir öğrenciyi genel ders içeriklerinin de ilerisine taşıyan derslerin, öğrencinin sınavda dahil olacak konuları kaçırma korkusundan dolayı katılma isteğinin de fazla olduğu dersler olduğu fark edildi.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Effectiviology | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/07/2021 08:41:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10572

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şehir Hastanesi
Canlı Cansız
Avrupa
Santigrat Derece
Retrovirüs
Hayvan Davranışları
Konuşma
Ekoloji
Doğru
Hominid
Doğa Yasaları
Astrofotoğrafçılık
Cinsellik Araştırmaları
Bakteriler
Şiddet
Mikroevrim
Ornitoloji
Hastalık Yayılımı
Periyodik Tablo
Uçma
Karadelik
Biyokimya
Burun
Parçacık
Kuantum
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın