Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ezilme Sendromu Nedir? Crush Sendromu, Afetzede İçin Neden Önemlidir?

Ezilme Sendromu Nedir? Crush Sendromu, Afetzede İçin Neden Önemlidir? Aydın Arık
7 dakika
5,031
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat
Traumatic Rhabdomyolysis
  • Türkçe Adı Ezilme Sendromu
  • İngilizce Adı Crush Syndrome
  • Latince Adı Traumatic Rhabdomyolysis
  • ICD T79.5
  • Diğer İsimleri Bywaters Sendromu, Travmatik Rabdomiyoliz

Crush Sendromu (veya Türkçe adıyla "Ezilme Sendromu"), iskelet kaslarının ezilmesi sonucunda yaşanan majör şok ve akut böbrek yetmezliği nedeniyle oluşan, deprem başta olmak üzere doğal afet vb. durumlar sonrasında hasarlanmış kas dokusundan açığa çıkan toksinlerin vücuda dağılmasına bağlı olarak gelişen bir sendromdur. İlk olarak 1941 yılında Bywaters ve Beall tarafından İkinci Dünya Savaşı'ndaki bombalamalar sırasında keşfedilmiştir.

Kasların göçük altında maruz kaldığı bası ve buna bağlı gelişen perfüzyon (kanlanma) azalması temel etkenlerdendir. Bu durum, enkaz altında kalınan süreye bağlı olarak rabdomiyolize (iskelet kası yıkımı), sonucunda kas hücre içeriğinin açığa çıkmasına neden olur. Açığa çıkan hücre içeriği, afetzedenin ekstremitesinde (uzvunda) devam eden bası nedeniyle sistemik dolaşıma tam olarak çıkamaz ve hasarlı bölgede hapsolur.

Afetzedenin kurtarılmasından hemen sonra başlayan reperfüzyon (dokunun yeniden kanlanması) nedeniyle ölü hücrelerden açığa çıkan toksinler sistemik dolaşıma katılır. Böylece böbrekleri ve kalbi etkileyerek ölümcül sonuçlar doğurabilmektedir. Ezilme sendromu, depremlerde travmanın doğrudan etkisinden sonra en sık ikinci ölüm nedeni olarak bilinmektedir.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Belirti ve Bulgular

Ezilme (Crush) sendromunda görülen belirtiler şunlardır:

  • yaygın ödem,
  • rabdomiyoliz,
  • asidoz,
  • hiperpotasemi (hiperkalemi),
  • hiperfosfatemi,
  • kardiyopulmoner yetmezlik,
  • koagülopati,
  • ciddi enfeksiyonlar
  • ve en önemlisi, akut böbrek yetmezliği.

Ezilme sendromunda birincil olay, kas hücre içeriğinin hücre dışı sıvıya salınmasıyla sonuçlanan çizgili kas parçalanması anlamına gelen rabdomiyolizdir. Kas hücre içeriğindeki maddeler arasında miyoglobin, laktik asit, tromboplastin, kreatin kinaz, nükleik asitler, fosfat, kreatin, miyoglobin ve potasyum sayılabilir. Böbrek yetmezliğinin patogenezinde normalde kasta bulunan miyoglobinin kana geçerek böbrek dokusunda birikmesi ya da kaslarda ödem gelişmesi sonucu hipovoleminin meydana gelmesi rol oynamaktadır.[2], [3]

Ezilme sendroma sahip bir hastanın alt ekstremitesi. Sol uyluktaki ödem dikkat çekmektedir.
Ezilme sendroma sahip bir hastanın alt ekstremitesi. Sol uyluktaki ödem dikkat çekmektedir.
International Journal of Surgery Case Reports (Research Gate)

Hastalarda travmaya bağlı bölgesel yakınmalar (kaslarda kuvvetsizlik, sertlik) ön plandadır. Sistemik bulgular etkilenen organa ve sisteme göre farklılık gösterir. En sık rastlanan bulgular arasında hipotansiyon ve şok bulunmaktadır. Afetzedeler, en sık, kalp-solunum yetersizlikleri ve akut böbrek yetmezliği (öncesinde akut böbrek hasarı) nedeniyle hayatlarını kaybetmektedirler. Bu hastalarda görülen akut böbrek yetmezliği, diğer etiyolojilere bağlı olanlara göre daha komplikedir. Hem cerrahi (kanamalar, travma) hem de medikal komplikasyonlar (enfeksiyonlar, kardiyak aritmi, organ ve sistem yetersizlikleri) morbidite ve mortalitenin yüksek olmasına yol açar. Akut böbrek yetmezliği sonucu enfeksiyonlar sık görülebilir. Ayrıca kompartman sendromu olarak bilinen, fasya ile sarılı olan kas gruplarında basıncın artmasına bağlı perfüzyon (kanlanma) bozukluğu yaşanan ve acil cerrahi müdahale gerektiren durum da ezilme sendromu içerisinde görülebilmektedir.

Ezilme sendromunun başlıca laboratuvar bulgusu hiperkalemidir (potasyum yüksekliği). Kandaki normal değeri 3.5-5 mEq/L (bazı laboratuvarlarda üst sınır 5.2 mEq/L) olan potasyum, rabdomiyoliz sonrası 6 mEq/L üzerine çıkar. Bu durum kardiyak aritmiye (ventriküler fibrilasyon) ve sonrasında kardiyak arreste (kalp durmasına) neden olabilir. Kanda miyoglobin görülmesi, önemli derecede kas hasarını düşündürür. Kreatin kinaz enzimi çizgili kaslarda bulunur ve kas hasarı olduğunda dolaşıma salınır. Normal serum kreatin kinaz değeri 25-175 U/L aralığındadır. Ezilme sendromunda ise bu değer 15.000 U/L'nin üzerine çıkar. Ezilme sonrası 2-12 saatte kanda yükselmeye başlar, 1-3 gün içerisinde tepe değere ulaşır ve 3-5 gün içerisinde normal değerine döner. Ezilme sendromunun en sık belirtileri şunlardır:

Tüm Reklamları Kapat

  • Kas şişmesi ve vücutta morarmalar
  • Kas ağrısı ve sertliği
  • Kaslarda kuvvet kaybı
  • Halsizlik
  • Hipotansiyona bağlı baş dönmesi, bilinç kaybı
  • Solunum güçlüğü
  • İdrarın azalması ve miyoglobine bağlı idrar koyulaşması.[4]

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Depremlerde göçük altında kalınması, diğer doğal afetler sonucu ezilmeler ve ağır egzersiz sonrası zedelenmeler ezilme (crush) sendromu riskini arttırır.

Teşhis Yöntemleri

Ezilme sendromuna işaret eden bulgular arasında hipotansiyon ve solunum sıkıntısı bulunmaktadır. Rabdomiyoliz tanısı için net olarak belirlenmiş bir kreatin kinaz eşiği yoktur. Genel olarak üst sınırın 5 kat ve üzerine çıkması, miyoglobünüri (idrarda myoglobülin), kaslarla ilişkili semptomlar (ağrı, sertlik, güçsüzlük vb.) varlığı rabdomiyoliz tanısını koydurur.[5] Potasyum yüksekliği elektrokardiyografi (EKG) yöntemiyle tespit edilebilmektedir. Klinik değerlendirme, kan ve idrar tahlilleri, kasların durumunun belirli yöntemlerle görüntülenmesi ve üriner sistemin detaylı incelenmesi ile tanı kesinleştirilebilir.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Ezilme sendromunun tedavisinde temel yaklaşım lokal hasarın, asidozun, şokun ve böbrek yetmezliğinin tedavisine ve önlenmesine yönelik olmalıdır. Başlangıç tedavisi intravenöz sıvı takviyesidir. Sıvı takviyesi hedef organ hasarını, akut böbrek yetmezliğini ve hipoperfüzyonun neden olduğu asidemiyi düzeltmeyi amaçlamaktadır. Hiperkalemi, özellikle hipokalsemiyle birlikte görülen akut böbrek yetmezliğinde rabdomiyolizin hayatı tehdit eden bir komplikasyonudur. Tedavi, kardiyak komplikasyonları önleyerek başlamalıdır. Hiperkaleminin standart tedavisinde kalsiyum, insülin ve dekstroz takviyesi yer almakla birlikte son tedavi olarak diyalize başvurulabilmektedir. Hipokalsemi, sadece hiperkaleminin tetiklediği bir kardiyotoksisitenin varlığında düzeltilmelidir. Devam eden kas yıkımını durdurmak için kas hiperaktivitesi kontrol altına alınmalıdır.[6], [7]

Enkaz altında kalanların kolları veya bacakları görülebiliyorsa, çıkarma işlemi uzun sürecekse, sonrasında “kurtuluş ölümü” gerçekleşmemesi adına olay yerinde izotonik sıvı (yetişkin 1000 ml/sa, iki saatten sonra 500 ml/sa; çocuk 15-20 ml/kg/sa) başlanması hayati önem taşımaktadır.
Enkaz altında kalanların kolları veya bacakları görülebiliyorsa, çıkarma işlemi uzun sürecekse, sonrasında “kurtuluş ölümü” gerçekleşmemesi adına olay yerinde izotonik sıvı (yetişkin 1000 ml/sa, iki saatten sonra 500 ml/sa; çocuk 15-20 ml/kg/sa) başlanması hayati önem taşımaktadır.
Terese Winslow LLC (Çeviri Pedram Türkoğlu)

Hastaların mortalitesini azaltabilmek için beslenmeye özen gösterilmelidir. Literatürde özel olarak ezilme sendromlu görülen akut böbrek yetmezliği gelişmiş hastalarda ne tür beslenme desteği yapılacağı hakkında fazla veri yoktur. Afetzedeye ilk müdahale yapıldıktan sonra tıbbi tedavisi ve takibi devam etmekte iken uzman diyetisyen eşliğinde crush sendromuna uygun diyet verilmelidir. Daha sonra hastanın klinik durumuna göre böbrek yetmezliğine uygun diyete geçilebilir. Dikkat edilmesi gereken noktalar protein ve potasyum miktarının düşük tutulmasıdır. Hastanın potasyum düzeyleri takip edilerek potasyum içeriği yüksek muz, hurma, armut, kivi, pancar, kereviz, domates, salatalık, ıspanak, havuç, kurubaklagiller, kuru meyveler ve kuru yemişler akut dönemde hastanın diyetinden çıkarılmalıdır. Afet bölgelerinde uzman diyetisyen bulunması, mortalite ve morbiditeyi düşürecektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Crush sendromuna bağlı akut böbrek yetmezliğinde mortalite oranı %15-40 arasında değişmektedir. Hasta akut dönemde hiperpotasemi, kalp yetmezliği ve enfeksiyonlar gibi komplikasyonlar sonucunda kaybedilmezse kronik dönemde böbreklerde kalıcı bir hasar beklenmeyebilir. Tam tersi bir şekilde, afetzedenin hayati tehlikesinin olmadığı düşünüldüğü takdirde reperfüzyon hasarı nedeniyle aniden ölüm gerçekleşebilmektedir. Hatta afetzedelerin kurtulduklarını düşündükleri için suratlarında hafif bir tebessüm ile hayatlarını kaybettikleri rapor edilmiştir. Bu yüzden literatürde gülümseyen ölüm veya bir diğer adıyla kurtuluş ölümü olarak tanımlanmıştır.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Ağır yaralanan hastaların %70'inde ezilme sendromu gelişmektedir. Crush sendromu görülen hastaların %4-100'ünde akut böbrek yetmezliği görüldüğü bildirilmiştir. Çin'de yaşanan ve 242.769 insanın hayatını kaybettiği depremde yaralılar retrospektif olarak değerlendirilmiştir ve crush sendrom insidansı %2-5 olarak raporlanmıştır.[8] Japonya'da yaşanan Kobe depreminde hastaneye yatırılan hastaların %6.1'inde ezilme sendromu görülmüş, bunların %54.3'ünde akut böbrek yetmezliği gelişmiştir. Marmara depremi sonrasında bildirilen hafif ve ağır yaralı hastaların %1.5'inde ezilme sendromu geliştiği tespit edilmiştir.[1]

Önlem Yöntemleri

Rabdomiyoliz sonucu kandaki seviyeleri yükselen maddeler toksititeye ve ölümcül komplikasyonlara neden olabilirler. Deprem sonrası enkaz altında kalan ve crush sendromu gelişmiş hastada enkaz altındayken, potasyum içermeyen izotonik sıvı tedavisinin başlanması gelişecek komplikasyonların riskini minimalize etmektedir. Her rabdomiyoliz olgusunda ezilme sendromu ve her ezilme sendromu olgusunda akut böbrek yetmezliği gelişmediği bilinmeli, uygun tedavi algoritması uygulanmalıdır.

Enkaz altında kalanların uzuvları (kol/bacak) görülebiliyorsa, çıkarma işlemi uzun sürecekse, sonrasında "kurtuluş ölümü" gerçekleşmemesi adına, olay yerinde enkazdan çıkarılmadan izotonik sıvı (yetişkin 1000 ml/sa, iki saatten sonra idame 500 ml/sa; çocuk 15-20 ml/kg/sa) başlanması hayati önem taşımaktadır. Çok az miktarda bile olsa potasyum içeren Ringer Laktat gibi solüsyonlardan kaçınılmalıdır.[10]

Etimoloji

Crush (İng: "crush"), kelime olarak ezilme, sıkışma ve baskıya kalma anlamlarına gelmektedir.[9] Kelime, Eski Fransızcada "diş gıcırdatma" veya "çatlatma" anlamındaki cruissir sözcüğünden gelmektedir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
34
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 10
  • Tebrikler! 5
  • Üzücü! 5
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Korkutucu! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/06/2024 23:52:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/14088

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Beyaz
Görelilik
Bakteri
Hastalık Yayılımı
Organ
Yangın
Gıda Güvenliği
Regülasyon
Foton
Aşırı
Güneş
Sinaps
Yıl
Hamile
Karanlık Madde
Ekonomi
Uterus
Lgbt
Ses Kaydı
Göç
Kamuflaj
Sinek
Biyocoğrafya
Viroloji
Dışkı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
L. Z. Bakkal, et al. Ezilme Sendromu Nedir? Crush Sendromu, Afetzede İçin Neden Önemlidir?. (23 Şubat 2023). Alındığı Tarih: 23 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/14088
Bakkal, L. Z., Türkoğlu, P. (2023, February 23). Ezilme Sendromu Nedir? Crush Sendromu, Afetzede İçin Neden Önemlidir?. Evrim Ağacı. Retrieved June 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/14088
L. Z. Bakkal, et al. “Ezilme Sendromu Nedir? Crush Sendromu, Afetzede İçin Neden Önemlidir?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 23 Feb. 2023, https://evrimagaci.org/s/14088.
Bakkal, Leman Zeynep. Türkoğlu, Pedram. “Ezilme Sendromu Nedir? Crush Sendromu, Afetzede İçin Neden Önemlidir?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, February 23, 2023. https://evrimagaci.org/s/14088.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close