Evrim Ağacı Neden ''Dişi'' Diyor?

Evrim Ağacı Neden ''Dişi'' Diyor? Regnsky
4 dakika
7,727 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Ne yazık ki kültürün yönlendirmelerine ve atıflarına aldanan birçok okurumuz, Evrim Ağacı olarak insan dişilerini tanımlamak için de yaygın olarak kullandığımız "dişi" sözcüğünü garipsiyor; neden "kadın" demediğimizi soruyor. İzah edelim:

Eşeyli üreyen canlıların (genellikle bitkiler ile hayvanların) çok büyük bir kısmı, kromozom durumuna bağlı olarak iki eşeye (cinsiyete) ayrılır: erkek ve dişi. İnsan (Homo sapiens) türünün de dahil olduğu Memeli Hayvanlar Sınıfı'nın ezici bir çoğunluğunda iki eşey kromozomu durumu görülür: XX ve XY. Bunlardan XX olanlara bilimde "dişi", XY olanlara "erkek" adı verilir. Biyolojik olarak, insanların da XX kromozomuna sahip olanlarına "dişi" denir. Bu; toplumdan topluma ve zamandan zamana erkekler tarafından dişilere takılan kadın, kız, karı, avrat, hatun, dam, am, bayan, hanım, zen, zenne, nisa, nisvan, cadı, saçıuzun gibi kelimelerin aksine, halen bilimsel nötralliğini (tarafsızlığını) korumakta olan, hiçbir kültürel yaftayı üzerinde barındırmayan ve yaygın olarak kullanılan bir sözcüktür. "Dişi" sözcüğünün garipsemenin iki nedeni var:

Birincisi, bilimden oldukça uzak bir toplumsal yapıya sahip olmamız, dolayısıyla sıradan ve yaygın bilimsel terminolojiyi garipsememiz. Örneğin İngilizce bilenler, bilimle daha yakından aşina olan ve İngilizce konuşan kültürlerde "male vs. female" (erkek / dişi) kavramlarına yabancılık duymayacaklardır. İngilizce konuşan kimse "Neden 'woman' (kadın) demedin de 'female' (dişi) dedin?" diye sormayacaktır. Çünkü insan dişisi, dişidir!

İkincisiyse, genel olarak tüm kültürlerde, insanın diğer hayvanlardan ayrı bir yeri ve konumu olduğu sanrısının bulunmasıdır. Diğer hayvanlarda erkek ve dişi diye bahsederken, insanlarda bunu kullanmamamız gerekmesinin biyolojik ve bilimsel nedeni nedir? Homo sapiens, Hayvanlar Alemi'ne (Animalia) ait bir tür değil midir? Elbette öyledir! Dolayısıyla bir devede ya da köpekte olduğu gibi insanın da erkeği erkektir, dişisi de dişidir.

Reklamı Kapat

Aslında insanın hayvanlardan üstün olduğu sanrısından kaynaklanan bu garipsemenin tam tersine de sıklıkla rastlıyoruz. Örneğin benzer kişiler, hayvanların tekil örneklerinden bahsederken onlara "birey" (İng: "individual") dediğimizde garipsiyorlar. "Köpek bireyi" ya da "eşek bireyi" demek gibi... Hayvanlardan bahsederken "birey" sözcüğünün kullanılmasına itiraz ediyorlar. Neden? "Çünkü sadece insanların "bireyleri" vardır; hayvanların yoktur!" İşin hukuki tanımlarını bir kenara bırakacak olursak, biyolojide her bir canlının, her bir popülasyonunun (topluluğunun, toplumunun) her tekil örneğine "birey" adı verilir. İnsan ile diğer hayvan türleri arasında hiçbir fark yoktur. Bununla semantik olarak kavga etmek yerine, kulak aşinalığı edinmek en doğrusu olacaktır.

Bir bilim oluşumu, özellikle de bir biyoloji-odaklı bir bilim oluşumu olarak, herhangi bir kişi, cinsiyet, grup ve zümre tarafından dişileri çeşitli niteliklerine göre tanımlamaya ve ayırmaya çalışan bu sözcüklerden uzak bir dil yerleştirmeye çalışıyoruz. Dişi, bize göre bunun için en uygun adaydır. Daha önemlisi, toplumda bilimsel kültür ve terminolojiyi aşina kılmaya çalışan bir ekip olarak, "erkek-dişi" ayrımından kaçınmayı iki yüzlülük olarak görüyoruz. Tıpkı, yeri geldiğinde, "Tüylerim diken diken oldu." gibi kalıpların hatalı olduğunu belirtmemiz gibi. Çünkü Memeliler Sınıfı'nda "tüy" bulunmaz. Tüy, sadece Kuşlar Sınıfı'nda bulunur ve onların ayırt edici özelliğidir. "Kıl" ise sadece Memeliler Sınıfı'nda bulunur ve onların ayırt edici özelliklerinden biridir. Ancak insanların peşinden giderek, "Neden doğrusunu söylemiyorsun?" gibi bir fanatiklik de yapmıyoruz; az önce sözünü ettiğimiz semantik kavgalara girmiyoruz. Bu nedenle, bu tip bir fanatizm ve kavgabazlık ile karşılaşmak üzücüdür.

Bilimde, özellikle de sosyal bilimlerde, insanlar için yukarıda saydığımız sözcüklerden "kadın" sözcüğü kullanılabilmektedir. Biz de, sosyal bilim araştırmalarının sonuçlarından bahsederken, bu kullanıma yer veriyoruz. Çünkü iki sözcük de eş değerdedir ve kullanılabilir. Bu, İngilizcedeki "female" (dişi) ve "woman" (kadın) sözcükleri arasındaki ayrımdan kaynaklanmaktadır. Buna rağmen, akademik camiada, özellikle de insan biyolojisi araştırmalarının ezici çoğunluğunda "dişi" sözcüğü tercih edilir. Bizim kullanımımız da bunu yansıtmaktadır.

Etimolojik Köken Sorunu

Bir diğer örnek olarak, teknik olarak İngilizcede cinsiyetlerden söz ederken kullanılan "man" sözcüğü dilimize "adam" veya "eril" olarak, "male" sözcüğü ise "erkek" olarak çevrilmelidir. Böylece man/woman, adam/kadın olarak; male/female ise erkek/dişi olarak dilimizde yer bulabilir. Örneğin bu konuda bir diğer yaygın yanlış, "female" (dişi) sözcüğünün "male" (erkek) sözcüğünden türetildiğine yönelik düşüncedir. "Female" sözcüğü içerisinde halen "male" sözcüğünün bulunmasının dişileri alçalttığı düşünülmektedir. Halbuki, "female" sözcüğü "male" sözcüğünden türetilmemiştir. Latincedeki "kadın" anlamına gelen femella sözcüğünden gelmektedir. Latincede "erkek" anlamına gelen male veya masle sözcüğünden türetilen "male" sözcüğü ile etimolojik olarak hiçbir alakası yoktur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yukarıdaki sözcüklerden birçoğu toplumsal kimlik kavramına saplanıp kalmış, gelişmemiş ve taraflı olan toplumların geliştirdiği sözcüklerdir. Bu konuda bilgilenmek için buradaki makalemizi okuyabilirsiniz. Kültürel gelişim sırasında bu sözcüklerin hatalı veya eksik olarak dilimize yerleşmiş olması, bu hata ve eksiklikleri gidermek için çalışmamız önünde bir engel olduğu anlamına gelmemektedir. Bilimsel bir yanlış veya eksik varsa, bunu düzeltmek biz bilimseverlere ve bilim insanlarına düşmektedir.

Umarız açıklayıcı olmuştur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/08/2021 13:05:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5555

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Besin Değeri
Müzik
Taklit
Kan Hastalıkları
Yaşamın Başlangıcı
Savaş
Elektron
Doktor
Covid-19
Paleontoloji
Elektrokimya
Tehlike
Uygulama
Astrofotoğrafçılık
İnternet
Molekül
Tedavi
Evrim Teorisi
Çalışma
Uydu
Koaservat
Çeşitlilik
Genetik Mühendisliği
Tür
Hayvanlar Alemi
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın