Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Hücreler Neden Yuvarlaktır ve Bölünerek Çoğalırlar?

Hücreler Neden Yuvarlaktır ve Bölünerek Çoğalırlar? GutSpace
11 dakika
10,432
  • Hücre Biyolojisi

Canlılığın en temel yapıtaşı olan hücrelerin yuvarlak olma davranışını/eğilimini anlamak için, canlılığın kökenlerine inmemiz gerekiyor. Canlılığın başlangıcına... Yani, "cansız" olarak tanımladığımız kavramların, belirli çevre şartları altında kademeli değişerek "canlı" olarak tanımlayacağımız kavramların ortaya çıkışına... Bunu inceleyen teori, Evrim Teorisi değil, Abiyogenez Teorisi'dir.

Abiyogenez Kuramı dahilinde cansız varlıklardan, yaklaşık 500 milyon yıl süren bir deneme-yanılma süreci sonucunda, ilk defa canlı varlıkların kimyasal evrim yoluyla oluştuğunu biliyoruz. Bu sürecin en önemli basamaklarından birisi, belki de canlılık tarihinin en önemli olayı olan "bölünme" ("üreme") olayıdır. Bu ilk bölünme, günümüzde de prokaryotik canlılarda görebildiğimiz "amitoz bölünme" (binary fission) ile olmuştur. Yani hücre, yaklaşık olarak ortadan, mümkün olduğunca eş (ancak içerikler heterojen olarak dağılabilir) bir şekilde ikiye bölünmüştür. İyi ama... Neden? Neden bir varlık "bölünme" ihtiyacı duysun ki? Canlılar, üremeden de evrimleşemezler miydi?

Bu Reklamı Kapat

Bunun temeli sebebi, ilkin canlılar ("koaservatlar") ile, bulundukları çevrenin etkileşimidir. Bu etkileşimin en önemli ayaklarından birisi, koaservatların vücudunu oluşturan yağ zırhları (günümüzdeki buna "hücre zarı" diyoruz) aracılığıyla dışarıdan içeriye maddeler girip çıkmaya başlamasıdır. Çünkü canlılığın modern tanımının iki önemli parçasından birisi hücresel organizasyon (vücudu dış dünyadan ayıran bir yapı) ile, bu organizasyon dahilinde sürdürülen kimyasal süreçlerle enerji üretmek ve bunu, entropi artışına karşı koymak için kullanmaktır. Yani canlılığın "canlı" kalabilmesi için vücut içi kimyasal faaliyete, bunun sonucunda üretilen enerjiye, atıkların vücuttan gönderilmesine, vb. hücresel faaliyetlere ihtiyaç vardır. Bu sürecin büyük çoğunluğu, koaservatların yağ (lipit) zırhlarından geçerek olmaktadır.

Vücut içine alınan moleküllerin kullanılması ve biyokimyasal tepkimelerin sürmesi sonucunda artan ürünlerin sonucunda, ilkin canlılığı oluşturan hücreler büyümüş ve gelişmiştir. Bu durum, biyoloji ve kimyanın alanının fiziğe taşmasına neden olmuştur. Çünkü fiziksel büyüme, sadece biyoloji ve kimyanın sorunu değildir. Fiziksel yasalar da doğrudan bu süreci etkilemektedir. Giderek irileşen bir vücut, çok sayıda enerjinin ve kuvvetin birbiriyle etkileşiminin değişmesi demektir. Bunların başında, yüzey enerjisi ve potansiyel enerjinin değişmesi gibi kavramlar gelmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Hacmin Yüzey Alanına Oranı (HAO)

Fizik yasaları dahilinde, bir cismin potansiyel enerjisinin en düşük olabilmesinin yollarından biri, o hücrenin "Yüzey Alanı / Hacim Oranı" ( (İng: "Surface Area to Volume Ratio", SA:V) kavramının matematiksel değerinin en yüksek olmasıdır (ya da Hacmin Alana Oranı, HAO, en düşük olmasıdır). Eğer en iri astronomik nesnelerden, günlük yaşantımızı oluşturan bir kap su gibi çok basit cisimlere kadar her varlık, potansiyel enerjilerini minimuma getirme eğilimindedirler. Örneğin, gerilen bir yayda potansiyel enerji birikir ve yay bunu boşaltmak ister. Havadaki bir top, sahip olduğu yüksek potansiyel enerjisini azaltmaya çalışır, bu nedenle kütleçekimi etkisiyle yüzeye düşer. Bir kap içindeki suyu dökecek olursanız, su yüzeye olabildiğince yayılarak potansiyel enerjisini minimize etmeye çalışacaktır. Bir insanlar (ve diğer sayısız hayvan), uyku moduna geçerken yatay olarak yatıp, potansiyel enerjimizi en aza indiririz. Tüm bunların en temel nedeni, potansiyel enerjisi düşük maddelerin daha kararlı/dengeli bir yapıda olmasıdır.

Bunun yanı sıra her nesne, belli bir şekle sahiptir veya bir akışkan ise bulunduğu kabın şeklini alır. Ancak canlılığın neredeyse tamamı belli bir şekle sahiptir. Bu şekil, kimi zaman bir küre, küp, dikdörtgen prizma, vb. şekiller olarak modellenebilir (gerçeği %100 yansıtmasa da, yaklaşık bir model oluşturulabilir). Örneğin biz insanlar, kabaca bir dikdörtgen prizma olarak modellenebiliriz. Ancak canlılığı oluşturan hücrelerin neredeyse hepsi (bitki hücreleri gibi istisnalar hariç), bariz bir küre şekline sahiptir. Özellikle de canlılığı ilk oluşturan koaservatların tamamen küresel oldukları düşünmektedir. Dolayısıyla kürelerin irileştikçe potansiyel enerjilerinin nasıl değiştiğini anlamak, bölünmenin ve üremenin arkasında yatan nedeni de ortaya çıkarabilir.

Hücre büyüdükçe, kürenin hacminin büyüme miktarı, yüzey alanının büyüme miktarında çok daha hızlıdır. Çünkü hacim, bir uzunluğun kübü ile büyür (R3). Alan ise aynı uzunluğun karesi ile büyür (R2). Bunu, bir kürenin hacmi ile yüzey alanını veren formülleri inceleyerek de görebilirsiniz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dolayısıyla bir hücre büyüdükçe ne olur? Hacim hızla artarken, yüzey alanı aynı hızda büyüyemez. Dolayısıyla hacmin yüzey alanına oranı (HAO) giderek büyür (ya da, Yüzey Alanı Hacim oranı küçülür). Bu, hücrede kararsızlığa sebep olur. Ve hücre, fizik yasaları dahilinde, kendisini küçültmeye meyillenir. Bu, "isteğe bağlı" olan bir şey değildir. Kütleçekimi etkisi altında Dünya'ya doğru çekilmeyi ne kadar istiyorsak, yüksek HAO etkisi altında hücreler de o kadar bölünmeyi ister. Bu bir tercih değildir. Zorunluluktur. İşte bu sebeple, ilk hücreler bölünmeye meyilli hale gelmiştir. Elbette koca bir insan (ya da bitki), durup dururken ikiye bölünemez. Ancak ilkin hücreler, mikroskobik yapıdalardı (tıpkı günümüzdeki hücreler gibi). Biyolojik, esnek yapıları, cansız veya aşırı iri varlıkların aksine, bu bölünmeye izin vermiştir. Bu noktaya az sonra geri döneceğiz ancak yeri gelmişken, hücrelerin neden yuvarlak olduğuna da değinelim:

Hücreler Neden Yuvarlaktır?

Hücrelerin yuvarlak olma sebebi kimyasal ve biyolojik değil; daha ziyade fizikseldir! Yuvarlak (küresel) bir cisme bu şeklini veren, hiçbir kenarı veya köşesi olmamasıdır. Kürelerin yüzeyi sonsuz değilse de, sınırsızdır. Bunun biyolojik etkisi nedir? Kenarı ve köşesi olmayan cisimler üzerinde fiziksel yük daha eşit ve daha dengeli miktarda dağılır. Kenarlar ve köşeler, fiziksel yükün (stresin) biriktiği noktalardır. Aşağıdaki grafikler, bu stresin dağılımını kısmen de olsa göstermektedir:

Mecway
YouTube

İşte küresel olan veya küreye en yakın olan yapılar, fiziksel açıdan en az stresi üzerlerinde barındırırlar (ya da en azından, stresi en dengeli şekilde tüm vücuda dağıtabilirler). Dikkat ederseniz, endüstriyel tasarımlarda da mümkün olduğunca sivri köşelerden kaçınılır. Bu hem sağlık açısından (yani bizler açısından) iyidir, hem de sivri uçlarda daha çok mekanik stres barınacağından, kırılma (İng: "fracture", "failure") daha kolay olabilecektir. Benzer şekilde, doğada da bu yüzden sivri uçlara mümkün olduğunca "izin verilmez". Aşırı özelleşmiş iğneler, dişler, zırhlar gibi sivri uçlar barındıran organlar haricinde canlıların kendi vücutları keskin köşelere ve uzun kenarlara sahip değildir. Birçok canlı daha yuvarlak, daha yumuşak geçişlere sahip olacak biçimde evrimleşmiştir. Bir canlı, bu tip bir yapı geliştirmeye çalışsa bile, daha kolay kırılmalar, kopmalar, yaralanmalar meydana geleceğinden, Doğal Seçilim ile bu varyasyonlar (çeşitlilik) elenecektir.

Ufak ve küresel olmanın bir diğer avantajı da, hem hacmin, hem de yüzey alanının oldukça küçük olmasıdır. Bunun avantajı şudur: Çevre, oldukça faydalı besinlere sahip olsa da, aynı zamanda sayısız tehlikeye de gebedir. Birçok hücre, kendilerini olabildiğince küçük tutarak, yüzey alanlarının çevreyle en az miktarda etkileşmesini sağlamak isterler. Bu etkileşim, madde alışverişi açısından değerlendirilmemelidir. Daha ziyade, çevrede bulunabilecek zararlı maddeler, diğer fiziksel unsurlar, vb. olumsuz faktörlere karşı bir savunma mekanizması olarak görülmelidir.

Elbette, her hücre de dairesel değildir. Özellikle de çok hücreli canlıların vücutlarındaki hücreler, küp, altıgen, vb. birçok şekilde olabilirler. Bunun sebebi, hücre şeklini belirleyen tek fiziksel unsurun stres dağılımı olmamasıdır. Örneğin birçok canlıda hücreleri, en etkili şekilde paketlenip, dar bir alana en az artık bırakacak şekilde sığabilmek için altıgen veya altıgene yakın şekillerdedir (beşgen gibi). Bitki hücreleri, meşhur bir şekilde dikdörtgenimsi bir ovaldir. Ancak bunlarda bile kenarlar oldukça yuvarlanmış haldedir; çünkü hiçbir hücre sivri uçlar üretmek istemez. Hem masraflıdır, hem de tehlikeli...

Bu Reklamı Kapat

Hücreler Neden Çoğalıyor?

Hücrelerin yuvarlak olmasının en temel nedenlerinden birisi, biyolojik ve kimyasaldır. Yüzey Alanının Hacme Oranı (SA:V) azaldıkça, canlıların devasa hacimlerini doyurmak için gerekli olan madde alışverişi çevreyle yapılamaz hale gelir. Çünkü hücre içine alınacak olan ve hücreden dışarı atılacak olan bütün maddeler, hücrenin dış zırhı içinden geçmek zorundadır. Bu yüzeyin alanı, SA:V oranı içindeki "yüzey alanı" kısmıdır. Bu kısım, hacme göre daha küçükse (yani SA:V oranı küçüldükçe), hacmin ihtiyacı olan madde miktarı hücreye alınamamaya başlar. Dolayısıyla hücreler bölünerek bu oranı dengelemeye çalışırlar. Daha küçük bir küre, daha iri bir küreye göre daha yüksek SA:V oranına (veya daha düşük bir HAO değerine) sahiptir. 

Bu temel yaklaşım, günümüzdeki bütün canlıların yaptığı en temel davranışlardan birinin kökenine ışık tutmaktadır: Neden cinsel isteğe sahibiz? Neden ürüyoruz? Elbette bunu tek bir açıdan cevaplamak imkansız. Üremenin, cinselliğin, cinsiyetlerin temellerine yönelik sayısız teori geliştirildi. Bunların bazılarına buradaki yazımızda değinmiştik. Ancak burada öğrendiklerimiz de, canlılardaki üreme davranışının kökenine yönelik bazı fikirler edinmemizi sağlamaktadır. 

Çoğalmaya meyilliyiz, çünkü canlılığın başlangıcında ortaya çıkan en temel moleküller olan ve hücrelerin bütün davranışlarını ve özelliklerini bünyelerinde barındıran DNA ve onun atası RNA, çoğalmayı mümkün kılan enzimlere ait bilgileri de bünyesinde barındırmaktadır. Yani hücrelerin en eski zamanlardaki bölünmeye yönelik eğilimleri, onların özelliklerini barındıran DNA-RNA kodlarının da buna göre düzenlenmesiyle sonuçlanmıştır. Bu nedenle, günümüzden 4 milyar yıl kadar önce başlayan en ilkin canlılığın bölünebilme ve çoğalma özelliği, aradan geçen milyarlarca yıl sonunda, o atalardan evrimleşmiş olan bütün torun türlere miras olarak kalmıştır.

Buna bir diğer açıdan bakmak da mümkündür: Eğer ki atalarımızdan herhangi birisi üremeye meyilli olmayan canlılar olsaydı veya ilk canlılardan bize kadar gelecek olan soy hattı bölünme veya diğer yöntemlerle çoğalmayı başaramamış olsalardı (o şekilde evrimleşmiş olsalardı), günümüzdeki canlıların hiçbiri var olamazdı. Bizler de burada olamazdık! Örneğin Plüton gezegeninde "Neden canlılar üreyecek biçimde evrimleşti?" diye soran hiç kimse yok. Çünkü oradaki hiçbir varlık, en azından bildiğimiz kadarıyla, canlılığın temelinde yatan bu özelliklere sahip olacak biçimde evrimleşmedi. İşte bizim atalarımız da bunu başaramamış olsaydı, ne bu soruyu sorabilirdik, ne de bu soruya cevaplar üretebilirdik. Çünkü genetik materyalin aktarımı olmadan, canlılığın ve türün devamlılığı sağlanamaz ve doğa içerisinde, bizim gibi düşünen hayvanlara kadar olan uzun evrimsel zincirlerin en en başındaki küçük bir hücreli ve prokaryotik hücremsi atalarımız, bölünerek ve genetik materyali aktararak varlıklarını sürdürmeyi başarabilecek nitelikteydi ki, bizler var olabildik. Eğer böyle bir canlı var olmasaydı, bu okuduğunuz metin de var olmayacaktı. 

Bu Reklamı Kapat

İşin bu kısmı bilimden ziyade felsefe gibi dursa da, özünde çok kritik ve bilimsel bir neden-sonuç ilişkisini barındırmaktadır. Şöyle düşünebilirsiniz: Belki de, günümüzden 4 milyar yıl öncesinde, üremeye meyilli olmayan "canlılar" da, cansız moleküllerden evrimleşmişlerdi. Yani bildiğimiz ve alışageldiğimiz canlılığa gidecek olan soy hattının kuzenleri arasında, yine canlı olan ama bölünme konusunda başarısız olan başka soy hatları da bulunuyordu. Ancak bunların evrimsel yolağı fazla uzağa gidemedi; çünkü bölünemeyen bir yapı, sürerlilik sağlayamazdı. Evet, cansızlar (örneğin bir kaya parçası), belli bir sürerliliğe sahiptir; ancak bu, onu pek de ilgi çekici kılmamaktadır. Günümüzdeki bazı jeolojik oluşumlar yüz milyonlarca yıldır vardır; tıpkı sayısız canlı gibi... Ancak jeolojik oluşumlar, canlılık kadar ilgi çekmez; çünkü canlılığa ait diğer özelliklere sahip değillerdir. Canlılığı büyüleyici kılan, hareketli, aktif, iç dünyalarını dışarı yansıtabilen varlıklar olmalarıdır. Dolayısıyla en erken koaservat atalarımızın kuzenleri arasından üreme becerisine sahip olmayanlar, istedikleri kadar evrimleşebilmiş olsunlar, devamlılıklarını sağlayamadıkları için, soyları tükenmiştir.

Bizler de, karmaşık yapılarımız bir kenara, en nihayetinde bir yığın hücre olduğumuz ve bu hücrelerin kolektif çalışmasının bir ürünü olarak var olduğumuz için, hücrelerimizin atasal durumlarından beri gelegelen "istekleri", daha doğrusu varlıklarını sürdürebilmek adına Doğal Seçilim ile seçilegelen biyokimyasal reaksiyonları, bizim yapımıza da yansımaktadır. İşte bu, bizim cinsel isteğimizin kökeninde yatan nedendir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 8
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Brooklyn College. Why Are Cells So Small?. (29 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2019. Alındığı Yer: Brooklyn College | Arşiv Bağlantısı
  • Socratic. How Does Surface Area To Volume Ratio Relate To Cell Division?. (20 Haziran 2015). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2019. Alındığı Yer: Socratic | Arşiv Bağlantısı
  • ScienceLine. Are All Plant Cells Square And All Animal Cells More Round In Shape?. (2 Aralık 2010). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2019. Alındığı Yer: ScienceLine | Arşiv Bağlantısı
  • H. Matthews. What Controls Cell Shape?. (16 Aralık 2013). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2019. Alındığı Yer: The Naked Scientists | Arşiv Bağlantısı
  • Plaza. Why Must A Cell Divide?. (29 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2019. Alındığı Yer: Plaza | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2022 20:43:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3975

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Memeli
Maymun
Virüsler
Zehirli Mantar
Çevre
Okyanus
Koronavirüs
Diş Hekimliği
Yeni Koronavirüs
Koruma
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Doğal Seçilim
Molekül
Evrenin Genişlemesi
Antikor
Modern
Deney
Balık
Eğitim
Elektron
Beyin
Evrim Teorisi
Balina
Bebek Doğumu
Pandemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.