Diyet Tercihlerimiz ve Beslenme Biçimimiz, Atmosfere Saçılan Sera Gazlarını Nasıl Etkiliyor?

Karbon Ayakizinizi Azaltarak Küresel Isınmayı Yavaşlatmaya Katkı Sağlamak İsterseniz, Et Tüketiminizi Durdurmasanız Bile, Azaltabilirsiniz!

Diyet Tercihlerimiz ve Beslenme Biçimimiz, Atmosfere Saçılan Sera Gazlarını Nasıl Etkiliyor? INSEAD Knowledge
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
1,327 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Karbon ayak izi; alınan her ürün veya gerçekleştirilen her faaliyet için farklı süreçlerde atmosfere salınan karbon gazı toplamı olarak tanımlanabilir. Başka bir deyişle, birim karbondioksit cinsinden ölçülen, kurum veya bireylerin, ulaşım, ısınma, elektrik tüketimi vb. faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının miktarıdır.

Besin tercihlerimizin de karbon ayak izimize etkisi vardır. Her besinin, üretim sürecinden sofraya gelene kadarki sürede geçirdiği tüm işlemler o besinin karbon ayak izini belirler. Üretiminde harcanan su, ulaşımı, taşıma için soğuk zincire ihtiyaç duyulup duyulmaması, üretim süreci gibi birçok faaliyet bu konuda belirleyicidir. Bunu daha iyi anlamak için, çeşitli besinlerin sera gazı (İng: "Greenhouse Gas" veya kısaca "GHG") üretimlerine bakalım;

Çeşitli besinlerin hanehalkı sayısına, harcanan dolar başına, içerdiği enerji (kilokalori veya kalori) başına ve kütle (kilogram) başına toplam sera gazı salımlarının karşılaştırılması. Değerler, kırmızı etin değerine göre, göreli olarak gösterilmiştir (bu nedenle kırmızı et her seferinde 1 olarak verilmiştir).
Çeşitli besinlerin hanehalkı sayısına, harcanan dolar başına, içerdiği enerji (kilokalori veya kalori) başına ve kütle (kilogram) başına toplam sera gazı salımlarının karşılaştırılması. Değerler, kırmızı etin değerine göre, göreli olarak gösterilmiştir (bu nedenle kırmızı et her seferinde 1 olarak verilmiştir).
American Chemical Society

Bu tabloya kısaca göz atacak olursak et ve et ürünleri ile süt ve süt ürünlerinin yaydığı sera gazı oranının diğer besinlere oranla daha yüksek olduğunu görmekteyiz. Bu da dolaylı olarak bu besinlerin karbon ayak izini arttıracaktır. Peki neden bu besinler daha fazla CO2 yayıyor?

Çünkü bu besinlerin hepsi, hayvanlar aracılığıyla elde edilmektedir. Bitkilerden elde edilen ürünlerle kıyaslanacak olursa hayvan ürünlerinin Dünya üzerindeki yükü, CO2 üretimi açısından daha fazladır. Örneğin yapılan bir araştırmaya göre ABD'de sığır etinin fasulyeyle değiştirilmesi, ABD ekim alanlarının %42'sini serbest bırakabilir ve sera gazı emisyonlarını azaltarak karbon azaltma hedefinin %75'ini gerçekleştirebilir. Ayrıca mikrobiyolojik açıdan risksiz olması için et ve ürünlerinin ulaşımları ve depoları boyunca soğuk zincir kullanılmaktadır. Bu soğuk zincirin de üretilen CO2 miktarına etkisi oldukça fazladır.

Reklamı Kapat

Ortaya çıkan CO2 emisyonunun en önemli kaynağının hayvansal üretim olduğu ve toplam emisyonun %9’una eş değer olduğu biliniyor. Ortaya çıkan emisyonun kaynağı doğrudan hayvanın kendisi olmayıp, yem üretimi, gübre işleme, ürünlerin işlenmesi ve taşınmasında kullanılan enerji ile ortaya çıkan CO2 de önemli bir pay oluşturmaktadır. Sanayileşmiş hayvansal üretimin, sera gazı salınımının artması, topraklardaki verimsizleşme, su kirliliği gibi çevresel sorunlara ciddi katkı sağladığı ifade edilmektedir.

Diyetler, Karbon Ayak İzleri ve Besin Değerleri Karşılaştırması

Peki gıdalar bazında durum böyle iken, diyet türlerinde nasıl, bir de ona bakalım. Karbon ayak izi ve beslenme kalitesinin karşılaştırılmasına odaklanan çalışmalarda sonuçlar şöyle sıralanıyor:

  • Akdeniz ve Atlantik diyetleri gibi yüksek beslenme skoruna sahip diyetlerin yanı sıra vejetaryen diyetleri de yüksek sürdürülebilirlik skorlarına (yani düşük karbon ayak izine) sahiptir.
  • Hint ve Peru diyetleri, temel olarak baklagiller, tahıllar ve sebzeler gibi bitkisel ürünlerin yüksek alımının yanı sıra hayvansal ürünleri düşük miktarda içermelerinden dolayı en iyi karbon ayak izi skorlarını göstermektedir.
  • Kadınlar ortalama olarak erkeklerden daha az enerji tüketmektedir; bu nedenle kadınların diyetlerinde karbon ayak izi genelde daha düşük çıkmaktadır.
  • Kuzey ve Batı Avrupa ülkelerindeki diyet seçimleri, esas olarak süt ürünlerinin fazla tüketimi nedeniyle daha yüksek karbon ayak izi anlamına gelebilmektedir.

Ek olarak, gıdaya dayalı diyet yönergelerini (yani sağlıklı diyetler) takip eden diyetler her zaman daha düşük sera gazı emisyonlarına neden olmaz. Benzer besin özelliklerine sahip çok sayıda gıda maddesi vardır, ancak belirgin şekilde farklı sera gazı emisyonları (GHGE) vardır. Bu nedenle, daha sürdürülebilir diyet önerileri, geviş getiren et tüketiminin yerine kümes hayvanları tüketimi, hayvansal proteinin (tamamen değil) yerine baklagiller gibi diğer gıdalarla değiştirmeye odaklanmalıdır. Tüm bu stratejilerle, daha çevre dostu ve daha sağlıklı beslenme sağlanabilmektedir.

Diyetinizi Bilinçli Seçin, Kendinize Zarar Vermeyin!

Ancak burada unutulmamalıdır ki her besin birbirinin yerini tamamen tutmayacaktır. Örneğin kırmızı et ve beyaz et protein içeriği açısından benzerdir; ancak kırmızı et daha fazla demir içerir. Ya da baklagiller özellikle vegan ve vejetaryen diyetlerde protein kaynağı olarak kullanılabilir; ancak biyoyararlanımının et ürünlerine oranla daha düşük olduğu göz ardı edilmemelidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Düşük sera gazı salımına sebep olan diyetler daha fazla lif ve E vitamini; daha az sodyum ve doymuş yağ içerirler. Ancak bu diyetlerin besin profilleri, yüksek sera gazı salımına sebep olan diyetlere göre önemli ölçüde daha az demir, kalsiyum, D vitamini, A vitamini, kolin ve potasyum içerdikleri için, tüm açılardan üstün değildirler. Bu, büyük oranda, bu diyetler içerisindeki hayvansal gıdaların, etin ve süt ürünlerinin düşük tüketiminden kaynaklanmaktadır.

Sonuç

Küresel iklim değişikliğinin geldiği nokta ve gıda sisteminin buna katkısı göz önüne alındığında, çevresel etkileri içeren beslenme rehberliğinin daha fazla dikkate alınması kayda değerdir. Diyet kalitesi ile çevresel etki arasındaki ilişki nüanslı olmasına rağmen, hem sera gazı salımını azaltan hem de genel beslenme kalitesini iyileştiren kabul edilebilir diyetlerin oluşturulması mümkündür.

Sonuç olarak; gereğinden fazla hayvansal gıda tüketiminin dünyada karbon ayak izini ve sera gazı emisyonunu arttırdığı aşikardır. Bunun yanında hayvansal gıdadan tamamen uzak diyet modelleri besin değerini düşürebilmektedir. Hayvansal gıdadan tamamen uzaklaşmadan ve besin değerini düşürmeden aynı zamanda dünya ekosistemini de gözetecek beslenme planlamalarının uygulanması daha doğru olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Bilim Budur! 4
  • İnanılmaz 4
  • Muhteşem! 3
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/05/2021 22:44:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10162

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Kromozom
Eşcinsellik
Dinozor
Kanıt
Ağız Sağlığı
Böcek Bilimi
Çalışma
Acı
Popülasyon
Stephen Hawking
Uyku
Mantık
Büyük
Seçilim
Doğa Gözlemleri
Biyolojik Antropoloji
Önlem
Pandemi
Bağışıklık Sistemi
Biliş
Öğrenme
Tıp
Yüz
Renk
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın