Dile Dolanan Şarkılar (Kulak Kurtları): Şarkılar Neden Dilimize Takılır? Bir Şarkıyı Aklımızdan Çıkarmak İçin Neler Yapabiliriz?

Dile Dolanan Şarkılar (Kulak Kurtları): Şarkılar Neden Dilimize Takılır? Bir Şarkıyı Aklımızdan Çıkarmak İçin Neler Yapabiliriz? Vox
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
1,104 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Müzik söz konusu olduğunda, akılda kalıcı ve sinir bozucu arasında ince bir çizgi vardır. Bazen tek bir şarkı sözü bile günlerce beyninizde kalabilir ve zihninizden çıkmayı reddedebilir.[1], [2] Halk arasında kulak kurdu (İng: "earworm") olarak bilinen bu sözcüğe, bilimde İstem Dışı Müziksel Görüntü veya Takılmış Şarkı Sendromu adı verilir.[3], [4], [5]

Elbette, konunun gerçek bir "kurt" ile ilgisi yoktur; bu, daha ziyade, tıpkı bir elmayı işgal eden bir elma kurdunun yaptığı gibi, müziğin zihnimizi işgal ettiğini ifade eden bir benzetimdir. Benzer şekilde, bu durum gerçek bir "sendrom" da değildir; örneğin, palinakusis olarak bilinen, temporal lobun aldığı hasar sonucu oluşan işitsel halisünasyonlarla karıştırılmamalıdır.[6]

Gelin bu yazıda, şarkıların neden dilinize takıldığını ve daha da önemlisi, onları ait oldukları yere, beyninizin derinliklerine göndermek için ne yapabileceğinize bir bakış atalım.

Reklamı Kapat

Şarkılar Neden Dilimize Takılır?

Öncelikle bunun kişisel bir problem olmadığını, son derece yaygın bir olgu olduğunu belirterek başlayalım: Cincinnatti Üniversitesi’nden pazarlama profesörü James J. Kellaris tarafından yapılan bir araştırmaya göre, insanların yaklaşık %98'i hayatlarında en az 1 kez kulak kurdu denen bu olayı deneyimlemiştir ve diline takılan bir şarkıdan kurtulmakta zorlanmıştır.[7] Cinsiyetler arasında kulak kurduna yakalanma oranlarında dikkate değer bir fark gözlenmemiştir; ancak kadınlarda bir şarkının dile dolanma süresi genellikle daha uzun ve şarkının zihinde yarattığı rahatsızlık hissi daha şiddetlidir.[8]

Uygulamalı psikolog Aditya Shukla, "İstem Dışı Müzikal Görüntü" (İng: "Involuntary Musical Imagery" veya kısaca "INMI") olarak adlandırdığı, bir şarkıyı kulak kurdu haline getiren şeyin ne olduğunu bir özellik listesi geliştirmiştir.[9] Shukla'ya göre, kulak kurdu olmaya yatkın şarkılar:

  • Aynı akor dizisine sahiptir; yani kendisini sürekli tekrarlayan ve hatırlanması kolay küresel bir müzik temasına sahiptir.
  • Şarkı içindeki, özellikle kırılma noktalarında meydana gelen değişikliklerin gradyanı alışılmadık ve beklenmedik inişler ve çıkışlar, aralıklar, duraklamaları içerir.
  • Kulak kurtları pozitif duyguları da negatif duyguları da içeren şarkılardan kaynaklanabilir; ancak dilimize takılmayan şarkılara göre, nispeten daha iyimser şarkı sözleri içerir ve yüksek bir tempoya sahiptir.[10]

Ayrıca kulak kurtlarının sözlerle ilgili olduğuna yönelik de güçlü bulgular mevcuttur: Yapılan çalışmalarda, sözlü şarkıların kulak kurtlarının %73.7'sine, reklam müziklerinin %18.6'sına müzikal şarkılarınsa sadece %7.7'sine sebep olduğu gösterilmiştir.[11] Amerikan Psikoloji Derneği tarafından 2020 yılında yayınlanan bir çalışmada, en sık kulak kurduna dönüşen İngilizce şarkılar şöyle sıralanmıştır:[4]

  1. Bad Romance - Lady Gaga
  2. Can't Get You Out of My Head - Kylie Minogue
  3. Don't Stop Believin' - Journey
  4. Somebody That I Used to Know - Gotye
  5. Moves like Jagger - Maroon 5
  6. California Gurls - Katy Perry
  7. Bohemian Rhapsody - Queen
  8. Alejandro - Lady Gaga
  9. Poker Face - Lady Gaga

Kulak kurtları, sadece bir şarkı duymakla değil, aynı zamanda hafıza, ruh hali, stres ve hatta can sıkıntısı ile de tetiklenir. Quebec'teki McGill Üniversitesi'nde müziğin sinirbilimi üzerine çalışan psikolog Daniel Levitin, insanların kafalarının içinde dönüp duran şarkıların melodik ve ritmik olarak basit olma eğiliminde olduğunu belirtiyor:

Bu, genellikle, başından sonuna kadar hepsi değil, şarkının sadece bir bölümü oluyor. Nöral devrelerin sonsuz bir döngüde sıkışıp kaldığını ve o şarkıyı tekrar tekrar çaldığını düşünüyoruz.

Yapılan bir çalışmada, çoğu kulak kurdunun 15-30 saniye arası bir süreye sahip olduğu ve müziğe ilgi duyan kişilerde daha sık görüldüğü gösterilmiştir.[7]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir Şarkıyı Kafanızdan Nasıl Atarsınız?

Bir şarkıyı kafanızdan atmak tamamen sizin bu konudaki yeteneğinize bağlıdır. Ne yazık ki bilim tarafında, kulak kurtları için doğrulanmış bir tedavi henüz bulunmuyor. Ancak bu, onlarla savaşmak için başarılı bir yöntem bulamayacağınız anlamına gelmez. Kendilerini bu konuda oldukça çaresiz hissedenlere yardım etmeye adamış birkaç bilim insanı ve araştırmacı, yardımcı olabilecek birkaç yöntem öneriyor.

O Şarkıyı Baştan Sona Dinlemek

Kulağa gerçek olamayacak kadar basit geliyor; ancak kulak kurdu hâline gelen şarkıyı baştan sona dinlemenin, onu takıldığı yerden çıkartmasının bilimsel olarak test edilmiş bir nedeni bulunuyor. Bu etki, adını psikolog Bluma Zeigarnik'ten alan "Zeigarnik Etkisi" olarak adlandırılır. Zeigarnik, bir etkinliği veya düşünce sürecini kesintiye uğratmanın, onu tamamlanmış bir görevden daha akılda kalıcı hâle getirebileceğini öne sürmüştür. Bu tanımdan yola çıkarak; akılda gereğinden fazla kalan parçanın tamamını dinlemenin, beyninizin unutamadığı "yarım kalmış işler listesi"nden çıkarmaya yardımcı olacağını varsayabiliriz. En azından denemeye değer!

Şarkıyı Bulmak ve Ortadan Kaldırmak

Bazı durumlarda en kötüsü, kafanıza bir melodi ya da nakarat takılması ama onun hangi şarkıya ait olduğunu bilmemektir. Bir şarkıyı başından sonuna kadar dinlemek, onu kafanızdan çıkarmak için yeterliyse, önce onun hangi şarkıya ait olduğunu bilmelisiniz.

O şarkıyı bulmak için, Soundhound veya Shazam gibi bir uygulamadan yardım alabilirsiniz (hatta Google Asistan da bunu yapabilmeye başlamıştır). Şarkıyı uygulama sayesinde bulacak kadar şanslı değilseniz, hatırladığınız şarkı sözlerini arama motorunuza yazarak bulmayı deneyebilirsiniz.

Reklamı Kapat

Başka Bir Şarkıyla Değiştirmek

Bir kulak kurdundan kurtulmanın başka bir yolu da, onu akılda kalıcı bir başka şarkıyla değiştirmektir. Bildiğiniz başka bir akılda kalıcı şarkıyı düşünebilir, akılda kalıcı favoriler listesinden bir şarkı seçebilir veya güncel bir pop hit dinleyebilirsiniz. Bu yöntem, gerçek anlamda pire için yorgan yakmaya benzese de en azından aklınızdan ilk şarkıyı çıkarır. Ayrıca "İyi Ki Doğdun" gibi basit, ritmik ve bilindik şarkılar da bir kulak kurdunu öldürmenize yardımcı olabilir.

Sakız Çiğnemek

Reading Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma, sakız çiğnemenin beynin işitsel işleme merkezlerine müdahale ederek döngüsel düşünceleri yerinden oynatmaya yardımcı olduğunu keşfetti.[12] Çalışmanın ortak yazarı Dr. Philip Beaman, sakız çiğnemenin etkisini, kafanızın içinde kendi kendinize konuşmaya benzetiyor. Sakız çiğnemenin, kısa süreli hafızanızı ve işitsel sisteminizi etkileyerek, kulak kurtlarından kurtulmak için oldukça güzel bir yöntem olduğunu düşünüyor.

Dikkatinizi Dağıtmak

Bir kulak kurdundan kurtulmanın diğer bir yaygın çözümü de dikkatinizi dağıtmaktır. Bazı iradeli insanlar için bu, başka bir şey düşünmek kadar basit olacaktır. Geri kalanımız için ise biraz daha fazla pratik gerektirir. Philip Beaman, bulmaca gibi basit bir zihinsel egzersiz yapmanın zihninizi şarkıdan arındırmaya yardımcı olabileceğini öne sürüyor.[13] Örneğin anagram, bulmaca veya Sudoku çözmek veya basitçe bir kitap okumak şarkıyı zihninizden çıkaracaktır.[14]

Sonuç

Tüm çabalarınıza rağmen şarkı beyninizden silinmiyorsa yapabileceğiniz pek bir şey kalmamıştır. Beklemekten başka çarenizin olmadığını kabullenip hayatınıza devam edebilirsiniz. Bir kulak kurdu size zarar veremez ve bir süre sonra kendiliğinden zihninizi terk edecektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Güldürdü 4
  • İnanılmaz 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2021 04:48:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10460

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Balık
Cinsiyet Araştırmaları
Hastalık Dağılımı
Tehdit
Kimya
İnsan Evrimi
Genetik Müdahale
Beyin
Gıda
İnsanlık
Karanlık Madde
Yumurta
Viral
Mistik
Kontrol
Çocuklar İçin Bilim
Evrimsel Psikoloji
Kadın Doğum
Grip
Öğrenme
Mikroevrim
Jinekoloji
Primat
Zooloji
Yörünge
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın