Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Bilimin Tüm Çeşitliliği yazı dizisinin 12. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Önemli Uyarı: Beklenen Büyük İstanbul Depremi ile ilgili kapsamlı bir makalemizi buradan, depremlerin büyüklüğü, şiddeti ve gücüyle ilgili bilgiler veren yazımızı ise buradan okuyabilirsiniz.

***

Doğanın en korkutucu ve en yıkıcı fenomenlerinden birisi şiddetli depremler ve dehşet verici olan yıkıcı etkisidir. Bir deprem gezegenimizin toprağın altındaki tabakaların kırılması ve kaymasıyla uzun bir süredir biriktirdiği yükün serbest bırakılması ile aniden yaşanılan bir sallantıdır.

Yüz milyonlarca yıl boyunca tektonik levhaların gücü gezegenimize şekil vermiştir. Gezegenimizin yüzeyini oluşturan büyük tabakalar birbirlerinin üzerinden, altından ya da yanlarından geçmektedir. Bazen bu hareket ağır adımlarla gerçekleşir. Diğer zamanlarda tabakalar kilitlenir ve böylece biriktirdikleri enerjiyi serbest bırakılmaz ve böylece birikilen enerji yeterince büyüdüğü zaman bu tabakalar kilitten kurtulur. Bu sırada açığa çıkan enerji ve şok dalgaları, yüzeyde titreşimler olarak hissedilir ve biz buna deprem deriz.

Eğer nüfusun fazla olduğu bir yerde deprem yaşanırsa çok sayıda ölüm, yaralanma ve mal kaybı, bina hasarı, vb. durumlar görülebilir. Depremler, herhangi bir zamanda, herhangi bir büyüklükte gerçekleşebilir. Tam olarak ne zaman yaşanılacağını önceden bilmek imkansız olduğu için, sizin ve sevdiklerinizin bir deprem gerçekleşmeden evvel bir ön hazırlık yapması çok önemlidir. Ülkemizde "Bana bir şey olmaz." mantığıyla hareket edenler çok olsa da, bir gün buradaki bilgiler sizi ve sevdiklerinizi kurtarabilir.

Size tavsiyemiz şu: Burada yazdıklarımızı bir "yapılacaklar listesi" olarak düşünün ve bir haftasonu, sadece 15-20 dakikanızı ayırarak tüm ailenizle birlikte gözden geçirin. Bu bile, olası bir felaketten en az zararla çıkmanız konusunda büyük katkılar sağlayabilecektir.

Deprem Öncesi Yapılması Gerekenler

(1) İlk olarak bir acil durum kiti hazırlamanız ve bir de yakınlarınızla iletişime geçebilmeniz için bir plan kurmanız gerekir. Deprem çantalarında neler olması gerektiğine alttaki görselden bakarak öğrenebilirsiniz, ya da isteğinize bağlı olarak hazır deprem çantalarını sipariş edebilirsiniz.

Acil Durum ve Deprem Çantası'nda bulunması gerekenler
Acil Durum ve Deprem Çantası'nda bulunması gerekenler

(2) Rafların duvarlara sıkı bir şekilde bağlı olduğundan emin olunuz.

(3) Büyük ya da ağır objeleri rafların en alt kısımlarına yerleştiriniz, böylece deprem esnasında bu objeler üzerinize düşmez.

(4) Cam gibi kırılabilecek objeleri dolapların en altına yerleştiriniz.

(5) Duvara asılan resimlerinizin ve aynalarınızın sağlam bir şekilde yerleştirildiğinden ve yatak, kanepe ya da insanların oturabileceği yerlerden uzak olduğundan emin olunuz.

(6) Yanma riski taşıyan elektrik kabloların ve gaz bağlantıların düzgün olduğundan emin olunuz. Tamir edilmeleri şart ise ve bu konuda bir deneyiminiz yoksa, kendiniz tamir etmeye kalkışmayınız ve gerekirse bir uzman çağrınız.

(7) Olası gaz ya da su sızıntısı için esnek boruları tercih ediniz, çünkü bunlar kırılmaya daha dayanıklıdırlar.

(8) Su ısıtıcının, buzdolabın, ocağın ve gaz bağlantısı olan cihazların duvara ve yere bağlı ve sabit olduğundan emin olunuz.

(9) Tavanda ve temelde derin çatlaklar varsa tamir ettiriniz. Bir uzmandan yapıyla ilgili strüktürel kusurların olup olmadığı konusunda bilgiler alınız.

(10) Yanabilme özelliğine sahip ürünleri kilitleri olan dolapların içerisinde tutunuz.

(11) Kaldığınız yerde güvenli yerleri belirleyin. Bunlar iç duvarlar ya da dayanıklı masalar olabilir. Bu yerleri aklınızda daima bulundurunuz.

(12) En yakın deprem toplanma alanını tespit edin. Bu alana nasıl ulaşabileceğinizi önceden bilin.

(13) Gerekirse yakınlarınızla antrenmanlar yapabilirsiniz. Masaların altına girdiğiniz zaman tutunun. Bu “Çök, Kapan ve Tutun” tekniği olarak bilinir (Drop, Cover & Hold On). Hem ülkemizdeki afet kurumu olan AFAD, hem de uluslararası uzmanlar bu yöntemin hayatta kalmanın en iyi yöntemi olduğunda hemfikirdir ve önermektedir.

AFAD

Ancak masa gibi kırılabilecek cisimlerin altına girmektense, kanepe gibi daha sağlam mobilyaların yanlarına cenin pozisyonunda yatarak yaşam üçgeni denen geometriyi oluşturabilirsiniz.

Yaşam Üçgeni
Yaşam Üçgeni

Bu yöntemi sadece bilmekle kalmayın, en az 1 kere tatbikat yaparak sığınabileceğiniz ve yaşam üçgeni yaratabileceğiniz nesneleri belirleyin.

Yaşam Üçgeni
Yaşam Üçgeni

Deprem Sırasında Yapılması Gerekenler

Eğilin, saklanın ve tutunun. Fazla hareket etmeyiniz ve eğer kapalı bir alandaysanız, sallanma geçene kadar orada durunuz, böylece ne zaman çıkmanın güvenilir olduğunu öğrenebilirsiniz.

Eğer Bir Yapının İçindeyseniz:

(1) Çök-Kapan-Tutun! Eğer yakınınızda bir masa yoksa, içinde bulunduğunuz binanın pencere olmayan bir duvarına gidin ve çökün, kapanın, tutunun!

(2) Camdan, pencerelerden, dış kapılardan, duvarlardan ve düşebilecek her şeyden uzak durunuz.

(3) Eğer bir yataktaysanız, orada kalın ve başınızı bir yastıkla koruyun. Eğer üzerinize düşebilecek ağır bir şey varsa (mesela tepenizde bulunan aydınlatma fikstürü gibi) o zaman daha güvenilir bir alana gidiniz.

(4) Dayanıklı olup olmadığından emin olmadığınız kapılardan geçmeyiniz. Kapıların olduğu alanlar genellikle dayanıklı değildir ve korunmak için de ideal yerler değildir.

(5) Dışarı çıkmanın güvenilir olduğu bir zamana kadar içeride kalınız ve sallantının bitmesini bekleyiniz. Yapı sallanırken dışarıya çıkmayınız. Araştırmalar gösteriyor ki birçok insanın yaralanmasının sebebi yapıda farklı bölgelere yöneldikleri ya da çıktıkları içindir.

(6) Asansörleri kullanmayınız. Olası bir elektrik kesintisiyle içeride hapsolabilir ya da sert bir düşüş yaşayabilirsiniz. "Tam zemine çarpacakken zıplayıp kurtulurum" gibi bir düşünceye hareket etmeyiniz ve asansörlerden her türlü uzak durunuz.

(7) Elektrik kesintisinin yaşanabileceğini ve yangın alarmının da devreye girebileceğini unutmayınız.

(8) Balkona çıkmayın! Binadan atlamaya çalışmayın! Her ikisi de, depreme nazaran sizi çok daha kolay öldürebilecek hatalar olacaktır.

(9) Eğer mümkünse gaz, elektrik ve su vanalarını kapatın; soba ve ısıtıcı gibi cihazları söndürün.

(10) Eğer binadan kolaylıkla çıkabiliyorsanız, deprem çantanızı aldıktan sonra başka hiçbir malınızı almaksızın binadan ayrılın ve toplanma alanlarına gidin.

Eğer Dışarıdaysanız:

(1) Yapılardan, sokak lambalarından ve elektrik kablolarından uzak duracak şekilde yerinizden kıpırdamayınız ve korunmak için bir yapıya girmeyiniz.

(2) Sanılanın aksine yapının dışında bulunmak da tehlikelidir. Riskli alanlar yapıların girişleri ve dış duvarına yakın olan yerlerdir. 1933 Long Beach depreminde hayatını kaybeden insanların birçoğu yapıdan dışarıya koşmalarıyla beraber üzerlerine devrilen duvarlardan ve yapıdan düşen parçalardan (pencere, duvar, eşya vs) dolayı hayatlarını kaybettiler. Deprem sırasında yerin hareketinden dolayı yaşanılan ölüm ve yaralanma olayları ise nadirdir.

(3) Deniz kıyılarından, toprak kayması yaşanabilecek yamaçlardan uzak durun.

Eğer Hareket Eden Bir Aracın İçindeyseniz:

(1) Yolu kapatmadan ve herhangi bir tehlike unsuru yaratmadan durun ve depremin geçmesini bekleyin. Anahtarı çıkarmayın.

(2) Yapılardan, ağaçlardan ve elektrik kablolarından uzak duracak bir şekilde aracınızın içerisinde kalınız.

(3) Eğer bir tünelin içindeyseniz; aracı durdurun ve yanına çökün-kapanın-tutunun. Aracınızı kullanarak yaşam üçgeni oluşturun.

(4) Deprem bitince dikkatli bir şekilde yolunuza devam ediniz. Deprem sırasında hasar gören yollardan, köprülerden ve rampalardan uzak durunuz.

Eğer Enkaz Altındaysanız:

(1) Etrafı görebilmek için kibrit yakmayınız. Yanlışlıkla kendinizi yakabilir veya gaz sızıntısı varsa patlamalara neden olabilirsiniz. Gözleriniz karanlığa zamanla alışacaktır, bekleyin.

(2) Fazla hareket etmemeye dikkat ediniz ve tozun yükselmesine sebep olmayınız. Bu şekilde üzerinize daha fazla ağırlık katacak şeylerin düşmesini ve nefesinizin tutulmasını engellemiş olursunuz.

(3) Ağzınızı bir şeyle örtünüz.

(4) Kurtarma ekibin sizi tespit edebilmesi için bir boruya ya da ses çıkarabilecek bir şeye vurun, bu vurma eylemini fazla hareket etmeden ve bir şeylerin düşmesine sebep vermeden yapınız. Yanınızda bir düdük varsa onu kullanınız. Bağırınca size tehlikeli gelebilecek derecede toz yutabilme riskiniz var ancak demin sayılanların hiçbirini yapamıyorsanız bağırmak da bir alternatiftir.

(5) Arama-Kurtarma konusunda uzman kişiler gelene kadar enkaz altındaki sevdiklerinizi arayıp çıkarmak isteyebilirsiniz, ancak unutmayınız ki bastığınız yerlerin altında başka insanlar da olabileceği için ağırlık oluşturup birisinin hayatını kurtarırken bir başkasının ölümüne de sebep olabilirsiniz.

Deprem Sonrasında Yapılması Gerekenler

(1) Deprem durunca, çevrenizi kontrol ederek hareket etmenin güvenilir olup olmadığından emin olun. Fırsatınız varsa da yapıdan çıkın.

(2) Deprem sonrasında gelecek dalgalanmaları unutmayınız. Bunlar ana depreme oranla daha az şiddete sahiptir ama yine de ana depremin oluşturduğu zayıflıkları yıkabilecek kadar güçlü olabilirler. Bunlar ana depremden sonra ilk saatler, günler, haftalar ve hatta aylar içerisinde bile yaşanabilir.

(3) Yaralı insanlara yardım etmeye çalışınız. Ağır yaralı insanları yerinden fazla oynatmamaya çalışınız ve yardım için bekleyiniz, fakat acil bir durum söz konusuysa onları kurtarabilirsiniz (örneğin o esna bir çökme yaşanabilir ve kişiyi kurtarmanız gerekebilir).

(4) Bir deprem sonrasında en tehlikeli şeylerden birisi de yangının olmasıdır. Mümkünse küçük boyutta ateşleri söndürmeye çalışınız.

(5) En son durumlar hakkında önemli bilgiler edinebilmek için bir radyo ya da televizyon bulmaya çalışınız.

(6) Denize yakın yerlerde yaşıyorsanız, olası tsunamilere dikkat ediniz ve buradan uzaklaşınız.

(7) Telefonu sadece acil durumlar için kullanınız. Telefon hatları yerine internet araçlarını (Telegram, Whatsapp, Facebook, Twitter, vb.) kullanmayı tercih ediniz.

(8) Eviniz artık güvenli değilse ve yakınlarda insanların kalabileceği güvenli bir barınak ya da yapı varsa oraya gidiniz.

(9) Yardımınıza ihtiyaç duyulmadığı zamanlarda zarar görmüş yapılardan uzak durmaya çalışınız. Otoriteler güvenli olduğunu söyledikleri zaman evinize dönebilirsiniz.

(10) Aracınızı kullanırken dikkat ediniz ve eğer geceyse sokak ışıklarının sönme olasılığını göz önünde bulundurunuz.

(11) Evinize döndüğünüz zaman dolapları açınca dikkatli olunuz.

(12) Kırılmış objelerin size zarar vermemesi için uzun bir pantolon, uzun kollu bir üstlük, sağlam ayakkabılar ve mümkünse eldivenler giymeye çalışınız.

(13) Eğer yere ilaçlar ya da yanabilecek sıvılar dökülmüşse onları hemen temizleyiniz. Gaz sızıntısının ya da bir tür kimyasalın kokusunu alıyorsanız o zaman alanı terk ediniz.

(14) Şömine varsa orayı inceleyiniz. Fark edilmeyen hasarlar bir yangına sebep olabilir.

(15) Beyaz eşyalarınızı kontrol ediniz.

(16) Gaz sızıntısı tespit ettiyseniz, camınızı açık bırakıp binayı terk ediniz. Ana gazı kapatabiliyorsanız kapatın ve telefonla uzman kimselere ulaşmaya çalışın. Eğer gazı kapattıysanız, o zaman ancak bir uzman tarafından geri açılması gerekir.

(17) Elektrikle çalışan sistemlerde hasar olup olmadığını kontrol ediniz. Eğer bir hasar tespit ettiyseniz o zaman elektriği ana yerden kapatınız. Eğer şalterleri kapatabilmek için sulu bir alandan geçmeniz gerekiyorsa o zaman birkaç tavsiye için önce bir elektrikçiyi arayınız.

(18) Su tesisatında bir sorun var mı, kontrol ediniz. Eğer bir sorun tespit ederseniz o zaman su firmasını arayınız. Su sorunu nerede mevcut ise ona bağlı olan şeyleri kullanmayınız (örneğin, tuvalet ya da musluk).

Daima hazırlıklı olmak iyi bir şeydir. Amacımız sizleri korkutmak değildir ama gezegenimizde hayatımızı tehdit eden bir sürü şey bulunmaktadır (orman yangınları, tsunami, sel, toprak kayması vs). Japonya bile mimaride önde gelen ülkelerden biri olsa da, depremler ve tsunamiler her zaman tehlikelidir. Buradan Japonya’da yaşanılan facianın öncesi ve sonrasını gösteren görüntülere farenizi görüntünün üzerine getirerek bakabilirsiniz.

Milattan önce 1.yüzyılda yaşamış olan Romalı yazar, mimar ve mühendis olan Vitruvius'a göre mimari bir eseri oluşturan üç ana bileşen bulunmaktadır, bunlar “Utilitas, Venustas, Firmitas” yani “İşlevsellik, Estetik, Sağlamlık”. Mimaride yapıların önemi açısından önem sırası şu şekildedir: Sağlamlık > İşlevsellik > Estetik. Bu önem sırası hiçbir zaman tam tersi olmamalıdır, bu yüzden oturacağınız binaları da sırf güzel göründükleri için değil, sağlam oldukları için seçiniz (tıpkı dışı güzel görünen ancak içi çürük olan bir elmayı yemek istemediğiniz gibi). Örnek olarak 2011 senesinde Van depremini haberden takip edenlerin dıştan bakınca sağlam görünen bir otelin yıkıldığını da hatırlayacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 3
  • 18
  • 3
  • 2
  • 0
  • 4
  • 1
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 9
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • H. H. Halaç, et al. (2005). Tasarımda Sağlamlık Ve Estetik Yaklaşımlar. Deprem Sempozyumu, sf: 553-554.
  • Ankara AFAD. Deprem Öncesi Alınacak Önlemler. (2016, Nisan 01). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: Ankara AFAD
  • Sağlık Vakfı. Deprem Sırasında Alınacak Önlemler. (2016, Ekim 26). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: Sağlık Vakfı
  • FEMA. Emergency Supply List. (2017, Mart 16). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: FEMA
  • Food Safety. Food Safety In A Disaster Or Emergency. (2019, Nisan 26). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: Food Safety
  • FEMA. Earthquake Preparedness. (2006, Nisan 01). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: FEMA

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2019 07:24:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/374

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!

Beklenen Büyük İstanbul Depremi Nedir? Neden, Nasıl, Nerede ve Ne Zaman Yaşanması Beklenmektedir?

'Türkiye Evrimle Tanışıyor: Ankara' Etkinliği Sonrası Sunumuma Gelen Sorulara Yönelik Cevaplar...

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hızlı gitmek istiyorsan, yalnız git. Uzağa gitmek istiyorsan, birlikte gidelim.”
Afrika Atasözü
Geri Bildirim Gönder