Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

COVID-19 Hastalığı Testislere ve Spermlere Zarar Veriyor Olabilir; Ancak Nihai Yargıya Varmak İçin Erken!

COVID-19 Hastalığı Testislere ve Spermlere Zarar Veriyor Olabilir; Ancak Nihai Yargıya Varmak İçin Erken! Cedars Sinai
5 dakika
2,992
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 3 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

COVID-19 ile ilgili bilgilerimiz arttıkça, hastalığın kısıtlı bir etkiye sahip olmadığını (yani mesela grip gibi sadece solunum yollarını etkilemediğini), çok sistemli bir hastalık olduğunu öğrenmeye devam ediyoruz. Bugüne kadarki bulgular arasında akciğerden kalbe, beyinden gözlere, karaciğerden böbreklere kadar birçok organ ve sistemde hasara sebep olduğu gösterildi. Giderek artan miktarda kanıt, etkilenen sistemlerden bir diğerinin üreme sistemi olabileceğini gösteriyor. Özellikle de erkek üreme sistemi ve spesifik olarak da testisler COVID-19'a sebep olan SARS-CoV-2'nin hedefinde olabilir.

Nisan 2020'de, World Journal of Urology dergisinde yayınlanan bir editöre mektup makalesinin yazarı olan hekimler, SARS-CoV-2'nin insan hücrelerine girmekte kullandığı ana reseptör olan anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörlerinin vücutta daha yoğun olarak dağıldığı yerlere odaklandılar.[1] Çünkü ACE2'nin yoğun olduğu bölgeler, akciğerlerde çoğaldıktan sonra dolaşım sistemi aracılığıyla vücudun her yanına ulaşabilen SARS-CoV-2 virüsünün hasar verebileceği organ adayları arasında yer alıyor.[2] Yoğun ACE2 reseptörüne sahip organlar arasında böbrekler ve testisler bulunuyor - ki SARS-CoV-2'nin böbreklere zarar verebildiğini artık biliyoruz[4] (COVID-19 sebebiyle hastaneye yatırılan hastaların %47'sinin böbreklerinde hasar görüldü ve %19'unun acil diyalize ihtiyacı olduğu tespit edildi[3]); öyle ki uzmanlar, COVID-19 salgını bittikten sonra, hastalığı atlatanlar arasında bir böbrek yetmezliği salgını olmasından endişe ediyorlar.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak testislere etkisi konusunda kanıtlar bu kadar net değil. Daha ziyade bir ön endişe söz konusu, çünkü testisler, bütün organlarımız arasında neredeyse en yüksek ACE2 mRNA ve protein ifadesine sahip olan organlar; testisler içerisinde de seminifer boğaz hücreleri, spermatogonya, Leydig hücreleri ve Sertoli hücreleri en yüksek ACE2 mRNA ifadesine sahip olan hücre grupları.[5] Eğer virüs, bu hücrelerden bir veya birkaçına hasar verecek olursa, sperm üretiminde hatalar oluşabilir ve erkek kısırlığında artış görülebilir. İlginç bir şekilde, testislerdeki ACE2 ifadesi yaş ile orantılıdır. 30 yaşındaki bir erkekteki ACE2 reseptörü sayısı, 20 yaşındaki bir bireyden fazladır, 60 yaşındaki bir erkeğinki ise en düşük seviyededir. Bu nedenle daha genç erkekler, COVID-19 salgınında daha ağır testis hasarı almaya meyilli olacaktır.

SARS-CoV-2'nin en yakın kuzeni olan SARS-CoV virüsünün bulaştığı ve 2002 yılındaki SARS hastalığı dolayısıyla ölümle sonuçlanan 6 erkek hastanın otopsi sonuçlarına göre, hastaların testislerinde orkit (aşırı ağrılı testis enfeksiyonu) görüldü. İmmünohistopatolojik incelemeler, interstitiyumda, germ hücrelerinde ve Sertoli hücrelerinde hasar olduğunu gösterdi.[6] Bunlar, yüksek ACE2 ifadesi olan hücrelerle neredeyse birebir aynıdır. Bu durum, arada bir korelasyon olabileceğini gösterir; ancak nedensellik iddiasında bulunmak için daha fazla araştırma gerekmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Eğer arada bir bağlantı varsa, ACE2 reseptörlerini kullanarak hücreye giren SARS-CoV-2, buradaki hücreleri harap ederek hormonal dengeyi bozabilir. Araştırmalar, testosteronun (T) lüteinleyici hormona (LH) oranı ile folikül uyarıcı hormonun (FSH) lüteinleyici hormona (LH) oranının üreme başarısını doğrudan etkilediğini göstermektedir. SARS-CoV-2 bulaşmış erkekler üzerinde yapılmış ve ön baskı olarak yayınlanmış bir çalışma, 81 COVID-19 hastası ile 100 sağlıklı erkeğin üreme hormonlarını incelemiş ve LH miktarındaki artışa bağlı olarak T:LH oranında düşüş tespit etmiştir .[7] Bu durum eğer hakem denetiminden geçerek doğrulanabilirse, COVID-19'un üreme sistemini harap edebileceğini gösteren ilk bilimsel çalışma olacaktır.

7 Mayıs 2020'de yayınlanan bir makalede, sperm örnekleri incelenmek üzere 15 yaş ve üzeri 50 COVID-19 hastası tanımlanmıştır.[9] Hastaların 12 tanesinden sperm örneği alınamamıştır; çünkü bu erkeklerde ya erektil disfonksiyon bulunmaktaydı, ya komadaydılar ya da ölüm döşeğindeydiler. Geri kalan 38 hastadan sperm örneği toplanmıştır. Bunların 23'ü (%60.5'i) klinik olarak iyileşmişti, 15'i ise (%39.5) hastalığın akut evresindeydi. Sperm örneklerinden 6'sının (%15.8) SARS-CoV-2 testi pozitif çıktı (bunların 4'ü akut evredeydi, 2'si iyileşmekteydi). Pozitif ve negatif vakalar arasında hastanede kalma süresi, klinik iyileşme süresi, hastalık başlangıcı süresi veya ürogenital hastalık geçmişi arasında istatistiki olarak anlamlı bir fark bulunamadı.

SARS-CoV-2 enfeksiyonu dolayısıyla erkek üreme fonksiyonlarında olabilecek potansiyel hasarlar.
SARS-CoV-2 enfeksiyonu dolayısıyla erkek üreme fonksiyonlarında olabilecek potansiyel hasarlar.
Reproductive Sciences

Yukarıda sözünü ettiğimiz SARS nedeniyle ölenler üzerinde yapılana benzer olan ve 15 Eylül 2020'de Infections dergisinde yayınlanan bir diğer çalışmada, COVID-19 nedeniyle hayatını kaybeden ortalama 65 yaşındaki 12 erkeğin otopsisi yapılmış ve 11 tanesinde testiküler dokuda bozulma görülmüştür (en ağır hasarı Sertoli hücreleri almıştır).[8] Bu 11 vakanın 2 tanesi hafif, 5 tanesi orta, 4 tanesi ağır hasar almıştır. Hastalarda dikkate değer miktarda seminifer tübüler yaralanma, Leydig hücrelerinde azalma ve lemfokistik iltihaplanma görülmüştür. Ancak bu bireylerin %90'ının testislerinden alınan örneklerde SARS-CoV-2 virüsüne rastlanmamıştır (RT-PCR yoluyla incelenmiştir) ve elektron mikroskobu altında yapılan incelemelerde, hiçbirinde virüsün olmadığı görülmüştür. Bu durum, hasarın doğrudan virüsten kaynaklanıp kaynaklanmadığı konusunda soru işareti yaratmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlginç bir şekilde, SARS-CoV-2'nin potansiyel bir testis hasarına sebep olması, aynı zamanda erkeklerin COVID-19'a neden daha açık olduğunu da izah etmemizi sağlayabilir. Bunun ardında yatan başrol oyuncusu, SARS-CoV-2'nin insan hücrelerine girebilmek için öncelikle transmembran proteaz, serin 2 (TMPRSS2) isimli bir enzimi tetiklemesi (İng: "priming") gerekmektedir.[12] Bu enzimin, ACE2 reseptörlerinin çalışmasına yardımcı olduğu düşünülmektedir.[11] İnsanlar üzerinde yapılan çalışmalar, TMPRSS2 gen ifadesinin mümkün olabilmesi için, androjen reseptörünün aktive olması gerektiğini göstermektedir. Androjen reseptörü de, ACE2 reseptörü de X kromozomu üzerinde kodlandığı için, X kromozomu ile ilişkili genetik polimorfizmlerin (mutasyonların) kalıtımı ve buna bağlı olarak androjen faaliyetlerindeki artış, erkeklerdeki COVID-19 maruziyetini açıklayabilir.[13]

Yapılan bir çalışmada, SARS-CoV-2 bulaşan erkeklerde akut hipogonadizm (testis faaliyetlerinde düşüş) olduğu gösterilmiştir.[14] Bunun sebebinin, iltihaplanma sırasında üretilen IL-1β, IL-6, ve TNF-α isimli sitokinlerin artışı olabileceği düşünülmektedir.[15], [16] Bu sitokinler, SARS-CoV-2 enfeksiyonlarında rol almaktadır.

COVID-19'un testislere hasar verebilmesinin bir diğer yolu, oksidatif stres yoluyla olabilir. Virüsün bulaşması sonucu oksidanlara karşı duyarlı bazı kimyasal yolaklar tetiklenebilir; buna bağlı olarak vücut üzerinde oksidatif stres birikebilir. Bu durum, birçok fizyolojik fonksiyonu olumsuz etkileyebilmektedir; bunların arasında erkek üreme sağlığı da bulunmaktadır. Örneğin hücreler arası oksidatif stres, spermatozoada apoptoz yolaklarını tetikleyebilir ve sperm ölümüne yol açabilir.[17]

Görülebileceği gibi bu çalışmaların bir kısmı halen hakem denetiminden geçmeyi beklemektedir ve neredeyse hepsi çok küçük örneklemlere sahiptir (bu nedenle belirli iddialarda bulunabilecek olsalar da, bunların genellenmesi doğru olmaz). Ayrıca çalışmalar, çelişkili olabilecek sonuçlar vermektedir.

Dolayısıyla COVID-19 hastalarında testis veya sperm hasarı, şu anda sadece hipotetik bir olasılık olarak görülmelidir; sahadan gelen veriler, henüz bu yönde bir kesin bir bulgu göstermemektedir. Eldeki veriler, bu yönde pozitif bir korelasyon iddia edebilecek yönde ilerlemektedir diyebiliriz; fakat henüz büyük bir yargıya varmak için çok erken olduğu vurgulanmalıdır.[10] İyi tarafından bakılacak olursa bu, COVID-19'a karşı önlem almak için hastalıktan orantısız bir şekilde etkilenen erkeklere ek bir motivasyon sağlayabilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
21
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Korkutucu! 4
  • Üzücü! 3
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/03/2024 06:12:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9339

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Sars
Atom
İngiltere
Egzersiz
Kilometre
Aşılar
Sinek
Böcek
Renk
Yaşamın Başlangıcı
Sinir Sistemi
Bellek
Hayvanlar Alemi
Vaka
Isı
İnsan Türü
İklim Değişimi
Örümcek
Maske
Antikor
Elektromanyetik
Dil
Komplo
Öğrenme Teorileri
Nötron Yıldızı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Hastalıklar Ne Zaman Bitecek?
Hastalıklar Ne Zaman Bitecek?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
*Dıştan* Yanmalı Sterling Motoru Nasıl Çalışıyor?
*Dıştan* Yanmalı Sterling Motoru Nasıl Çalışıyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. COVID-19 Hastalığı Testislere ve Spermlere Zarar Veriyor Olabilir; Ancak Nihai Yargıya Varmak İçin Erken!. (14 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 5 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9339
Bakırcı, Ç. M. (2020, September 14). COVID-19 Hastalığı Testislere ve Spermlere Zarar Veriyor Olabilir; Ancak Nihai Yargıya Varmak İçin Erken!. Evrim Ağacı. Retrieved March 05, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9339
Ç. M. Bakırcı. “COVID-19 Hastalığı Testislere ve Spermlere Zarar Veriyor Olabilir; Ancak Nihai Yargıya Varmak İçin Erken!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Sep. 2020, https://evrimagaci.org/s/9339.
Bakırcı, Çağrı Mert. “COVID-19 Hastalığı Testislere ve Spermlere Zarar Veriyor Olabilir; Ancak Nihai Yargıya Varmak İçin Erken!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 14, 2020. https://evrimagaci.org/s/9339.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close