Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Bir Salgının Ne Zaman Duracağını Tahmin Etmek Neden Zordur?

Üstel veya Eksponansiyel Bir Artış Grafiğinden Ne Zaman Kurtulacağımızı Nasıl Tahmin Ederiz?

Bir Salgının Ne Zaman Duracağını Tahmin Etmek Neden Zordur?
Üstel ve eksponansiyel artış aynı şey olmasa da, grafikleri birbirine oldukça benzer olabilmektedir ve bir salgının başlangıcında her iki gidişat modelini de görmek mümkündür.
6 dakika
6,065
  • Epidemiyoloji
  • Bilgi Görselleştirmesi

COVID-19 salgını devam ettikçe insanların giderek yüksek sesle sormaya başladıkları bir soru, "Bu salgın ne zaman bitecek?"

Bıkkınlık ve tükenmişlik ile sorulan bu soruya verilebilecek en iyi cevap, ABD Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Direktörü Anthony Fauci tarafından verilmişti: "Salgının zaman çizelgesini insanlar olarak biz belirlemiyoruz, virüs belirliyor."

Tüm Reklamları Kapat

Ancak salgınların gidişatı ve hangi noktadan sonra yavaşladığı epidemiyologların da (salgın bilimcilerin) merakla incelediği, önemli bir konudur. Bu nedenle bu konudaki iki zorluğa ve kritik hataya dikkat çekmekte fayda görüyoruz.

Salgınlar bir kere başladıktan ve yayıldıktan sonra genellikle 2 fazdan geçerler: Üstel (Eksponansiyel) Evre ve Duraklama Evresi.

Tüm Reklamları Kapat

Salgının başından beri bu ilkini epey duyduk; çünkü salgın yeni bir hastalıkta başladığında hızla üstel (veya eksponansiyel) bir hızlanmaya kavuştu. Aslında eksponansiyel artış ile üstel artış aynı şey değildir; ancak grafik üzerinde (hele ki grafiğin tamamı henüz belli değilken) birbirlerine fazlasıyla benzerler.

Üstel artışları da eksponansiyel artışları da "giderek hızlanan artışlar" olarak düşünebilirsiniz. Örneğin 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1028,... şeklinde devam eden bir artış, eksponansiyel bir artıştır ve en azından bu örnekte 2x2^x ile ifade edilir. Yani her bir sayı, kendisinden önce gelen sayının 2 ile çarpılmasıyla elde edilir.

Öte yandan 1, 8, 27, 64, 125, 216, 343, 512,... şeklinde devam eden bir artış, üstel bir artıştır ve en azından bu örnekte x3x^3 ile ifade edilir. Yani sayılar birer birer artarken, her seferinde 3'üncü kuvvetleri alınır.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Eksponansiyel artışlar, bazı diğer artış modellerine göre daha yavaşmış gibi başlar; ancak sonradan onları geçebilir. Bir örneğini aşağıda görebilirsiniz:

Eksponansiyel artış, lineer (doğrusal) artış ve üstel artıştan çok daha hızlı büyüyebilir. Grafikteki yeşil çizgi eksponansiyel artışı, kırmızı çizgi lineer artışı, mavi çizgi ise üstel artışı göstermektedir.
Eksponansiyel artış, lineer (doğrusal) artış ve üstel artıştan çok daha hızlı büyüyebilir. Grafikteki yeşil çizgi eksponansiyel artışı, kırmızı çizgi lineer artışı, mavi çizgi ise üstel artışı göstermektedir.
Wikipedia

İkincisi, yani Duraklama Evresi ise bıkkınlık ve sıkılma sonucu daha sık duyduğumuz bir kavram; ancak bu kavrama gereğinden erken başvurmak ve önlemleri kısıtlamak, daha hızlı üstel artışların geri dönmesine kapı aralama tehlikesine sahiptir.

Eksponansiyel Artışın Yavaşladığını Nasıl Bileceğiz?

Eksponansiyel (ve üstel) artışlar gerçek hayatta sonsuza kadar devam edemezler; çünkü genellikle belli bir veya birkaç fiziksel sınırlandırıcı faktör ile yavaşlatılırlar. Örneğin salgınlarda hasta sayısı sonsuza kadar artamaz; çünkü en azından insan popülasyonu sonludur (7-8 milyar civarında kişiden fazlası hasta olamaz). Dahası, popülasyonun belirli bir yüzdesi direnç kazandıktan sonra virüsün yayılma alanı da kısıtlanacaktır; yani birçok salgın, tüm popülasyona ulaşamadan çok önce yavaşlar ve durur.

Bu yavaşlama ve durma, giderek artan fonksiyonların bir noktadan sonra bükülerek sabitleşmesi olarak kendini gösterir. Bunlara S-şeklinde Eğri adı verilir. Bunun bir örneğini en tepedeki ana görselden görebilirsiniz.

Ama bir sıkıntı var: Eksponansiyel artışın içerisinde ilerlerken, hangi noktada yavaşlamaya başladığını bilmek çok zordur. Çünkü olaylar olup bittikten sonra grafiğin S şeklinde olduğunu görmek kolay olsa da, o grafiğin evrimi sırasında böyle bir öngörüye sahip değilizdir. Eksponansiyel artış 3 gün daha mı devam edecek? 20 gün daha mı? 3 yıl daha mı? Bunun kolay bir cevabı yoktur. Ancak bir salgın söz konusu olduğunda, bunu tespit etmek müthiş öneme sahiptir; çünkü buna bağlı olarak yüz binlerce mi, yoksa on milyonlarca mı kişinin hasta olacağı öngörülebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Buna yönelik geliştirilebilecek yöntemlerden birisi, MinutePhysics isimli YouTube kanalı ile bilim anlatıcısı ve eğitmen Aatish Bhatia tarafından geliştirilen bir grafiktir. Bu grafikte, yatay eksene genellikle konulan zaman (örneğin gün) yerine, toplam vaka sayısı; düşey eksene ise günlük (veya haftalık) yeni vaka sayısı konur. Grafik, lineer olarak çizilmek yerine, log-log olarak çizilir; yani her iki eksen de 1, 2, 3, 4 diye artmak yerine 1, 10, 100, 1000 diye artar ve bu sayede ülkeler arasındaki farklar sıkıştırılarak birbirine benzer bir aralığa getirilir. Ekip, yöntemlerini bu videoda anlatmaktalar:

Bu yöntem sayesinde bütün ülkeler belli bir eksponansiyel gidişat çizgisine otururlar. Bu çizgi, az önce sözünü ettiğimiz "neresinde olduğumuzu ve ne noktada biteceğini bilmediğimiz" çizgidir. Ancak bazı ülkeler, bu çizgiden ayrılarak aşağı düşerler. Bu ülkeler, toplam vaka sayısına göre yeni gelen vaka sayıları azalan ülkelerdir. Bu, salgının kontrol altına alınmaya başlandığını gösterir! En azından onun işaretlerinden birisidir...

Bu grafiği biraz daha az sayıda ülkeyle ve son durumu yansıtacak şekilde, Türkiye'yi de ön plana çıkaracak biçimde yeniden ürettik. Sonuçlarımız şöyle:

20 Nisan 2020 itibariyle sonuçlar. 100. vakadan sonra, günlük değişimi göstermektedir.
20 Nisan 2020 itibariyle sonuçlar. 100. vakadan sonra, günlük değişimi göstermektedir.
Evrim Ağacı

Burada yapılan, mutlak vaka sayılarına odaklanmak yerine, bu sayıların değişimine odaklanmaktır. Çünkü tüm ülkelerin yaklaşık olarak benzer bir gidişatta olduğunu biliyoruz; bizim için önemli olan, bu gidişatın ne kadar değiştiği. Yukarıdaki grafik, bunu güzel bir şekilde yakalamayı başarıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Ayrıca buradaki kritik bir diğer uygulama, yatay eksende zamanın olmamasıdır. Yatay eksene zamanı koymak sağduyulara en uygun yaklaşım olsa da, zamanın bir salgında hiçbir önemi yoktur. Salgının daha fazla yayılıp yayılmayacağını belirleyen Mart veya Kasım ayında olmamızdan ziyade, toplam kaç adet vaka bulunduğu ve dolayısıyla virüsün bulaşabileceği daha fazla insan olup olmadığıdır. Bu nedenle yatay eksene toplam vaka sayısını koymak makuldür.

Tabii ki bu grafiğe olduğundan fazla anlam yüklemek veya hatalı bir şekilde okumak yanlış düşüncelere neden olabilecektir. Örneğin, MinutePhysics'in videosunda da anlatıldığı üzere, logaritmik skalanın gerçek gidişatı sıkıştırdığı ve dolayısıyla algınızı yanıltabileceği; zamanın halen grafikte var olduğu ama animasyonun kendisiyle temsil edildiği; toplam vaka sayısının "gerçek" vaka sayısı olmadığı ve sadece test edilme düzeyinde vaka tespit edilebileceği gibi detaylar unutulmamalıdır.

Bu konuda daha fazla grafiği COVID-19 raporumuzdan veya buradan görebilirsiniz.

Erken Dönem Gelecek Tahminleri Neden Tehlikelidir?

Bu grafikten öğrendiklerimizden yola çıkarak, şunu da fark etmekteyiz: Birçok kişi, epidemiyolojik problemlere sıradan veri işleme problemi olarak yaklaşmakta, eldeki birkaç veri noktasından gidişatı tahmin etmeye, 3 gün veya 3 hafta sonraki vaka sayısını öngörmeye çalışmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Böcek Çocuk

“Böcek çılgınlığı başlatabilir.”

TIMES

Yılın En İyi Çocuk-Gençlik Kitabı Seçkilerinde

Guardian, Publisher’s Weekly

Darkus tuhaf, çok tuhaf, hatta Max amcasından bile tuhaf yeni komşusunun pantolon paçasından kocaman bir böcek düşünce gözlerine inanamadı. Dev bir kınkanatlı ve galiba Darkus’a bir şeyler anlatmaya çalışıyor.
Ama bir çocukla bir böcek nasıl dost olabilir ki? Peki bu böceğin, Darkus’un babasının ortadan kayboluşuyla ve tüyler ürpertici mücevherlere meraklı Lucretia Cutter’ın ortaya çıkışıyla ne ilgisi olabilir? Bir şey kesin: Darkus babasını bulmak için böceklerle işbirliği yapmak zorunda.

35 Dilde Yayımlandı
Carnegie Madalyası Finalisti
Waterstones Çocuk Kitapları Ödülü Finalisti

Devamını Göster
₺76.00
Böcek Çocuk

Ancak bu, S-şeklindeki grafikler için berbat bir yaklaşımdır.

Bunun nedenini anlamak için de Constance Crozier tarafından görselleştirilen şu harika grafiğe bakış atabiliriz:

S Şeklindeki Grafikleri Öngörmek Çok Zordur!
Constance Crozier

Bu grafikte x ile işaretlenmiş olan noktalar, gerçek veri noktalarıdır. Dolayısıyla siyah grafik, o veri noktalarını gerçekten temsil eden, S-şeklindeki bir eğridir.

Ancak diyelim ki bu noktaların hepsini henüz bilmiyoruz ve vaka sayıları geldikçe, biz de geleceği tahmin etmeye çalışıyoruz. Elimizdeki verilere yönelik en iyi tahminimizi kırmızı grafik gösteriyor.

Videoyu izleyecek olursanız, veri noktaları gelmeyi sürdürdükçe, tahminimiz (kırmızı grafik) de güncelleniyor; ancak gerçekte olacak olana (siyah çizgiye) yakınsaması için neredeyse vakaların tamamının ortaya çıkması, salgının neredeyse sonuna gelmemiz gerekiyor. O noktaya kadar olan tahminlerin neredeyse tamamı hatalıdır.

COVID-19 salgınının da S-şeklindeki bir eğriyi takip edeceğini bildiğimiz için, henüz salgının başındayken, geleceğine yönelik çıkarımlar yapmak; en azından bunları çok basit tahmin algoritmalarıyla, çok az sayıda veri noktasına en iyi tahmin grafikleri oturtmak yoluyla yapmak büyük bir hata olacaktır.

Bu demek değildir ki epidemiyolojik olgular öngörülemez. Tam tersine, SIR Modeli veya SEIR Modeli gibi epidemiyolojik modeller sayesinde salgınların gidişatını modellememiz mümkündür. Bununla ilgili enfes bir uygulamayı Epidemik Hesaplayıcı isimli siteden görebilirsiniz. Ancak görebileceğiniz gibi tahminler, veri noktasına en uygun eğriyi oturtmak yoluyla değil, diferansiyel denklemler ve salgın dinamiklerine yönelik bilgilerimiz ışığında yapılmaktadır.

Sonuç olarak, salgın gidişatına yönelik analizler bize önemli bilgiler verse de, hangi analizin ne tür kısıtları olduğunu anlamak büyük öneme sahiptir. Burada, S-şeklindeki eğrilere yönelik bazı sorunları kısaca incelemeye çalıştık. Bundan çok daha fazla problem olabileceği gibi; bu problemlere yönelik olarak burada anlatabileceğimizden çok daha fazla sayıda matematiksel ve istatistiki çözüm yöntemleri de önerilmiştir. Buradaki amaç, sadece analizlere dikkatli yaklaşmanız konusunda bir uyarıda bulunmaktır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
13
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Bilim Budur! 7
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 13:17:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8571

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Bir Salgının Ne Zaman Duracağını Tahmin Etmek Neden Zordur?. (20 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8571
Bakırcı, Ç. M. (2020, April 20). Bir Salgının Ne Zaman Duracağını Tahmin Etmek Neden Zordur?. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://evrimagaci.org/s/8571
Ç. M. Bakırcı. “Bir Salgının Ne Zaman Duracağını Tahmin Etmek Neden Zordur?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 20 Apr. 2020, https://evrimagaci.org/s/8571.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Bir Salgının Ne Zaman Duracağını Tahmin Etmek Neden Zordur?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 20, 2020. https://evrimagaci.org/s/8571.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.