Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), "obezite" ve "fazla kiloluluk" terimlerini sağlık için risk teşkil edecek miktarda vücutta anormal ve fazla yağ birikmesi olarak tanımlamaktadır. Vücut ağırlığı durumunu belirlemede kullanılan ve kabul edilen başlıca yöntem ise beden-kütle indeksi (BKİ). Beden-kütle indeksi kilogram cinsinden vücut ağırlığının, metre cinsinden boy uzunluğunun karesine bölünmesiyle bulunur. Her ne kadar sınıfları olsa da BKİ'si 30 ve üzerinde olan insanlar genellikle obez, 25 ve üzerinde olan insanlar ise genellikle fazla kilolu olarak tanımlanmaktadır.

İnsanlık, tarihi boyunca birçok hastalıkla ve salgınla mücadele etse de, artan obezite vakaları insanlığın karşılaştığı en büyük sorunlardan biridir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ile birlikte çalışan Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar (NCD, Non-communicable diseases) ağı, 2016'da yayınladığı Risk Faktörleri Birliği (NCD-RisC) adlı yayınında, gelişen fast-food sektörüne ve değişen beslenme alışkanlıklarına dikkat çekerek şu cümleye yer vermiştir:

Gıda endüstrisine bağlı olarak büyüyen ve kurumsallaşan fast-food sektörü, 2006 ve 2016 yılları arasında gösterdiği gelişmeyi aynı ölçüde devam ettirirse, 2025 yılında, Dünya'daki erkek popülasyonunun %18'i ve kadın popülasyonunun %21'i obez olacak.

Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) de, ''Amerika Birleşik Devletleri'nin %68'i obez veya aşırı kilolu olarak tanımlanıyor.'' diyerek aynı soruna dikkat çekmiştir. 2018 itibariyle Türkiye'de obez veya aşırı kilolu oranı %64.9 dolaylarındadır ve bu oran ile Türkiye, Avrupa'nın en kilolu ülkesi, Dünya'nınsa en kilolu ülkelerinden biri konumundadır.

Dünya'nın en obez ülkeleri arasında Nauru, Cook Adaları, Palau gibi daha ufak ülkelerin yanı sıra, sırasıyla Kuveyt, ABD, Ürdün, Suudi Arabistan, Katar, Libya, Türkiye, Mısır, Yeni Zelanda gibi büyük ülkeler de bulunuyor.
Dünya'nın en obez ülkeleri arasında Nauru, Cook Adaları, Palau gibi daha ufak ülkelerin yanı sıra, sırasıyla Kuveyt, ABD, Ürdün, Suudi Arabistan, Katar, Libya, Türkiye, Mısır, Yeni Zelanda gibi büyük ülkeler de bulunuyor.
World Population Review

Obezite görülme sıklığını azaltmak ve kilo kontrolünü sağlamak için yaygın olarak kullanılan ve inanılan yöntemlerden birisi kalori alımını kısıtlamaktır. Bu yöntem kalori alımı ve enerji metabolizması arasındaki dengeye dikkat çekmektedir. Obezitenin artmasıyla bu denge daha da önem kazanmıştır. Bunun sonucunda, içerdiği kalori miktarı oldukça düşük olan diyetler ortaya çıkmıştır.

Çok Düşük Kalorili Diyetler Nedir?

Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI, National Heart, Lung, and Blood Institute) çok düşük kalorili diyetleri günlük 800 kaloriden daha az kalori içeren diyetler olarak tanımlamıştır. Bu düzeyde kalori alımı ortalama yetişkin bir insanın bazal metabolizma hızını (BMH) bile karşılamamaktadır! Bazal metabolizma hızı, kişinin dinlenme anında sadece nefes alma, kan dolaşımı, hücresel fonksiyonlar gibi hayati aktivitelere harcadığı enerjidir. Yani günlük hayatınıza devam ederken çok düşük kalorili bir diyet uygulamaya çalışırsanız vücudunuz temel fonksiyonları yapacak enerjiyi bulamaz ve vücut depolarını kullanmaya başlar. Bir süre sonra yorgunluk ve halsizliğin yanı sıra besin ögesi yetersizliklerinin yol açtığı ciddi sağlık sorunları (diyare, baş dönmesi, bilinç bulanıklığı, kas krampları, koma vb.) görülür.

Obezite, vücutta yağ birikiminin veya yağ dokusunun aşırı biçimde artmasına bağlı kronik bir hastalıktır.
Obezite, vücutta yağ birikiminin veya yağ dokusunun aşırı biçimde artmasına bağlı kronik bir hastalıktır.
Pixabay

Çok Düşük Kalorili Diyetlerin Klinik Kullanımı

Çok düşük kalorili diyetler, medikal gözlem altında yapılması gereken özel diyetlerdir. Amerika Birleşik Devletleri'nde, ÇDKD (Çok Düşük Kalorili Diyetler) genelde kapsamlı bir tıbbi müdahalenin bir parçası olarak kullanılır. Yani hastahanede sürekli kontrol altında uygulanmaktadır. Bakım personelleri arasında bir doktor, bir diyetisyen, bir psikiyatrist ve bir fizyoterapist bulunmalıdır. Çok düşük kalorili diyetler devamlı olarak en fazla 12 hafta uygulanabilir. Takibi ve uygulanması zor olduğundan çok kritik durumlarda bu tür bir diyete başvurulur.

Çok düşük kalorili diyetler tıbbi kontrol altında uygulanır.
Çok düşük kalorili diyetler tıbbi kontrol altında uygulanır.
Pexels

Çok Düşük Kalorili Diyetlerin Uzun ve Kısa Dönemde Kilo Kaybına ve Obeziteye Etkisi Nedir?

Geçmiş dönemde, çok düşük kalorili diyetlerin kısa dönemde kilo kaybına etkilerini inceleyen 3 adet araştırma (Ohno ve ark. 1989, Foster ve ark. 1992, ve Rossner ve Flaten 1997) yapılmıştır. Bu üç çalışmada günlük 240 ve 800 kalori arasında verilen diyetlere bağlı olarak haftalık kaybedilen kilonun 1.4 ile 2.5 kilogram arasında değiştiği görülmüştür.

Uzun dönemde çok düşük kalorili diyetlerin etkilerini saptamak çok zordur. Çünkü ÇDKD'den sonra hangi diyetin uygulandığı, ne kadar süre devam ettiği, ÇDKD uygulayan bireyin daha sonra hasta olup olmadığı gibi etkenler uzun dönem etkileri için değişkendir. Ancak yine de yürütülen farklı çalışmalar uzun dönemde ÇDKD'nin kişiye göre ayarlanan zayıflama diyetlerinden daha etkili olmadığı gösterilmiştir.

ÇDKD uygulaması birincil olarak obezite hastalarını hastanede gözetim altında tutmak ve düşük kalori tüketmelerini sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Ayrıca ÇDKD uygulamalarının kısa dönemde obezite hastalarında kilo kaybı ve onların beslenme davranış değişiklikleri üzerinde çok etkili olduğu gösterilmiştir.

Çok Düşük Kalorili Diyetlerin Yan Etkileri ve Uygulanmaması Gereken Durumlar

Her ne kadar ÇDKD tıbbi kontrol altında ve 12 hafta süre ile uygulandığında güvenli olarak kabul edilse de, 8 hafta ÇDKD'ye tabi olan hastaların %25'inde safra kesesi taşı oluşmaktadır. Bu hastaların %6'sına kolesistektomi yapılması, yani safra kesesine operasyon yapılarak safra kesesinin alınması gerekmektedir.

ÇDKD'de hastaya verilecek olan kalorinin makro (karbonhidrat, protein ve yağ) ve mikro (vitaminler, mineraller, aminoasitler) besin ögelerinin oranları dikkatle ayarlanmalıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde ÇDKD sırasında şimdiye kadar 60 ölüm gerçekleşmiştir ve ölen hastaların ilk 4 ay içerisinde başlangıç kilolarının %30'unu kaybettikleri ve buna bağlı kardiyak komplikasyonlar (kalp bozuklukları) geliştiği bildirilmiştir.

Aynı zamanda besin ihtiyacının yüksek olduğu çocukluk ve gençlik dönemlerindeki insanlar ile hamilelik ve emziklilik dönemindeki kadınların çok düşük kalorili diyetler için uygun olmadığı belirtilmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • NHS. Very Low Calorie Diets. (2016, Kasım 18). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2019. Alındığı Yer: NHS
  • D. Benton, et al. (2017). Reducing Calorie Intake May Not Help You Lose Body Weight. Perspectives on Psychological Science, sf: 703-714.
  • W. Saris. (2001). Very-Low-Calorie Diets And Sustained Weight Loss.. Obesity Research, sf: 295-301.
  • Web MD. Very Low-Calorie Diets: What You Need To Know. (2019, Nisan 08). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2019. Alındığı Yer: Web MD
  • S. Howell, et al. (2017). Calories In, Calories Out And Macronutrient Intake: The Hope, Hype, And Science Of Calories.. Am J Physiol Endocrinol Metabolism, sf: 608-612.
  • Tsai AG, et al. (2016). The Evolution Of Very-Low-Calorie Diets: An Update And Meta-Analysis.. Obesity, sf: 1283-1293.
  • C. Erem. (2015). Prevalence Of Overweight And Obesity In Turkey. IJC Metabolic & Endocrine, sf: 38-41.
  • WHO. Turkey: Nutrition, Physical Activity And Obesity. (2013, Ocak 01). Alındığı Tarih: 29 Nisan 2019. Alındığı Yer: WHO

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder