Kuş Fosili Karnında İlk Kez Yumurta Gözlendi!

Üstelik anne kuşun ölümüne yumurta tıkanıklığı sebep olduğu düşünülüyor!

Kretase'ye ait 110 milyon yıllık karşıt kuş (Enantiornithes) fosili içerisinde ilk kez yumurta gözlendi!

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Science News isimli kaynaktan alınmıştır; ancak anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş, içeriği zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Enantiornithes isimli karşıt kuşlardan biri olan Avimaia schweitzerae adlı türün karnında ilk kez yumurta gözlendi! Karşıt kuşlar (Enantiornithes), gününümüz kuşların atası olmayan Mezozoik Dönem'de yaşamış kuşlardır. İşte fosilleşmiş bir karşıt kuşun içerisinde yumurta kalıntıları harika bir şekilde analiz edildi ve günümüz kuşlar ile karşılaştırıldı.

Kretase Dönemi'nde çok iyi fosilleşme olanağı sağlayan bir bölgede ölmüş olmalı ki 110 milyon yıl boyunca karnındaki yumurta izlerini inceleyebilelim. Bu tarz fosilleşmeler genelde durgun, yumuşak nehir yatakları veya zift gölleri gibi viskoz alanlardır. Zira bildiğiniz gibi "fosilleşme" çok zor ve seyrek görülen bir süreçtir.

Elbette bu yumurta ilk hali gibi korunmadı, fakat sınırlarının ve katmanlarının incelenebileceği kadar iyi korundu! Sadece zamanla basınçtan dolayı ezildiği için artık "yuvarlak" bir halde değil. Önceden 120 milyon yıllık kuş fosilinde ilk kez akciğer gözlemlenmişti. Bu çalışmayı incelediğimiz yazımıza da dilerseniz buradan ulaşabilirsiniz.

Vücut ortasında kahverengi ile görülen kısım yumurta dokusu.
Vücut ortasında kahverengi ile görülen kısım yumurta dokusu.
National Geographic

Nature'da yayımlanan bu çalışmaya göre, bir fosilde yumurtası hala vücudunda olan ilk kuş olarak tarihe geçti. Aslında bu fosil 2008 yılında Çin'de çıkarılmıştı. 2018'de ise paleontolog Alida Bailleul ve ekibi, Pekin'de İnsan Kökeni ve Omurgalı Evrimi Laboratuvarı'nda bu örneği tekrar incelemeye aldılar. Fark ettikleri şey, kuşun pubik kemikleri (leğen bölgesi) arasında farklı bir doku bulunması oldu. Mikroskop altında incelediklerinde, bu dokunun aslında bir yumurtaya ait olduğu tespit ettiler. Yumuşak dokular üzerinde bir sürü çalışma yapan paleontolog Mary Schweitzer'e ithafen türün adına Avimaia schweitzerae verildi.

İleri analizler, anne kuşun kemiklerinde geniş medulla kalıntısı tespit ettiler. Kuşlar, üreme dönemlerinde kalsiyum takviyesi sağlamak amacıyla meduller kemik kısmında genişlemeler olur. Tıpkı üreme döneminde insan dişilerinin rahim duvarlarının (endometrium) kalınlaşması gibi...Hatta Nature'da yayımlanan şu çalışmaya göre, söz konusu medulla izleri sayesinde bir T. rex'in yumurtlama döneminde olup, olmadığı anlaşılabildi. Yani bir nevi tarih öncesi gebelik testi gibi.

Karnında yumurtası ile sol tarafta, su yüzeyinde ölmüş anne Avimaia schweitzerae türünün illüstrasyonu. Olayların nasıl geliştiği resmedilmeye çalışılmış.
Karnında yumurtası ile sol tarafta, su yüzeyinde ölmüş anne Avimaia schweitzerae türünün illüstrasyonu. Olayların nasıl geliştiği resmedilmeye çalışılmış.
Michael Rothman

Yumurtayı en dıştan saran mineralden zengin kütikula tabakası embriyoyu, patojen mikrooganizmalar gibi dış etmenlerden korur. Zaman geçtikçe bu tabaka da tahrip olur. İşte bu tabaka ilk defa fosilleşmiş bir yumurtada bu kadar güzel gözlenebildi.

Fakat ilginç olan sadece bu değil. Söz konusu yumurtada bir tane yerine iki tane kütikula tabakası vardı! Üstelik bilinen kalınlığından kat kat daha inceydi. Karın içerisinde uzun süre kalan yumurtalarda gözlenen bir durum bu. Günümüzde sürüngenler ve kuşlar gibi yumurtalayan (ovipar) hayvanlarda görülebilen bir patolojik hadise. Öyle kötü bir durum ki, yumurtlayamama sonucu annenin ölümüne dahi sebep olduğu düşünülüyor!

Söz konusu hastalığa yumurta tıkanıklığı (İngilizce egg-binding) adı verilir. Malnütrisyon (besin yetersizliği), kalsiyum emilim bozukluğu, yumurtanın şekil bozukluğu veya ani sıcaklık değişimi gibi çevresel stres nedenleriyle olabiliyor.

Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Türev İçerik Kaynağı: Science News
  • Thomas G. Kaye, et al. (2019). Article | Open | Published: 21 March 2019 Fully Fledged Enantiornithine Hatchling Revealed By Laser-Stimulated Fluorescence Supports Precocial Nesting Behavior. Nature, sf:7.
  • University of Hong Kong. Ancient Birds Out Of The Egg Running. (2019, Mart 25). Alındığı Tarih: 25 Mart 2019. Alındığı Yer: Science Daily
  • Wikipedia. Egg-Binding. (2019, Mart 25). Alındığı Tarih: 25 Mart 2019. Alındığı Yer: Wiki

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder