Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Büyük Sayılar Yasası Nedir? Örneklem Büyüklüğü ile Gerçekte Olan Arasındaki İlişki Nasıldır?

Kumarhanelerde Kasa Neden Her Zaman Kazanır?

Büyük Sayılar Yasası Nedir? Örneklem Büyüklüğü ile Gerçekte Olan Arasındaki İlişki Nasıldır? ThoughtCo.
11 dakika
2,083
  • Matematiksel İstatistik

Büyük Sayılar Yasası, bir deneyin pratikte gözlenen başarı oranının, deneme sayısı arttıkça teoride beklenen istatistiki sonuca giderek yaklaşma eğiliminde olduğunu belirten bir yasadır. Bunun sebebi, örneklem büyüklüğü ne kadar fazlaysa, bu örneklemin genel popülasyonun niteliklerini yansıtma ihtimalinin o kadar yüksek olmasıdır.

İstatistiksel analizde büyük sayılar yasası çok önemlidir, çünkü örneklem büyüklüğünüze geçerlilik kazandırır. Az miktarda veriyle çalışırken, yaptığınız varsayımlar gerçek popülasyonu uygun bir şekilde yansıtmayabilir. Bu nedenle, tüm veri setini yeterince temsil etmek için yeterli veri noktasının yakalandığından emin olmak önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

En basit örnek olarak, yazı-tura oyununu ele alalım. Yazı-tura örneği, bir Bernoulli deneyi olarak bilinir; çünkü deneyin her zaman ve sadece iki olası sonucu vardır: Para ya "yazı" ya da "tura" gelecektir. Yani bu tür bir deneyde, elde edilebilecek veriler ikilidir (İng: "binary") ve olayların bir oranı tarafından tanımlanan binom dağılımını takip eder. Dolayısıyla adil bir paranın beklenen (teorik) "yazı" gelme oranı %50'dir. Ancak gerçek bir deneyde:

  • İlk atış tura gelebilir. Yani gözlediğiniz yazı oranı %0'dır. Bu, %100 hata payı demektir.
  • İkinci atış yine tura gelebilir. Yani gözlediğiniz yazı oran halen %0'dır. Bu, %100 hata payı demektir.
  • Üçüncü atış yazı gelebilir. Gözlediğiniz yazı oranı artık %33.3 (3 atışta 1 yazı) olmuştur. Bu, %33.3 hata payı demektir.
  • Dördüncü atış tura gelebilir. Gözlediğiniz yazı oranı %25 (4 atışta 1 yazı) olmuştur. Bu, %50 hata payı demektir.
  • Beşinci atış yazı gelebilir. Gözlediğiniz yazı oranı %40 (5 atışta 2 yazı) olmuştur. Bu, %20 hata payı demektir.
  • Altıncı atış yazı gelebilir. Gözlediğiniz yazı oranı %50 (6 atışta 3 yazı) olmuştur. Bu, %0 hata payı demektir.

Elbette parayı atmaya devam ettikçe, oran %50 etrafında dolanacaktır; ama ne kadar çok sayıda atış yaparsanız, yani deneme sayısı ne kadar yüksek olursa, beklenen değer olan %50'ye o kadar yaklaştığınızı görürsünüz. İşte Büyük Sayılar Yasası, bu deneme sayısı arttıkça, (yazı-tura örneğinde) gözlenen oranın teorik beklenti olan %50'ye, hata payınınsa giderek %0'a yakınsayacağını söyler.

Tüm Reklamları Kapat

Bir kez yazı tura atmak bir deneme anlamına gelir. Büyük sayılar yasası, deneme sayısı arttıkça, oranın beklenen 0,50 değerine yakınsayacağını öngörür. Sonuçlar yasayı doğrulamaktadır. Örneklem oranı daha kararlı hale geldikçe ve örneklem büyüklüğü arttıkça, beklenen olasılık değeri olan 0,50'ye yakınsamaktadır.
Bir kez yazı tura atmak bir deneme anlamına gelir. Büyük sayılar yasası, deneme sayısı arttıkça, oranın beklenen 0,50 değerine yakınsayacağını öngörür. Sonuçlar yasayı doğrulamaktadır. Örneklem oranı daha kararlı hale geldikçe ve örneklem büyüklüğü arttıkça, beklenen olasılık değeri olan 0,50'ye yakınsamaktadır.
Statistics by Jim

Bu yasanın iki biçimi vardır; ancak bunlar arasındaki farklar tamamen teoriktir. Büyük sayıların hem zayıf hem de güçlü yasaları, bağımsız ve özdeş olarak dağılmış rastgele değişkenler için bir dizi değerde geçerlidir: X1,X2,…,XnX_1, X_2, \dots, X_n.

Bu iki yasa, hem istatistik teorisinin hem de olasılık teorisinin temelini oluşturur. Bu makalede, yasanın her iki biçimini de açıklayacak, onları simüle edecek ve neden istatistik ve olasılık için çok önemli olduklarını açıklayacağız.

Büyük Sayıların Zayıf Yasası: Khinchin Yasası Nedir?

Büyük sayıların zayıf yasası, yukarıda verdiğimiz değerlerde nn sayısı arttıkça, dizinin örnek istatistiğinin (yani dizinin o anki niteliklerini tanımlayan istatistiklerin) olasılık olarak popülasyonun genel ortalamasına yakınsayacağını söyler. Büyük sayıların zayıf yasası, Khinchin Yasası olarak da bilinir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu, şu anlama gelir: Teorik değer ile örnek değer arasında sıfır olmayan bir fark belirlediğinizi varsayalım. Örneğin, yazı tura sonuçları için teorik olasılık (yani 0.5 oranı) ile, birden fazla denemede elde ettiğiniz gerçek oran arasında bir fark tanımlayabilirsiniz (örneğin "fark 0.05'ten küçük olmalı" gibi). Deneme sayısı arttıkça, gerçek farkın önceden tanımlanan bu farktan daha küçük olma olasılığı da giderek artar - ki hatırlayacak olursanız bunu, yukarıdaki gerçek yazı-tura deneyinde, "hata payı" olarak ifade etmiştik ve bu oranın giderek küçüldüğünü görmüştük (arada bir yükselse de). İşte Khinchin Yasası (veya Büyük Sayıların Zayıf Yasası) bu sayının küçülme ihtimalinin, örneklem büyüklüğü sonsuza yaklaştıkça 1'e yaklaştığını söyler.

Bu fikir, gerçek ve beklenen değerler arasında çok çok küçük farklar tanımladığınızda bile geçerlidir. Sadece daha büyük bir örnekleme ihtiyacınız vardır.

Büyük Sayıların Güçlü Yasası: Kolmogorov Yasası Nedir?

Büyük sayıların güçlü yasası, örneklem büyüklüğü veya deneme sayısı arttıkça örneklem istatistiğinin popülasyon değerine nasıl yakınsadığını açıklar. Örneğin, örneklem büyüklüğü arttıkça, örneklem ortalaması da popülasyon ortalamasına giderek yakınsar. Büyük sayıların güçlü yasası, Kolmogorov'un Güçlü Yasası olarak da bilinir.

Yani bir kişi, 100 olası değerden oluşan bir veri kümesinin ortalamasını belirlemek isterse, yalnızca iki veri noktasına güvenmek yerine 20 veri noktası seçerek daha doğru bir ortalamaya ulaşma olasılığı daha yüksektir. Bunun nedeni, iki veri noktasının ortalamanın dışında olması veya ortalamayı temsil etmemesi olasılığının daha yüksek olması ve 20 veri noktasının tamamının temsili olmaması olasılığının daha düşük olmasıdır. Örneğin, veri seti 1'den 100'e kadar olan tüm tamsayıları içeriyorsa ve kişi, sadece 95 ve 40 gibi iki değeri örnek aldıysa, ortalamayı yaklaşık 67.5 olarak belirleyebilir. Halbuki 20 değişkene kadar rastgele örneklemeler almaya devam ederse, daha fazla veri noktasını göz önünde bulundurduğu için ortalama gerçek ortalamaya (yani 50.5'e) doğru kaymalıdır.

Her iki yasa da sürekli değişkenlerin ortalamalarından Bernoulli deneylerinin oranlarına kadar çeşitli özellikler için geçerlidir. Biz, her iki senaryoyu da simüle edeceğiz.

Tüm Reklamları Kapat

Büyük Sayılar Yasası için Simülasyonlar

Büyük sayıların her iki yasasının da matematiksel kanıtları olsa da, onları rastgele örnekleme programı olan Statistics101'i kullanarak simüle edeceğiz. Programı ücretsiz olarak indirebilirsiniz.

IQ örneği ve yazı tura örneği için kodlar bu şekildedir. Simülasyonları kendiniz yapabilir ve sonuçları görebilirsiniz. Bu kodlar kullanılarak oluşturulan örnek grafikleri aşağıda görebilirsiniz. Daha güzel grafikler için veriler Excel'e aktarılmıştır; fakat Statistics101 programı da grafik üretmektedir. Simülasyonlarınız birebir eşleşmeyebilir ancak genel olarak tartışılan modele uygun bir örnek ortaya çıkmalıdır.

Yazı-tura örneğini yukarıda göstermiştik, dolayısıyla burada bir diğer örnek olarak IQ'ya bakacağız.

IQ Örneği

IQ puanları üzerine bir çalışma yaptığımızı hayal edin. Rastgele 100 katılımcı seçiyoruz ve IQ'larını ölçüyoruz. Denekleri toplarken, onların IQ'larını değerlendireceğiz ve her bir ilave kişiyle örnek ortalamasını yeniden hesaplayacağız. Bu işlem, örneklem boyutu 1'den 100'e yükseldikçe, bize örnek bir dizi üretecektir. Büyük sayılar yasası doğruysa, örneklem büyüklüğü arttıkça örneklem araçlarının popülasyon ortalamasına yakınsamasını bekleriz.

Tüm Reklamları Kapat

Bu popülasyon için, IQ puanlarının popülasyon dağılımını, ortalaması 100 ve standart sapması 15 olan normal bir dağılımı takip ederek tanımlayacağız.

Katılımcı Sayısı ve Ortalama IQ Grafiği
Katılımcı Sayısı ve Ortalama IQ Grafiği
Statistics by Jim

Gördüğünüz gibi, örneklem, popülasyon ortalama IQ değeri olan 100'de yakınsamaktadır. Örnekler dizinin başında daha düzensizdirler, ancak örnek sayısı arttıkça dengelenir ve doğru değerde yakınsarlar.

Büyük Sayılar Yasasının Pratikteki Etkileri

Büyük sayılar yasası hem istatistik hem de olasılık teorisi için gereklidir.

İstatistikte, büyük sayıların her iki yasası da, daha büyük örneklerin, popülasyon değerine tutarlı bir şekilde daha yakın olan tahminler ürettiğini gösterir. Bu özellikler, popülasyonların özelliklerini tahmin etmek için örnekleri kullandığınız çıkarımsal istatistiklerde önemli hale gelir. Bu nedenle istatistikçiler, her zaman büyük örneklem boyutlarının daha iyi olduğunu söylemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
SaberTooth

Bu Vahşi Canlılar Pleyistosen döneminde(66 milyon yıl önce) dünya’da yaşadılar ve fosil kalıntıları 1869 yılında Kuzey Amerikada bulundu.

20 cm boyundaki ön dişleri ile avlarını yakaladıkları düşünülüyor.300 kilo ağırlığa çıkabilen bu yırtıcılar saatte 50 kilometre hızla koşabiliyordu

Müze ve bilimsel araştırma kalitesinde, yetişkin bir Sabertooth fosilinin kafatası baz alınıp benzer ölçülerde kil kullanılarak tasarlanan heykel çalışmasıdır.

Ürün Boyutları: 27cm x 12cm x 26cm
Ahşap Kaide ile birlikte yüksekliği 29cm’dir.

%100 El Yapımıdır. Yetişkin bir Sabertooth fosilinin ölçüleri baz alınarak tasarlanmıştır.Polyester, resin ve plastik kullanılmadan üretilmiştir.
Malzeme:Kil,Siyah Ahşap Kaide
Ürün Boyutları: 27cm x 12cm x 26cm

Devamını Göster
₺5,000.00
SaberTooth

Olasılık teorisindeyse, deneme sayısı arttıkça, gözlemlenen olayların göreli sıklığı, beklenen olasılık değerine yakınsayacaktır. Dört kez yazı tura atarsanız, üç kez tura gelmesi şaşırtıcı değildir (%75). Ancak 100 yazı tura attıktan sonra bu oran, %50'ye son derece yakın olacaktır. Hatta 100 yazı-turadan sonra eğer oran halen %75 düzeyinde kalıyorsa, o paranın âdil değil, hileli olduğunu düşünmek için giderek güçlenen bir argümanınız var demektir.

Bu yasalar, rastgele gibi gözüken olaylara bir tür düzen getirir. Örneğin, bozuk para atmak, zar atmak veya şans oyunlarından bahsediyorsanız, kısa vadede olağandışı bir dizi olay gözlemlemeniz daha olasıdır. Ancak deneme sayısı arttıkça, genel sonuçlar beklenen olasılığa yakınsar.

Kasa Her Zaman Kazanır!

Bu, kumarhanelerdeki "Kasa her zaman kazanır." argümanının ardındaki matematiksel gerekçedir: Kumarhaneler, bir yazı-tura oyunundaki (veya rulet gibi bir oyundaki) kazanma oranını kendilerinden yana %1 veya %5 gibi ufacık miktarlarda saptırsalar bile, on binlerce kumarbazın oynamasına ve bazılarının kazanmasına rağmen, ortalamada her zaman kumarhaneler kârlı çıkarlar. Yani yeterince şanslıysanız kasayı birkaç kez yenebilirsiniz; ancak uzun vadede her zaman kasa kazanacaktır!

Hiçbir Finansal Büyüme Sonsuza Dek Süremez!

Finansal bağlamda, büyük sayılar yasası, hızla büyüyen büyük bir varlığın bu büyüme hızını sonsuza kadar sürdüremeyeceği anlamına gelir. Yüz milyarlarca dolar piyasa değeri olan hisse senetleri (ve bunların büyüme dinamikleri), sıklıkla bu yasaların birer örneği olarak kullanılır.

Ek olarak, "büyük sayılar yasası" terimi bazen iş dünyasında yüzde cinsinden belirtilen büyüme oranlarıyla ilgili olarak da kullanılır. Bir işletme büyüdükçe, yüzde cinsinden büyüme oranının korunmasının giderek zorlaşır. Bunun nedeni, yüzde olarak büyüme oranı sabit kalsa bile, büyümeyi beslemesi gereken dolar miktarının durmaksızın artıyor olmasıdır. Örneğin 10 milyon dolarlık bir firmanın %10 büyümesi için 1 milyon dolar kâr etmesi gerekir. Artık 11 milyon dolar olan firmanın tekrar %10 büyümesi için, artık 1 milyon dolar yeterli değildir; 1.1 milyon dolar kâr etmesi gerekir. Dolayısıyla yüzde bakımından büyüme beklentisi aynı (%10 düzeyinde) tutulmuş olsa da, o yüzdenin tatmin edilebilmesi için gereken maddi miktar daha da artmıştır.

Dolayısıyla iş dünyasında hedef belirlenirken büyük sayılar yasasını gözetmek çok önemlidir. Örneğin bir şirket, bir yılda gelirini ikiye katlayabilir. Şirket gelecek yıl gelirinde yalnızca %50 büyüme elde ederse, son iki yılın her birinde aynı miktarda para kazanmış olacaktır. Bu nedenle finansal kararlar alırken, hele ki büyük dolar değerlerinin çok yüksek olduğu durumlarda yüzdelerin yanıltıcı olabileceğine dikkat etmek önemlidir.

Hiçbir Anket Kusursuz Değildir ve Olamaz!

Özellikle de siyasi anketler ve toplumsal nabzı ölçen çalışmalarda, teknik olarak herkesin fikrinin sorulması gerekir; ancak böylesin bir verinin toplanması imkânsıza yakındır. Buna karşılık, toplanan her ek veri noktası, sonucun, ortalamanın gerçek bir ölçüsü olma olasılığını artırma potansiyeline sahiptir. Dolayısıyla bir örneklemin büyüklüğü ne kadar fazlaysa, gerçekçiliği de o kadar yüksek olacaktır.

Sigorta Endüstrisi Bu Yasa Etrafında Dönüyor!

Büyük sayılar yasası, öngörülen riski hesaplamak ve giderek daha hassas hesaplar yapabilmek için sigorta endüstrisinde de sık sık kullanılmaktadır.

Bir sigorta şirketinin farklı müşterilerden araba sigortası için ne kadar ücret alacağını değerlendirdiği bir durum düşünün. Şirketin küçük bir veri seti olması durumunda, uygun risk profillerini doğru bir şekilde belirlemesi mümkün olmayacaktır.

Sigorta acentesi daha fazla veri topladıkça, yani büyük sayılar yasası giderek artan miktarda devreye girdikçe, genç erkek sürücülerin kazaya neden olma olasılığının daha yüksek olduğunu görebilirler. Bu daha büyük örneklem, trafik kazalarını daha fazla temsil eder ve sigorta şirketi, tahsil edilecek uygun sigorta primleri hakkında daha doğru sonuçlara ulaşabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Ek olarak, büyük sayılar yasası, sigorta şirketlerinin, hangi özelliklerin daha yüksek riske neden olduğunu analiz ederek, primleri değerlendirmek için kriterleri derinlemesine geliştirmelerine olanak tanır. Örneğin alkol tüketimine yatkınlık veya daha riskli coğrafyalarda yaşamak gibi faktörler gözetilerek, kişiye/duruma özel sigorta primleri belirlenebilir.

Büyük Sayılar Yasası Ne Zaman Çalışmaz?

Örneklem büyüklüğü veya deneme sayısı arttıkça, büyük sayılar yasalarının beklenen değere yaklaşamadığı bazı durumlar da vardır. Örneğin veriler "Cauchy dağılımı" denen özel bir dağılım tipine uyduğunda, Cauchy dağılımının tanım gereği beklenen bir değeri olmadığı için, sayılar da beklenen bir değere yakınsayamaz. Benzer şekilde bu yasalar, beklenen değeri sonsuz olan Pareto dağılımına da uygulanamaz.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta (ve çok sık yapılan bir hata), büyük sayılar yasasının bir sonraki örneklem davranışını kestirmekte kullanılabileceği sanrısıdır. Yani yazı-tura oyununda 5 defa üst üste yazı geldiği için ve bu örneklem, beklenenden ciddi miktarda saptığı için, büyük sayılar yasasından yola çıkarak bir sonraki atışta tura gelmesi gerektiğini düşünmek hatalıdır. Bu hatalı düşünme biçimine Kumarbaz Safsatadenir; çünkü kumarbazlar sıklıkla bu hataya düşerek paralarını kaptırırlar.

Her bir yazı-tura atışının yazı (veya tura) gelme ihtimali %50'dir ve bu, her atış için geçerlidir. Daha önceden ne geldiği, daha sonradan ne geleceğini etkileyemez. Fakat yeterince çok sayıda atış yapılırsa, bunların hepsinin ortalaması %50'ye yakınsayacaktır. Ancak o çok sayıda atış içerisinde değil 5 kere üst üste, 15 kere üst üste yazı bile gelebilir! Dolayısıyla o 15 kere yazı gelecek sürecin içindeyseniz, 5 kere geldiğinde de "Kesin şimdi tura gelecek!" dersiniz, 13 kere yazı geldiğinde de... Ama hiçbirinde, sırf önceki çok sayıda denemede yazı geldi diye artık tura gelmek zorunda değildir.

Sonuç

Tüm bu bilgiler ışığında, bir veri setini analiz ederken, örneklem büyüklüğünüzün popülasyonunuzu temsil edip etmediğini belirlemek için büyük sayılar yasasını anladığınızdan emin olun. Aksi takdirde doğrulama önyargısı gibi bilişsel önyargıların da etkisiyle, gerçekte olanı tespit etmek yerine, görmek istediğinizi görmeniz çok daha olası hale gelecektir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
20
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Üzücü! 2
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Statistics By Jim | Arşiv Bağlantısı
  • M. James, et al. Law Of Large Numbers: What It Is, How It's Used, Examples. (23 Eylül 2022). Alındığı Tarih: 3 Kasım 2022. Alındığı Yer: Investopedia | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/03/2023 06:13:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13075

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Akış
İçerikler
Sosyal
Gündem
Fare
Deniz
Yapay Zeka
Eşeyli Üreme
Skeptisizm
Metal
Homo Sapiens
Kimya Tarihi
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Charles Darwin
Hafıza
Koruma
Böcek
Köpek
Kan Hastalıkları
Uyku
Toplumsal Cinsiyet
Hominid
Karanlık Enerji
Dışkı
Elementler
Şeker
Coğrafya
Aşılar
Kurt
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Frost, et al. Büyük Sayılar Yasası Nedir? Örneklem Büyüklüğü ile Gerçekte Olan Arasındaki İlişki Nasıldır?. (3 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 29 Mart 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13075
Frost, J., Selamet, G., Bakırcı, Ç. M. (2022, November 03). Büyük Sayılar Yasası Nedir? Örneklem Büyüklüğü ile Gerçekte Olan Arasındaki İlişki Nasıldır?. Evrim Ağacı. Retrieved March 29, 2023. from https://evrimagaci.org/s/13075
J. Frost, et al. “Büyük Sayılar Yasası Nedir? Örneklem Büyüklüğü ile Gerçekte Olan Arasındaki İlişki Nasıldır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 03 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13075.
Frost, Jim. Selamet, Gökalp. Bakırcı, Çağrı Mert. “Büyük Sayılar Yasası Nedir? Örneklem Büyüklüğü ile Gerçekte Olan Arasındaki İlişki Nasıldır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 03, 2022. https://evrimagaci.org/s/13075.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.