Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bukalemun (Chamaeleo chamaeleon)

Bukalemun (Chamaeleo chamaeleon)
Yeşil yapraklar arasındaki yetişkin birey.
Zübeyir Aküzüm
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Muğla'nın Marmaris ilçesindeki Kumlubük'ta gözlemledik. Hava çok bulutlu ve yağmurluydu.

Tanım ve Genel Bilgiler

Genelde ağaçlarda yaşar, parmakları ve kuyruğu ile dallara tutunarak oldukça yavaş hareket eder. Kuyruğu prehensile (kavrayıcı) bir uzuvdur. Vücut yanlardan basıktır, başın üst tarafında miğfer şeklinde bir çıkıntı vardır. Ön ayakta içte 3, dışta 2 parmak bir arada birleşmiştir, arka ayakta ise bu durumun tam tersi bir durum vardır. Gözünlerini bağımsız olarak her tarafa hareket ettirebilir. Renk ve desenini değiştirme özelliğini sahiptir. Bukalemunların bulundukları çevreye uyum amacıyla renklerini değiştirebileceklerine dair yanlış bir kanı vardır. Aslında durum böyle değildir.

Bir bukalemun durağanken yeşildir, yani yapraklı çevresiyle doğalında bir uyum halindedir. Cinsel seçilim veya psikolojik değişimler nedeniyle renk değiştirirler. Kamuflaj için değil. Avlarını yakalamak için, uzun ve ucu yapışkan dillerini kullanırlar. Uygun şartlarda yılda 3 kez çiftleşebilirler ve dişi tek seferde 5 ila 45 kadar yumurtayı toprakta açtığı çukura gömer, yumurtadan çıkan yavrular birkaç yıl içinde cinsi olgunluğa erişir. Anavatanları Afrikadır. Türü tehdit eden başlıca unsur evcil hayvan olarak doğadan toplanılmasıdır, ayrıca kentleşme ve turizm amaçlı yapılaşma, türün yaşam alanlarını daraltmaktadır.

Korkutmak amaçlı ağzını açarak pozisyon alan birey, Muğla/Marmaris.
Korkutmak amaçlı ağzını açarak pozisyon alan birey, Muğla/Marmaris.
Zübeyir Aküzüm

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Bilinen en eski bukalemun fosili, Anqingosaurus brevicephalus adında Orta Paleosen'e yani yaklaşık 60.7 ila 58.7 milyon yıl öncesine dayanır. Kendisi Çin'de keşfedilmiştir. Ayrıca Çek Cumhuriyeti'nde yaklaşık 23-13 milyon yıl öncesine Erken Miyosen'e ait Chamaeleo caroliquarti türü ve Kenya'da 5-13 milyon yıl öncesine Geç Miyosen'e ait Chamaeleo intermedius türü de bulunmaktadır. Bukalemunların evrimsel tarihi muhtemelen 100 milyon yıl öncesine kadar ulaşıyordu. Hatta o dönemde, günümüzde yaşayan Iguanidae ve Agamidae aileleri ile ortak ataya sahipti. Bu yüzden bu 3 aile, Iguania isimli alt takımda sınıflandırılırlar.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Ülkemizde Ege, Batı Akdeniz, Doğu Akdeniz, gibi bölgelerde görülebilirler. Bütün bukalemun türlerinin yarısından fazlası Madagaskar'da yaşar. Geriye kalan türler Sahra Altı Afrika, Kuzey Afrika, Güney Hindistan, Güney Avrupa ve Güney Arabistan'da yaşar.

Yaprakların rüzgarda ileri geri sallanmasını taklit eden savunma davranışı, Muğla/Bodrum.
Çetin Kırcı

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe (Least Concern) olarak sınıflandırılırlar.

Davranış ve Etoloji

Saliseler içinde dışarı fırlayıp böcek avlayan, ait olduğu bedenden çok daha uzun bir dil. Fırlak yuvalarında birbirinden bağımsız hareket eden teleskopik gözler. Tek parmaklı bir eldiven gibi uçta birleşip kıskaç halini almış parmaklar. Tuhaf anatomik özelliklerin bolluğu açısından bukalemuna rakip bulmak zor. Yine de tüm bu bedensel tuhaflıkları içinde bir bukalemunu en iyi tanımlayan özellik - Aristoteles dönemi kadar erken tarihlerde dahi farkına varılmış olan - renk değiştiren derisi.

Bukalemunların dokunduğu şeyin rengini aldığına dair popüler bir mit var. Kimi durumlarda renk değiştirmenin ortama karışmaya yaradığı doğru olabilir ama derinin değişen rengi aslında iletişim amacı taşıyan fizyolojik bir reaksiyon. Yani bukalemun kur, rekabet, çevresel baskı gibi kendisini etkileyen unsurları renkli bir dil kullanarak ifade ediyor. Bukalemunların nasıl renk değiştirdiğini incelediğimiz yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Yeşil yapraklar arasındaki doğal rengi, Muğla/Marmaris.
Yeşil yapraklar arasındaki doğal rengi, Muğla/Marmaris.
Zübeyir Aküzüm

Diyet ve Metabolizma

Özellikle böcekler en sevdikleri besinlerdir. Fakat büyük türler, diğer kertenkeleleri ve hatta ufak kuşları bile yiyebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Etimoloji

Bukalemun adı Arapça "bū qalamūn" dan gelmektedir. (A)bū bileşeni Arapça hayvan isimlerinde tipiktir. Lekamun Arapca "yutan" anlamindadir. Kalemun ismi Eski Yunanca χamailéōn "yer aslanı" (χamaí, yere yakın + léōn, aslan) kaynaklıdır. Eski Yunancadaki bu sözcüğün ise Akatça "nēşa qaqqari" yer aslanının çevirisi olduğu düşünülmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 17:53:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7666

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Klinik Mikrobiyoloji
Obezite
Kemik
Karadelik
Analiz
Sinir Hücresi
Doğal
Hız
Wuhan Koronavirüsü
Değişim
Sinir Sistemi
Tedavi
Paleontoloji
Yapay Zeka
Maskeler
Hastalık Yayılımı
Mistisizm
Akciğer
Bilgi
Makina
Uzaylı
Bilim İnsanı
Kuantum Fiziği
İnsanlık
Manyetik Alan
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yapmayı düşündüğünüz işlerle nam salamazsınız.”
Henry Ford
Geri Bildirim Gönder