Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Muğla'nın Marmaris ilçesindeki Kumlubük'ta gözlemledik. Hava çok bulutlu ve yağmurluydu.

Tanım ve Genel Bilgiler

Genelde ağaçlarda yaşar, parmakları ve kuyruğu ile dallara tutunarak oldukça yavaş hareket eder. Kuyruğu prehensile (kavrayıcı) bir uzuvdur. Vücut yanlardan basıktır, başın üst tarafında miğfer şeklinde bir çıkıntı vardır. Ön ayakta içte 3, dışta 2 parmak bir arada birleşmiştir, arka ayakta ise bu durumun tam tersi bir durum vardır. Gözünlerini bağımsız olarak her tarafa hareket ettirebilir. Renk ve desenini değiştirme özelliğini sahiptir. Bukalemunların bulundukları çevreye uyum amacıyla renklerini değiştirebileceklerine dair yanlış bir kanı vardır. Aslında durum böyle değildir. Bir bukalemun durağanken yeşildir, yani yapraklı çevresiyle doğalında bir uyum halindedir. Cinsel seçilim veya psikolojik değişimler nedeniyle renk değiştirirler. Kamuflaj için değil. Avlarını yakalamak için, uzun ve ucu yapışkan dillerini kullanırlar. Uygun şartlarda yılda 3 kez çiftleşebilirler ve dişi tek seferde 5 ila 45 kadar yumurtayı toprakta açtığı çukura gömer, yumurtadan çıkan yavrular birkaç yıl içinde cinsi olgunluğa erişir. Anavatanları Afrikadır. Türü tehdit eden başlıca unsur evcil hayvan olarak doğadan toplanılmasıdır, ayrıca kentleşme ve turizm amaçlı yapılaşma, türün yaşam alanlarını daraltmaktadır.

Korkutmak amaçlı ağzını açarak pozisyon alan birey.
Korkutmak amaçlı ağzını açarak pozisyon alan birey.
Zübeyir Aküzüm

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Bilinen en eski bukalemun fosili, Anqingosaurus brevicephalus adında Orta Paleosen'e yani yaklaşık 60.7 ila 58.7 milyon yıl öncesine dayanır. Kendisi Çin'de keşfedilmiştir. Ayrıca Çek Cumhuriyeti'nde yaklaşık 23-13 milyon yıl öncesine Erken Miyosen'e ait Chamaeleo caroliquarti türü ve Kenya'da 5-13 milyon yıl öncesine Geç Miyosen'e ait Chamaeleo intermedius türü de bulunmaktadır. Bukalemunların evrimsel tarihi muhtemelen 100 milyon yıl öncesine kadar ulaşıyordu. Hatta o dönemde, günümüzde yaşayan Iguanidae ve Agamidae aileleri ile ortak ataya sahipti. Bu yüzden bu 3 aile, Iguania isimli alt takımda sınıflandırılırlar.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Ülkemizde Ege, Batı Akdeniz, Doğu Akdeniz, gibi bölgelerde görülebilirler. Bütün bukalemun türlerinin yarısından fazlası Madagaskar'da yaşar. Geriye kalan türler Sahra Altı Afrika, Kuzey Afrika, Güney Hindistan, Güney Avrupa ve Güney Arabistan'da yaşar.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe (Least Concern) olarak sınıflandırılırlar.

Davranış ve Etoloji

Saliseler içinde dışarı fırlayıp böcek avlayan, ait olduğu bedenden çok daha uzun bir dil. Fırlak yuvalarında birbirinden bağımsız hareket eden teleskopik gözler. Tek parmaklı bir eldiven gibi uçta birleşip kıskaç halini almış parmaklar. Tuhaf anatomik özelliklerin bolluğu açısından bukalemuna rakip bulmak zor. Yine de tüm bu bedensel tuhaflıkları içinde bir bukalemunu en iyi tanımlayan özellik - Aristoteles dönemi kadar erken tarihlerde dahi farkına varılmış olan - renk değiştiren derisi. Bukalemunların dokunduğu şeyin rengini aldığına dair popüler bir mit var. Kimi durumlarda renk değiştirmenin ortama karışmaya yaradığı doğru olabilir ama derinin değişen rengi aslında iletişim amacı taşıyan fizyolojik bir reaksiyon. Yani bukalemun kur, rekabet, çevresel baskı gibi kendisini etkileyen unsurları renkli bir dil kullanarak ifade ediyor. Bukalemunların nasıl renk değiştirdiğini incelediğimiz yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Yeşil yapraklar arasındaki doğal rengi.
Yeşil yapraklar arasındaki doğal rengi.
Zübeyir Aküzüm

Diyet ve Metabolizma

Özellikle böcekler en sevdikleri besinlerdir. Fakat büyük türler, diğer kertenkeleleri ve hatta ufak kuşları bile yiyebilir.

Etimoloji

Bukalemun adı Arapça "bū qalamūn" dan gelmektedir. (A)bū bileşeni Arapça hayvan isimlerinde tipiktir. Lekamun Arapca "yutan" anlamindadir. Kalemun ismi Eski Yunanca χamailéōn "yer aslanı" (χamaí, yere yakın + léōn, aslan) kaynaklıdır. Eski Yunancadaki bu sözcüğün ise Akatça "nēşa qaqqari" yer aslanının çevirisi olduğu düşünülmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Wikipedia. Chameleon. (2019, Mart 08). Alındığı Tarih: 08 Mart 2019. Alındığı Yer: Wikipedia

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/10/2019 15:42:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7666

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ergen olduğum zamanlarda uzun süren şöhret istiyordum, değişmez gerçekleri keşfetmek için yanıp tutuşuyordum; insanın ve yaşamın özel anlamını bulmak istiyordum. Bu sebeple bir bilim insanı oldum. Sonradan fark ettim ki bu, kız bulabilmek için rahip olmaya benziyormuş.”
Matt Cartmill
Geri Bildirim Gönder