Keşfedin, Öğrenin ve Paylaşın
Evrim Ağacı'nda Aradığın Her Şeye Ulaşabilirsin!
Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Karanlık Maddenin İlişkisel Alan Modeli: Genel Görelilik ve Kozmik Arka Plan Uyumlu Bir Yaklaşım İbrahim Gürbüz Tarih: 6 Şubat

2 dakika
6
Karanlık Maddenin İlişkisel Alan Modeli: Genel Görelilik ve Kozmik Arka Plan Uyumlu Bir Yaklaşım
İbrahim Gürbüz
Tarih: 6 Şubat
  • Blog Yazısı
Blog Yazısı
Tüm Reklamları Kapat

Karanlık madde, evrenin enerji yoğunluğunun yaklaşık %27'sini oluşturmasına rağmen elektromanyetik spektrumda gözlemlenememektedir. Bu çalışmada, karanlık madde bir parçacık akışkanından ziyade, yerel enerji/ısı yoğunluğuna duyarlı bir "ilişkisel alan" φ olarak modellenmiştir. Model, standart ΛCDM paradigmasındaki "cusp-core" problemini alanın termodinamik kararlılığı üzerinden çözmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, atom interferometrisi üzerinden ölçülebilir bir faz kayması öngörüsü sunularak teorinin test edilebilirliği vurgulanmıştır.

Giriş

Karanlık madde (KM), galaktik ölçeklerdeki kütleçekimsel anomalileri açıklamak için öne sürülen en güçlü adaydır. Ancak, zayıf etkileşimli masif parçacıkların (WIMP) doğrudan tespit edilememesi, alternatif teorilere olan ihtiyacı artırmıştır. Bu makale, KM'yi uzay-zaman metriği ile ilişkisel bir bağ kuran skaler bir alan olarak tanımlar.

Tüm Reklamları Kapat

Teorik Çerçeve ve Alan Denklemleri

Modelin dinamiği, Einstein-Hilbert eylemine eklenen minimal kuplajlı skaler alan φ ile belirlenir. Alanın Lagrangian formu, yerel enerji yoğunluğu E ve sıcaklık T parametrelerine bağlı bir potansiyel terimi içerir.

Potansiyel fonksiyonu V(φ, T) şu şekilde ifade edilebilir:

V(φ, T) = (1/2) m² φ² + (λ/4) φ⁴ + β Φ(r) − α (E/T)

Tüm Reklamları Kapat

Not: Kullanılan parametreler için örnek değerler:

- α ~ 0.5 (enerji/ısı bağımlılık katsayısı)

- E/T ~ 1 (normalize edilmiş)

- ρ₀ ~ 0.04 M☉/pc³ (yoğunluk ölçeği)

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 50₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

- r_s ~ 10 kpc (scale radius)

Galaktik Dinamik: Cusp-Core Çözümü

İlişkisel Alan Modeli, yüksek enerji yoğunluğuna sahip galaksi merkezlerinde alanın seyreltilmesini öngörür. Bu durum, yoğunluk profilini düzleştirerek gözlemlenen "core" yapısını açıklar:

ρ_φ(r) ∝ exp(−α E/T(r))

Deneysel Testler ve Sayısal Öngörüler

Atom İnterferometrisi ve Faz Kayması

Tüm Reklamları Kapat

Alanın varlığı, ultra-soğuk atom bulutları üzerinde yaratacağı faz kaymaları ile ölçülebilir. Atomik bir sistemdeki toplam faz değişimi Δθ yaklaşık olarak:

Δθ ≈ (m_at / ħ) ∫ ∇φ(x,t) · Δx dt

Laboratuvar koşullarında, modelimiz 10⁻⁹ ile 10⁻¹² radyan mertebesinde bir faz kayması öngörmektedir. Bu değer, mevcut atom interferometrelerinin hassasiyet sınırları içerisindedir.

Tüm Reklamları Kapat

Hata Analizi

Teorinin ayırt edici özelliği, sıcaklık artışıyla alanın etkisinin azalmasıdır. Termal gürültünün aksine, sistem soğutulduğunda sinyal şiddetinin artması "İlişkisel Alan" modelinin imza (signature) kanıtı olacaktır.

Sonuç

Önerilen model, karanlık maddeyi evrenin termodinamik evrimine dinamik yanıt veren ilişkisel bir ağ olarak ele alır. Bu yaklaşım, galaktik rotasyon eğrilerini açıklamakla kalmayıp, laboratuvar düzeyinde yanlışlanabilir (falsifiable) bir zemin sunar.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Kahve Ambarı Geleneksel Türk Kahvesi 250 gr

Geleneksel Türk Kahvesi 225 gr
Geleneksel Türk Kahvesi sevenler için Brezilya’nın Rio Minas bölgesinden gelen %100 Arabica kahve çekirdeklerini özenle kavurduk ve Geleneksel Türk Kahvesi’ni ortaya çıkardık. Orta derecede kavrulan kahve; dengeli asidite, orta yoğunlukta aroma, yumuşak gövdesi ve kremamsı bitiş tadıyla fincanınızda size nefis bir Türk Kahvesi deneyimi sunuyor.

Kahve Ambarı’ndan satın aldığınız Türk Kahvesi çeşitleri haftalık olarak kavrulur. İçerisindeki asidin ve gazların azalması için bir iki gün dinlendirilir. Böylelikle kahvenin içerisindeki aroma ve tatlar daha yoğun bir şekilde ortaya çıkar. Kavrulmuş kahve siparişiniz sonrasında öğütülüp özel korunaklı ambalajıyla paketlenir ve en taze haliyle size ulaşır.

Uğruna isyanlar çıkmış, şarkılar, şiirler, kitaplar yazılmış hayatın her anına dokunan keyif dolu bir mucizedir kahve. Hatırı sayılır misafire gösterilen değer, bazen de yorgunluğu atmak için bir bahanedir. Kız isteme seremonisinin en önemli ritüelidir. Damat adayının sevgisi tuzlu ya da acı kahveyi sessiz sedasız içmesiyle sınanır. Mutluluğun, keyfin, kırk yıllık hatırın kadim hikayesidir Türk Kahvesi.

Devamını Göster
₺215.00
Kahve Ambarı Geleneksel Türk Kahvesi 250 gr

Kaynaklar

1. Gürbüz, İ. (2026). Karanlık Maddenin İlişkisel Alan Modeli, Kozmoloji Arşivi.

2. MAGIS-100 Collaboration (2021). Matter-wave Atomic Interferometry Gravitational Astronomical Observatory.

3. Navarro, J. F., Frenk, C. S., White, S. D. M. (1996). The Structure of Cold Dark Matter Halos.

4. Planck Collaboration (2018). Planck 2018 results. VI. Cosmological parameters, A&A, 641, A6.

Okundu Olarak İşaretle
1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Raporla
Mantık Hatası Bildir
Yukarı Zıpla
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2026 06:40:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/22247

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Gündem
Bağlantı
Ekle
Soru Sor
Stiller
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Aklınızdan geçenlerin bu platformda bulunmuyor olabilecek kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Size Özel
Makaleler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Geçmiş ve Notlar
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
İşaretle
Göz Attım
Site Ayarları

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.

[Site ayalarına git...]
Bu Yazıdaki Hareketleri
Daha Fazla göster
Tüm Okuma Geçmişin
Daha Fazla göster
0/10000
Kaydet
Keşfet
Ara
Yakında
Sohbet
Agora

Bize Ulaşın

ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close