Goethe'nin Şehrinde Faust'u Düşünmek: İnsan Neden Bilmek İster?

Leipzig'de yürürken insanın karşısına yalnızca Bach çıkmıyor.

Bir köşeden dönüyorsunuz, Goethe beliriyor.

Bir pasajdan geçiyorsunuz, Faust karşınıza çıkıyor.

Bir restorana giriyorsunuz, duvarda bir alıntı.

Bir kitapçıya uğruyorsunuz, raflarda yeni baskılar.

Aradan iki yüz yılı aşkın zaman geçmiş olmasına rağmen Goethe hâlâ şehirde yaşamaya devam ediyor gibi.

Özellikle de Leipzig'in en ünlü mekânlarından biri olan Auerbachs Keller'de.

Burası yalnızca eski bir restoran değil.

Aynı zamanda Faust'un en ünlü sahnelerinden birinin geçtiği yer.

Masaların arasında dolaşırken insan ister istemez şu soruyu düşünmeye başlıyor:

Faust neden hâlâ bu kadar önemli?

Belki de çünkü Faust'un hikâyesi aslında hepimizin hikâyesi.

Faust Ne İstiyordu?

Goethe'nin Faust'u sıradan bir insan değildir.

Bilgili biridir.

Çok bilgili.

Felsefe bilir.

Tıp bilir.

Hukuk bilir.

Teoloji bilir.

Hayatını öğrenmeye adamıştır.

Ama buna rağmen mutlu değildir.

Çünkü ne kadar öğrenirse öğrensin, bilmediklerinin daha fazla olduğunu fark etmektedir.

Bir noktada dayanamaz ve şeytanla anlaşma yapar.

Karşılığında bilgi ister.

Agora Bilim Pazarı

Kabil'in Çocukluğu

“Ama hiçbirimiz istediğimiz kişi olamayacaksak ne anlamı var tüm bunların?”Hayatının belirlenmiş, çoktan yazılmış olmasına inanamıyor. Nehirler arasında yer ala…

Devamını Göster

₺362,96

Satın Al Tüm Ürünler

Deneyim ister.

Sınırları aşmak ister.

Bugün kulağa fantastik bir hikâye gibi geliyor.

Ama biraz düşününce çok tanıdık değil mi?

Beynimiz Neden Bilmek İster?

İnsan türünün en tuhaf özelliklerinden biri meraktır.

Aç olmayan bir kedi yeni bir kutuya bakabilir.

Bir maymun yeni bir nesneyi inceleyebilir.

Ama insanlar çok daha ileri gider.

Kara delikleri araştırır.

Kuantum fiziği çalışır.

Ölü dilleri öğrenir.

Mars'a araç gönderir.

Ve bazen bunun kendilerine doğrudan hiçbir faydası yoktur.

Buna rağmen öğrenmek isterler.

Neden?

Çünkü beynimiz merak için ödüllendirilecek şekilde evrimleşmiştir.

Bir sorunun cevabını bulduğumuzda dopamin sistemleri etkinleşir.

Tıpkı bir ödül aldığımızda olduğu gibi.

Yani bilgi yalnızca faydalı değildir.

Aynı zamanda haz vericidir.

Bilginin Laneti

Ama işin bir de Faust tarafı vardır.

Çünkü öğrenmek her zaman huzur getirmez.

Bazen tam tersine.

Daha fazla soru getirir.

Sokrates'in meşhur sözü bu nedenle hâlâ geçerlidir:

"Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir."

Bilgi arttıkça dünyanın karmaşıklığı da görünür hale gelir.

Çocukken birçok şey nettir.

Yetişkinlikte ise gri alanlar çoğalır.

Bilim ilerledikçe cevaplardan çok yeni sorular ortaya çıkabilir.

Faust'un trajedisi biraz da budur.

Bilginin sonuna ulaşmaya çalışırken aslında onun sonsuz olduğunu fark etmesi.

Google Çağında Hepimiz Biraz Faust Olduk

Goethe bugün yaşasaydı muhtemelen şaşırırdı.

Çünkü Faust'un hayal bile edemeyeceği miktarda bilgiye birkaç saniye içinde ulaşabiliyoruz.

Cep telefonlarımızda dünyanın en büyük kütüphaneleri var.

Bir hastalığın mekanizmasını öğrenebiliyoruz.

Bir yıldızın spektrumunu inceleyebiliyoruz.

Bir dil öğrenebiliyoruz.

Ama ilginç biçimde, bilgiye ulaşmak kolaylaştıkça anlam bulmak zorlaşmış gibi görünüyor.

Sorun artık bilgi eksikliği değil.

Bilgi bolluğu.

Faust'un yaşadığı çağda insanlar bilgi arıyordu.

Bizim çağımızda insanlar hangi bilginin önemli olduğunu arıyor.

Goethe'nin Asıl Sorusu

Faust çoğu zaman şeytanla yapılan anlaşma üzerinden anlatılır.

Ama bence Goethe'nin asıl sorusu başka.

Bilginin sınırı var mı?

Ve insan neden sürekli daha fazlasını istiyor?

Bu soru yalnızca bilim insanlarını ilgilendirmiyor.

Hepimizi ilgilendiriyor.

Daha iyi bir iş.

Daha çok para.

Daha çok deneyim.

Daha çok seyahat.

Daha çok başarı.

Daha çok bilgi.

İnsan zihni çoğu zaman "biraz daha" peşinde koşuyor.

Auerbachs Keller'den Ayrılırken

Auerbachs Keller'den çıktığımda Goethe'nin neden hâlâ okunduğunu biraz daha iyi anladığımı düşündüm.

Faust şeytan hakkında bir hikâye değil.

İnsan hakkında bir hikâye.

Merak hakkında.

Tatminsizlik hakkında.

Öğrenme arzusu hakkında.

Belki de insan türünü diğer canlılardan ayıran temel özelliklerden biri bu.

Bilmediğini bilmek.

Ve öğrenmek istemek.

Bazen bunun bedelini ödeyecek olsa bile.

Leipzig bana Bach'ın müziğini hatırlattı.

Ama Goethe bana başka bir şeyi hatırlattı.

İnsan zihni yalnızca düzen ve uyum aramaz.

Aynı zamanda bilinmeyenin peşinden gitmek ister.

Belki medeniyetleri kuran da budur.

Bilimi doğuran da.

Sanatı yaratan da.

Ve belki bizi bugün hâlâ yollara düşüren şey de.

Çünkü her yolculuk, küçük bir Faust hikâyesidir.

Bir soruyla başlar.

Ve çoğu zaman cevaplardan çok daha fazla soruyla sona erer.