Bach Dinlerken Beynimizde Neler Olur?

Leipzig, Thomaskirche, Thomanerchor ve Müziğin Nörobilimi

Leipzig'de cuma akşamı.

Gotik kemerlerin altında yavaş yavaş insanlar yerlerini alıyor. Kilisenin taş duvarları yüzyıllardır olduğu gibi sessiz. Birkaç dakika sonra çocuk sesleri yükselmeye başlıyor. Ardından org devreye giriyor. İlk notalar kubbeye çarpıp geri dönüyor.

Bir konser başlamıyor.

Yaklaşık sekiz yüz yıldır kesintisiz devam eden bir gelenek yeniden hayat buluyor.

Leipzig'deki Thomaskirche'de gerçekleştirilen Motette (Motet) ayin-konserleri, bugün yalnızca turistlerin izlediği kültürel etkinlikler değildir. Burası, Johann Sebastian Bach'ın yaklaşık üç yüz yıl önce yönettiği müziğin hâlâ aynı mekânda yaşamaya devam ettiği ender yerlerden biridir.

İnsan burada yalnızca Bach dinlemez.

Bir geleneği dinler.

Ve belki de farkında olmadan kendi beyninin müzikle kurduğu ilişkiyi de keşfetmeye başlar.

Sekiz Yüz Yıllık Bir Koro

Leipzig'in müzik tarihi Bach ile başlamaz.

1212 yılında kurulan Thomanerchor, dünyanın kesintisiz faaliyet gösteren en eski erkek çocuk korolarından biridir.

Bugün bile bu koroya kabul edilmek büyük bir ayrıcalık sayılır.

Aday çocuklar yalnızca güzel sesleri nedeniyle seçilmez. Müzikal işitme, ritim duygusu, nota okuma becerisi, ses gelişimi ve akademik başarı birlikte değerlendirilir. Kabul edilen öğrenciler Thomasschule'de eğitim görür; normal okul derslerinin yanı sıra yoğun müzik eğitimi alır, haftanın büyük bölümünü provalar ve ayin hazırlıklarıyla geçirir.

Yaklaşık sekiz yüz yıldır binlerce çocuk aynı ilahileri söylemiş, aynı taş koridorlarda yürümüş ve aynı kilisede müzik yapmıştır.

Bach da işte bu geleneğin yalnızca bir halkasıydı.

Belki de en parlak halkası.

Bach'ın Leipzig'e Gelişi

1723 yılında Leipzig Belediyesi yeni bir Thomaskantor arıyordu.

İlk tercih Johann Sebastian Bach değildi.

Önce Georg Philipp Telemann'a teklif götürüldü.

Ardından Christoph Graupner'e.

Her iki girişim de sonuçsuz kalınca görev Bach'a verildi.

Tarih bazen ironiktir.

Leipzig'in üçüncü tercihi, bugün Batı müzik tarihinin en büyük bestecilerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Agora Bilim Pazarı

Ermenrich NT50 Kalınlık Ölçer

Ermenrich NT50 Kalınlık Ölçer, demir veya demir olmayan metalik yüzeyler üzerindeki kaplama kalınlığını ölçmek için taşınabilir bir kalınlık ölçerdir. Boya, ver…

Devamını Göster

₺11.916,85

Satın Al Tüm Ürünler

Thomaskantor Ne İş Yapıyordu?

Bach'ın görevi yalnızca org çalmak değildi.

O, Leipzig'in müzik yaşamının yöneticisiydi.

Thomaner Korosu'nu eğitiyor, yeni eserler besteliyor, öğrencilerin müzik eğitiminden sorumlu oluyor ve şehrin başlıca kiliselerindeki ayin müziklerini düzenliyordu.

Başta Thomaskirche ve Nikolaikirche olmak üzere Leipzig'in önemli kiliselerinde her hafta yeni kantatlar seslendiriliyordu.

Bugün klasik müziğin başyapıtları arasında kabul edilen yüzlerce eser ilk kez bu şehirde yankılandı.

Bach'ın Mezarı Aslında Burada Değildi

Thomaskirche'yi ziyaret edenlerin büyük bölümü sunağın önündeki sade mezarı görünce Bach'ın burada defnedildiğini düşünür.

Gerçek ise biraz farklıdır.

1750 yılında öldüğünde Bach, Leipzig'deki Johanniskirche mezarlığına gömüldü.

Yaklaşık bir buçuk asır sonra mezarı yeniden tanımlandı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Johanniskirche ağır bombardımanda büyük ölçüde yıkılınca, Bach'ın naaşı 1949 yılında bugünkü yerine, Thomaskirche'nin sunağı önüne taşındı.

Dolayısıyla bugün ziyaret ettiğimiz mezar, onun ilk değil, ikinci istirahatgâhıdır.

Motette: Bir Konserden Daha Fazlası

Leipzig'e gelen pek çok ziyaretçi cuma akşamı ya da cumartesi gerçekleştirilen Motetteyi izlemeye çalışır.

İlk bakışta bu etkinlik bir konser gibi görünür.

Oysa Motette'nin kökeni konser salonlarına değil, kilise geleneğine dayanır.

İçinde dua vardır.

İncil okumaları vardır.

Org eserleri vardır.

Ve elbette Thomaner Korosu'nun seslendirdiği Bach motetleri ve kantatları...

Bu nedenle Motette'yi dinlemek, yalnızca Bach'ın müziğini işitmek değildir.

Onun müziğinin yazıldığı bağlamı deneyimlemektir.

Bir konser salonunda Bach dinlemek ile Thomaskirche'de Bach dinlemek arasındaki fark, Shakespeare'i bir sınıfta okumak ile Globe Theatre'da sahnede izlemek arasındaki fark gibidir.

Müzik aynı notalardan oluşur.

Ama anlamı değişir.

Beyin Aslında Bir Tahmin Makinesidir

Tam da burada nörobilim devreye giriyor.

Beynimiz pasif bir dinleyici değildir.

Sürekli tahmin yapan aktif bir sistemdir.

Bir sonraki notanın ne olacağını öngörmeye çalışır.

Melodiyi takip eder.

Ritmi hesaplar.

Beklentiler oluşturur.

Bach'ın müziği ise bu beklentilerle ustaca oynar.

Kontrpuan tekniği sayesinde aynı anda farklı melodiler birbirine cevap verir.

Bir tema kaybolur.

Başka bir seste yeniden ortaya çıkar.

Beklediğiniz çözülme gecikir.

Sonra tam zamanında gelir.

İşte bu küçük sürprizler beynimizin ödül sistemini harekete geçirir.

Dopamin, Düzen ve Güzellik

Müzik dinlerken yalnızca işitme korteksi çalışmaz.

Dikkat ağları,

hafıza sistemleri,

duygusal merkezler,

hareket planlama bölgeleri

ve ödül sistemi aynı anda etkinleşir.

Özellikle dopamin salınımı, sevdiğimiz bir melodinin çözüldüğü anlarda artış gösterir.

Belki de bu nedenle Bach dinlerken zaman yavaşlıyormuş gibi hissederiz.

Belki de bu yüzden bazı pasajlarda tüylerimiz diken diken olur.

Beynimiz düzeni sever.

Ama küçük sürprizleri daha çok sever.

Bach'ın dehası, bu ikisi arasındaki dengeyi olağanüstü bir ustalıkla kurabilmesidir.

Leipzig'den Ayrılırken

Motette sona erdiğinde kilisenin içinde birkaç saniyelik tam bir sessizlik oluşuyor.

Kimse hemen ayağa kalkmıyor.

Sanki herkes biraz önce yaşadığı deneyimi anlamlandırmaya çalışıyor.

Ben de kiliseden çıkarken Bach'ın neden üç yüz yıldır yaşamaya devam ettiğini biraz daha iyi anladığımı düşündüm.

Bu yalnızca güzel melodiler yazmış olmasından kaynaklanmıyor.

Onun müziği, insan beyninin en temel özelliklerinden birine dokunuyor.

Örüntü arayışına...

Meraka...

Düzene...

Ve anlam üretme isteğine...

Belki de bu yüzden Thomaskirche'de bir Motette dinlemek, yalnızca tarihî bir konser izlemek değildir.

İnsan beyninin güzellikle nasıl karşılaştığını sessizce gözlemlemektir.

Sekiz yüz yıldır şarkı söyleyen çocukların sesinde, Bach'ın notalarında ve Gotik kemerlerin yankısında insan, müziğin yalnızca kulağa değil, zihne de hitap ettiğini fark eder.

Leipzig'den ayrılırken bavuluma koyduğum en değerli hatıra, bir konser bileti değildi.

Üç yüz yıldır hiç susmayan bir geleneğin hâlâ yaşamaya devam ettiğini bilmenin verdiği hayranlıktı.

J.S. Bach’a ilişkin bazı (seküler) kayıt önerileri:

J S Bach Air Per Olov Kindgren: https://www.youtube.com/watch?v=oHV0cR2RHuk

Concerto in C major, after von Sachsen-Weimar, BWV 984: Allegro · Ivo Janssen: https://www.youtube.com/watch?v=diYRTIT1IzA

J.S. Bach - Toccata and Fugue in F-Major, BWV 540 (Ullrich Böhme, St. Thomas Church Leipzig): https://www.youtube.com/watch?v=I-ummko047I