FELSEFEDE AKLIN GÜNCELLENMESİ

Felsefe, Antik Yunan döneminde tarihinin en özgür ve bağımsız dönemlerini yaşadı. Bu dönem o kadar büyük bir sorgulama iklimine sahipti ki, nihayetinde Sokrates’in baldıran zehri içerek ölüme gitmesine bile sebep oldu diyebiliriz. Antik Yunan’da felsefe, özerk ve seküler (dünyevi) bir yapıdaydı. Bu bağımsızlığın en büyük sebebi ise "dinden kopuş" süreciydi. Yani insanlık, Mitos’tan Logos’a geçiş yapıyordu. Her şeyi tanrılara atfeden mitolojik açıklamalardan sıyrılan insanoğlu, özgür bir akıl yürütmeyle varoluşu keşfetmeye başlamıştı.

​Ta ki Orta Çağ’ın kutsal kitapları ve dogmatik yapılarıyla tanışana kadar...

​Felsefenin doğasında sınırsızca soru sormak vardır. Ancak Orta Çağ’daki gibi felsefe bir dine dayandırıldığında, oyunun kuralları daha baştan belirlenmiş olur. Eğer bir düşünce yolculuğunun sonu mutlaka kutsal bir kitaba çıkmak zorundaysa, o yolculukta gerçekten özgün bir keşif yapılabilir mi? Felsefe her şeye şüpheyle yaklaşır; "Neden?" ve "Niçin?" sorularını bayraklaştırır. Din ise inanca bağlıdır; sınırları belirlenmiştir ve kuralları tartışılamaz.

​Tam bu noktada sorulması gereken soru şudur: Bir filozof, tamamen kendi akıl ve mantığını kullanarak "Evet, bu dünyayı bir yaratıcı yaratmıştır," sonucuna vardığında felsefe yapmış sayılır mı? Yoksa sadece kutsal kitapların çizdiği sınırlara bağlı kalarak bir yorum mu yapmış olur?

​Bunun cevabını sizler düşünürken, ben naçizane kendi düşüncelerimi aktarmak için sizi tekrar ilk filozofların zamanına götürmek isterim. O dönemde de filozoflar sürekli hakikati arıyorlardı; "Ben kimim?", "Nereden geldim?" gibi sorular akıllarından hiç çıkmıyordu. Peki, o dönemde tanrı kavramı yok muydu? Elbette vardı. Tek tanrılı dinler olmasa da deniz, ay ve aşk gibi pek çok olgunun tanrısı olduğuna inanılan çok tanrılı bir sistem vardı. Yazımızın başında belirttiğimiz gibi; sırf kurulu inanç düzenine ters düştüğü için idama mahkûm edilen Sokrates bile aslında felsefeyi tanrıların tekelinden kurtarma çabası içindeydi.

​O dönemde deniz fırtınalı olduğunda halk, "Deniz tanrısı Poseidon’u kızdırdılar," diye düşünüyordu. Fakat Sokrates ve onun izinden giden filozoflar; hayatı, evreni ve yaşamı Logos (Akıl ve Mantık) ile açıklamaya çalışıyorlardı. Felsefe; dine Hizmet etmek ya da sınırlandırılmak yerine, insanı özgürce düşünmeye sevk ediyordu. Doğal olaylar araştırılırken mitos geride bırakılmış, "arkhe" yani ilk madde arayışı başlamıştı. Hakikati tanrıların katında değil, akıl ve mantıkta arıyorlardı. Bu arayış sonunda kimisi ilk maddeye "su" dedi, kimisi "ateş" dedi; ancak hepsi o yaratılış gücünü kabul ederek onu akıl süzgecinden geçirmeyi başardı. Sonuç olarak ne kadar tanrı vardır diyemeseler de bir gücün var olduğuna inanıyorlardı. Fakat dinlerin doğuşu ile onlarla beraber gelen kutsal kitapları baz alarak fikir yürütselerdi, bence sınırlı felsefe yapmış olurlardı.