Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Biyoloji Felsefesi Nedir? Bilime ve Yaşama Dair Bize Neler Öğretebilir?

Biyoloji Felsefesi Nedir? Bilime ve Yaşama Dair Bize Neler Öğretebilir? unsplash.com
14 dakika
10,250

Son 30 yılda biyolojiye olan felsefi ilginin artması, biyolojik bilimlerin aynı dönemde artan önemini yansıtmaktadır. Günümüzde birçok farklı biyoloji konusunda geniş bir literatür vardır ve bu literatürdeki çalışmaların bütününü tek bir kalemde özetlemek imkânsızdır. Bu yüzden bu yazı biyoloji felsefesinin ne olduğunu açıklamayı amaçlamaktadır. Biyoloji neden felsefe için önemlidir ya da tam tersi, felsefe neden biyoloji için önemlidir?

Biyoloji felsefesinin genel başlığı altında üç farklı felsefi sorgulama vardır. İlk olarak bilim felsefesindeki genel tezler biyoloji bağlamında ele alınır. İkinci olarak biyolojinin kendisindeki kavramsal bulmacalar felsefi analize tabi tutulur. Son olarak geleneksel felsefi sorular tartışılırken biyolojiye başvurulur. İlk iki felsefi çalışma sıklıkla gerçek biyolojinin ayrıntılı bilgi bağlamında yürütülür. Üçüncüde bu daha azdır.

Bu Reklamı Kapat

Biyoloji felsefesi ayrıca biyolojik kuramların belli alanlarına göre alt kategorilere ayrılabilir. Biyoloji paleontoloji gibi tarihi bilimlerden biyoteknoloji gibi mühendislik bilimlerine kadar çeşitli disiplinlerin bir bütünüdür. Her alanda farklı felsefi konular ortaya çıkmaktadır. Bu yazının son bölümü ise filozofların biyolojideki bazı ana disiplinlere nasıl yaklaştığını ele almaktadır.

  1. Biyoloji Felsefesinin Geçmişi
  2. Biyoloji Felsefesinin Üç Türü
  3. Evrimsel Biyoloji Felsefesi
  4. Sistematik Biyoloji Felsefesi
  5. Moleküler Biyoloji Felsefesi
  6. Gelişimsel Biyoloji Felsefesi
  7. Ekoloji ve Koruma Biyolojisi Felsefesi
  8. Biyoloji Felsefesinde Metodoloji

1. Biyoloji Felsefesinin Geçmişi

Çoğu belirgin yenilikte olduğu gibi yakından bir bakış biyoloji felsefesinin ilk zamanlarını ortaya sermektedir. 1950’lerde biyolog J. H. Woodger ve filozof Morton Beckner biyoloji felsefesi üzerine önemli çalışmalar yayımladılar (Woodger 1952; Beckner 1959) ancak daha sonraki felsefi literatürü meydana getiren çalışmalar, bu iki çalışma değildi. Bilim felsefesiyle ilgilenen bazı filozoflar biyoloji hakkında genel epistemolojik ve metafizik düşünceler temelinde iddialarda bulunmuştur. Belki de bu iddiaların en bilineni J. J. C. Smart’ın biyolojinin otonom bir bilim değil, radyo mühendisliği gibi daha temel bilimlerin teknolojik uygulaması olduğu iddiasıydı (Smart 1959, 366). Mühendislik gibi biyoloji de doğa yasalarına ekleme yapamaz. Yalnızca fizik ve kimya yasalarının belirli başlangıç ve sınır koşulları bağlamında nasıl ortaya çıktığını açıklayabilir. Hatta 1969’da zoolog Ernst Mayr ‘bilim felsefesi’ başlıklı kitapların tamamen yanıltıcı olduğunu ve ‘fizik felsefesi’ olarak yeniden başlıklandırılmasını bile savunmuştur (Mayr 1969). Bu yeni alanın ortaya çıkmasındaki etmen Mayr ve F. J. Ayala (Ayala 1976; Mayr 1982) gibi önde gelen biyologların girişimleriydi. Bilim felsefesinin ana görüşlerinden biri haline gelen biyoloji felsefesinin ilk işareti David Hull’ın “Philosophy of Biological Science (Biyoloji Biliminin Felsefesi)" eserinin önde gelen Prentice-Hall Felsefenin Temelleri serisinde yayımlanması olmuştur (Hull 1974). O andan itibaren bu alan hızlıca gelişmiştir. Robert Brandon, 1970’lerin sonlarından, “Biyoloji felsefesiyle ilgilenen beş filozof biliyorum: Marjorie Grene, David Hull, Michael Ruse, Mary Williams ve William Wimsatt.” şeklinde bahsetmiştir (Brandon 1996, xii-xiii). Ancak 1986’ya gelindiğinde Michael Ruse’un “Biology and Philosophy” dergisinin yayımlanması için gerekenden çok daha fazla filozof vardı.

Bu Reklamı Kapat

2. Biyoloji Felsefesinin Üç Türü

Daha önce bahsedildiği gibi üç farklı felsefi sorgulama biyoloji felsefesinin genel başlığı altında yer almaktadır. İlk olarak bilim felsefesindeki genel tezler biyoloji bağlamında ele alınır. İkinci olarak biyolojideki kavramsal bulmacalar felsefi analize tabi tutulur. Son olarak geleneksel felsefi sorular tartışılırken biyolojiye başvurulur. Biyoloji felsefesindeki ilk büyük tartışma, bu sorgulamaların ilkine, yani bilim felsefesindeki genel başlıkları incelemede biyoloji biliminin kullanılmasına örnek olarak gösterilebilir. Kenneth F. Schaffner mantıksal deneyci teori indirgeme modelini klasik Mendel genetiği ve yeni moleküler genetik arasındaki ilişkiye uygulamıştır (Schaffner 1967a; Schaffner 1967b; Schaffner 1969). David Hull bu girişimden çıkarılacak dersin Mendel genetiğinin moleküler genetiğe indirgenemez olduğunu ileri sürmüştür (Hull 1974; Hull 1975). Bu tartışma 1970 ve 1980’lerdeki özel bilimlerin daha temel bilimlerden özerk olduğunu savunan kısmi fikir birliğini güçlendirmiştir (Fodor 1974; Kitcher 1984). Ancak biyolojideki moleküler devrimin bilimsel indirgemenin başarılı bir örneği olmadığı iddiasının apaçık mantıksızlığı da çok daha yeterli teori indirgeme modellerinin oluşmasına yol açmıştır (Wimsatt 1976; Wimsatt 1980; Schaffner 1993; Waters 1994; Sarkar 1998).

Diğer bir önemli tartışmada ise filozoflar biyolojinin kendi içindeki kavramsal bulmacaları çözmeye çalışmıştır. Üreme başarısı kavramı evrim teorisinin merkezinde olmasına karşın her zaman tartışmalı olmuştur. Bu kavram şaşırtıcı bir şekilde biyologların “eğer evrim yasalarını tam anlamıyla oluşturmaya çalışırsak totolojilere indirgiyor gibi görünürüz. Bu nedenle Andromeda'da bile ‘uyum başarısı en yüksek olan hayatta kalır’ dediğimiz farz edildiğinde, ‘uyum başarısı’nı ‘hayatta kalma’ açısından tanımlamak gereklidir” eleştirisinden kaçmasının zor olduğunu kanıtlamıştır (Smart 1959, 366). 1970’lerde biyoloji felsefesiyle ilgilenen yeni nesil filozoflar, uyum başarısının organizmaların bağlı özelliği olduğunu, diğer bir deyişle her bir organizmanın uyum başarısının o organizmanın belirli fiziksel özelliklerinin ve çevresinin bir sonucu olduğunu ancak aynı seviyede uyum başarısına sahip iki organizmanın çok farklı fiziksel özellikler vasıtasıyla da aynı seviyede uyum başarısını yakalayabileceğini belirterek başlamışlardır (Rosenberg 1978). Alexander Rosenberg ve Mary B. Williams uyum başarısının, anlamını evrim teorisinin aksiyomatik formülasyonundan alan indirgenemez ilkel bir isim olduğunu savunarak tartışmaya devam etmiştir (Rosenberg 1983; Sober 1984a; Williams & Rosenberg 1985). Ancak totoloji problemine açık ara en çok tercih edilen çözüm, bu bağlı özelliğin doğal bir eğilim, yani muhtemel döl sayısının olasılık dağılımı olduğunu ileri sürmekti (Mills & Beatty 1979). Uyum başarısı üreme başarısı olarak tanımlansa da uyum başarısı en yüksek organizmaların en çok döle sahip olması, zar atıldığında çift rakam gelme olasılığının altı gelmesi olasılığından daha yüksek olması totolojisinden daha farklı değildir. Uyum başarısı yüksek organizmaların hayatta kalma ve zar atıldığında her sayının eşit olasılığa sahip olma eğilimleri, ne olacağı hakkında hatalı öngörülerde bulunmamıza neden olmaktadır ama örneklem boyutu arttıkça bu öngörüler daha güvenilir hale gelmektedir. Ancak popülasyon biyolojisinde aslında uyum başarısının oynadığı tüm rolleri oynayabilen bir olasılık dağılımı veya dağılım kümesi belirlemenin mümkün olup olmadığı ise belirsizdir.

"Kavramsal bulmaca" ifadesi ise çok geniş anlamıyla anlaşılmalıdır. Biyoloji felsefesiyle ilgilenen filozofların yaptığı kavramsal çalışmalar çoğu durumda teorik biyolojiyle iç içedir. Bu çalışmalar ayrıca filozofların biyologlar tarafından oluşturulan argüman zincirlerini eleştirmesine ve böylece süregelen biyoloji tartışmalarına doğrudan girmelerine yol açmaktadır. Aynı şekilde bilim felsefesindeki genel konular üzerinde çalışmak için biyolojiden örneklerin kullanılması olarak tanımlanan biyoloji felsefesinin ilk türü, bazen biyoloji metodolojisinin gelişmesine yönelik belirli tavsiyeler yoluyla biyolojiye geri bildirimde bulunmaktadır. Filozofların sıklıkla biyoloji dergilerinde ve biyologların da biyoloji felsefesi dergilerinde yayım yapmaları biyoloji felsefesi literatürünün şaşırtıcı bir özelliğidir. Biyoloji felsefesi biyoloji ve toplum arasında önemli bir aracı rolü de üstlenmektedir. Biyolojinin popüler açıklamaları deneysel bulgulardan çok fazla bilgi edinmektedir. Bu nedenle bilim felsefesiyle ilgilenen filozofların belirli biyolojik bulguların önemine dair yorumları değerlendirmede bariz bir rolü de vardır (Stotz & Griffiths 2008).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Biyoloji felsefesinin üçüncü bir türü de filozoflar etik ve epistemoloji gibi geleneksel felsefi konulardaki görüşleri desteklemek için biyolojiye başvurduklarında ortaya çıkmaktadır. Biyolojik teleolojiye dair geniş literatür bunun tipik bir örneğidir. Teleolojik dilin evrimsel yorumunu ifade etmek için ‘teleonomi’ teriminin ortaya çıktığı dönemde (Pittendrigh 1958) ‘modern sentez’in doğuşuna olan kısa bir ilgiden sonra işlev ve amaç yönelimli bakış açısı evrimsel biyologlar tarafından nispeten sorunsuz olarak görülmüştür. Fakat 1970’lerde filozoflar hastalık ve bozukluk gibi normatif kavramlara sağlam ve bilimsel bir temel sağlamak için biyolojiye başvurmaya başlamışlardır (Wimsatt 1972; Wright 1973; Boorse 1976). En nihayetinde bu felsefi tartışma, modern sentez biyolojisiyle ilgili görüşe temel olarak benzer bir teleolojik dil analizi sağlamıştır (Millikan 1984; Neander 1991). İşlevin ‘etiyolojik kuram’ına göre bir özelliğin işlevleri o özelliğin seçilmesini sağlayan etkinliklerin bir bütünüdür. ‘Etiyolojik’ veya ‘doğru’ işlev genel olarak felsefenin, özellikle de dil ve zihin felsefesinin kavramsal araç setinin bir parçası haline gelmiştir.

3. Evrimsel Biyoloji Felsefesi

Biyoloji felsefesi ayrıca biyolojik kuramların belli alanlarına göre alt kategorilere ayrılabilir. Yakın zamana kadar evrim teorisi felsefe alanında en çok ilgi çeken konuydu. Bu çalışma bilim felsefesinde kuramların ‘anlamsal görüşü’ gibi genel bir tezi desteklemek için tasarlanmıştır (Lloyd 1988). Ancak bu çalışmanın çoğu, teorinin içinde gelişen kavramsal bulmacalarla ilgilenmektedir ve çoğu zaman saf bilim felsefesine olduğu kadar kuramsal biyolojiye de benzemektedir. Elliot Sober’in “The Nature of Selection: Evolutionary theory in philosophical focus (Seçilimin Doğası: Felsefi açıdan evrim teorisi” (Sober 1984b) adlı klasik çalışmasının vurguladığı nokta, çoğu filozofun biyoloji felsefesinden haberdar olmasını sağlamıştır. Sober, popülasyon genetiğindeki açıklama yapılarını dinamikteki kuvvetlerin birleşimine benzeşim (anoloji) yoluyla analiz etmiş ve gen frekansında zamanla meydana gelen esas değişimi seçilim, sürüklenme ve mutasyon gibi birçok farklı ‘kuvvet’in sonucu olarak ele almıştır. Geleneksel evrim teorisinin matematiksel özü olan popülasyon genetiğinin böylesine itinalı ve metodolojik analizi ilginç sonuçlar vermeye devam etmektedir (Pigliucci & Kaplan 2006; Okasha 2007).

1980’lerde evrim teorisine olan yoğun felsefi ilgi kısmen E.O. Wilson’ın “Sociobiology: The New Synthesis (Sosyobiyoloji: Yeni Bir Sentez)" (Wilson 1975) ve Richard Dawkins’in “Gen Bencildir (The Selfish Gene)” (Dawkins 1976) kitaplarının yayımlanmasıyla ortaya çıkan sosyobiyoloji üzerine tartışmalarla açıklanabilir. Gerçek evrim biriminin tek tek her bir Mendel aleli olduğu iddiası, ‘seçilim birimi’ sorusu (Brandon and Burian 1984) ve ‘adaptasyonculuk’ (Dupré 1987) konusu üzerine yapılan felsefi çalışmalarda bir patlamaya neden olmuştur. Muhtemelen bu sayede filozoflar uzun yıllar sonra 1990’larda evrimsel biyoloji içindeki bazı ‘grup seçilimi’ formlarının rehabilitasyonuna büyük katkıda bulunmuş oldu (Sober and Wilson 1998).

‘Adaptasyonculuk’ üzerine yapılan tartışmalar evrimin optimal (en iyi) tasarımları meydana getirip getirmediği, optimalite varsayımlarının metodolojik rolü ve evrim teorisinin açıklama amaçları hakkında geniş bir alana yayılmış birtakım soruları içermeye başlamıştır. Yapılan felsefi çalışmalar, tartışmadaki bu durumları ayırt etmeye ve biyoloji literatüründe görülen ‘adaptasyonculuk’ lehinde ve aleyhindeki polemik karmaşayı azaltmaya yardımcı olmuştur (Orzack and Sober 2001).

4. Sistematik Biyoloji Felsefesi

Sistematiğin (E.N. taksonomi) felsefi tartışması 1960 ve 1970’lerde bu disiplinde meydana gelen ‘bilimsel devrim’e bir cevaptı. Bu devrim, sistematiği önce nicel yöntemlerin uygulanmasıyla, ardından sistematiğin tek amacının organizma grupları arasındaki evrimsel ilişkiyi (filogeni) temsil etmek olması gerektiğini savunan ‘kladistik yaklaşım’la dönüştürüldüğünü görmüştür. Bilim felsefesinden gelen fikirler her iki dönüşümü de savunmak için kullanılmıştır. Filozof David L. Hull bu iki devrim boyunca bilimsel tartışmalara aktif olarak katılmıştır (Hull 1965; Hull 1970; Hull 1988; ayrıca bk. Sober 1988).

Bu Reklamı Kapat

Biyolog Michael Ghiselin’in, biyolojik türlerin ontolojik durumu hakkında sistematiğin temelde yanıldığını ileri sürmesi filozofların ilgisini uyandırmıştır (Ghiselin 1974). Türler, kimyasal elementlerin maddenin çeşitleri olduğu anlamda organizmaların çeşitleri değildir. Daha ziyade milletler ve galaksiler gibi tarihsel ögelerdir. Tek tek her bir organizma, evlilik yüzüğünün bir altın örneği olduğu anlamda türlerin örneği de değildir. Daha ziyade tıpkı bir bireyin ailenin bir parçası olması gibi türlerin birer parçalarıdır. Smart’ın daha önce belirttiği gibi bunun sonucu, biyolojik türler hakkında en azından evrende her zaman ve her yerde doğru olan geleneksel yasalar anlamında hiçbir ‘doğa yasası’ olmamasıdır (Smart 1959). Bu da biyoloji felsefesiyle ilgilenen filozofların yeni doğa yasaları anlayışını savunmalarına yol açmıştır (Mitchell 2000).

Ancak türlerin ‘bireyler’ olduğu görüşü, türler hakkındaki diğer önemli soruları cevapsız bırakmakta ve kendi içinde yeni sorunlara neden olmaktadır. Güncel biyoloji literatüründe yaklaşık yirmi farklı ‘tür konsepti’ görülmektedir ve bunların yararlı tarafları, karşılıklı ilişkileri, tutarlılıkları ya da tutarsızlıkları felsefi tartışmanın ana konusu olmuştur.

Biyolojik türler ‘doğal gruplaşma’nın (natural kind) klasik örneklerinden biridir. Sistematik felsefesi, genel bilim felsefesindeki sınıflandırma ve doğal gruplar hakkında yapılan son çalışmalar üzerinde büyük bir etkiye sahip olmuştur (Dupré 1993; Wilson 1999).

5. Moleküler Biyoloji Felsefesi

Daha önce bahsedildiği gibi Mendel genetiğinin moleküler genetiğe indirgenmesi biyoloji felsefesinde tartışılan ilk konulardan biriydi. Schaffner ile Hull arasındaki ilk tartışmayı ‘indirgeme karşıtı uzlaşı’ takip etmiştir (Kitcher 1984). İndirgemeci görüş Kenneth Waters’ın bir seri önemli yazısında yeniden canlanmıştır (Waters 1990; Waters 1994) ve güncel problem indirgeme ile indirgenemezlik arasında basit bir seçim olmasa da bu iki disiplin arasındaki bilişsel ilişki üzerine tartışma halen sürmektedir. Lidney Darden, Schaffner ve diğer düşünürler, moleküler biyolojideki açıklamaların tek bir ontolojik seviyeyle sınırlı olmadığını ve bu yüzden 19. yüzyıl fiziğinde fenomenolojik gaz yasalarının moleküler kinematiğe indirgenmesi gibi klasik örneklerden türeyen ‘indirgeme’ düşüncelerinin uygulanamaz olduğunu savunmuştur (Darden & Maull 1977; Schaffner 1993). Buna ek olarak moleküler biyoloji, doğa bilimlerinden aşina olunan birtakım yasa ve matematiksel model temeline oturtulmuş büyük bir kurama da sahip değildir. Bunun yerine bir model organizmada detaylı şekilde incelenip açıklanmış çok spesifik mekanizmalar, aynı ya da ilişkili moleküler etkileşenleri kullanan diğer organizmalardaki, aynı olmasa da, benzer mekanizmaların incelenmesine olanak sağlayan ‘örnek’ görevi görmektedir. Darden ve diğer düşünürler, varlıkların belli derlemleri ve kendilerine özgü aktiviteleri olan bu ‘mekanizmalar’ın yalnızca moleküler biyolojide değil, başka birçok özel bilim dalında da bilimsel keşfin ve bilimsel açıklamanın temel birimi olduğunu ileri sürmüştür (Machamer, Darden et al. 2000; ayrıca bk. Bechtel & Richardson 1993).

Bu Reklamı Kapat

Moleküler biyoloji felsefesinde bir diğer önemli konu da genin tanımı olmuştur (Beurton, Falk & Rheinberger 2000; Griffiths & Stotz 2007). Filozoflar ayrıca genetik bilgi kavramı üzerine çokça eser yazmıştır. Bu konudaki literatürün genel düşüncesi, bu kavramın moleküler biyologların ona verdiği önemin hakkını teslim edecek şekilde yeniden yapılandırılmasının zor olduğudur (Sarkar 1996; Maynard Smith 2000; Griffiths 2001; Jablonka 2002).

6. Gelişimsel Biyoloji Felsefesi

1980’lerde ‘adaptasyonculuk’ yapılan üzerine tartışmalar, filozofları evrimsel biyoloji özelliklerinin açıklamaları ve aynı özelliklerin gelişimsel biyolojideki açıklamaları arasındaki karmaşık etkileşimlere yakınlaştırmıştır. Gelişimsel biyoloji seçilime maruz olabilecek muhtemel varyasyon türlerine ışık tutmaktadır ve evrimin sonuçlarının mevcut seçenekler (‘gelişimsel kısıtlamalar’) açısından ne kadar anlaşılabileceği sorusunu ortaya atmaktadır (Maynard Smith, Burian et al. 1985). Gelişimsel kısıtlamalar üzerine yapılan tartışmalar, gelişimsel biyolojiye yalnızca evrimsel sorulara cevap sağlayıp sağlayamayacağı açısından bakmıştır. Ancak Ron Amundson’ın belirttiği gibi gelişimsel biyologlar kendi sorularını sormaktadır ama bu soruları sormak için farklı bir ‘kısıtlama’ kavramı gerekmektedir (Amundson 1994). 1990’larda her iki açıklamayı da birleştirmeyi vaat eden yeni bir alan olan evrimsel gelişimsel biyolojinin doğuşu bu alanı metodolojik bir bakış açısıyla nitelendirmeyi hedefleyen azımsanmayacak bir felsefi literatürü meydana getirmiştir (Maienschein & Laubichler 2004; Robert 2004; Amundson 2005; Brandon & Sansom 2007).

7. Ekoloji ve Koruma Biyolojisi Felsefesi

Yakın zamana kadar bu alan biyoloji felsefesinde çok geri kalmış bir alandı. Aslında bu durum şaşırtıcıdır çünkü bu alan yukarıda bahsedilen her üç biyoloji felsefesi yaklaşımı için de belirgin bir potansiyel taşımaktadır. Ayrıca çevre etiği üzerine önemli felsefi çalışmalar vardır ve bu alanda ortaya çıkan soruların cevaplandırılmasının ekoloji ve koruma biyolojisinin eleştirel bir incelemesini gerektirdiğini düşünmek mantıklı görünmektedir. Doğrusu bu alanda temel oluşturmaya çalışan önemli bir eser olan Kristin Shrader-Frechette ve Earl McCoy’un “Method in Ecology: Strategies for Conservation (Ekolojide Metot: Korumaya Yönelik Stratejiler)” kitabı (1993) önceki yıllarda ekolojinin felsefede göz ardı edilmesi karşısında bahsedilmesi gereken saygın bir örnektir.

Son yıllarda filozoflar ekolojiye önem vermeye başlamış ve birçok önemli kitap ortaya çıkmıştır (Cooper 2003, Ginzburg & Colyvan 2004, Sarkar 2005, MacLaurin & Sterelny 2008). Tartışmalar ekolojideki matematiksel modeller ve deneysel veriler arasındaki sorunlu ilişkiye, ekolojik istikrar fikriyle ‘doğa dengesi’ne ve biyolojik çeşitliliğin tanımına odaklanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

8. Biyoloji Felsefesinde Metodoloji

Biyoloji felsefesinde çoğu çalışma doğalcı (natüralist) olmasının yanında felsefe ve bilim arasında herhangi bir yöntem veya içerikte derin bir süreksizlik olmadığını kabul etmektedir. Kuramsal olarak, biyoloji felsefesi bilgi bazında değil, yalnızca sorduğu sorular açısından biyolojiden ayrılmaktadır. Filozoflar, biyologlardan daha fazla biyoloji tarihi bilmelerine rağmen daha az uygulamalı becerilere sahiptir ama yine de biyolojinin içeriğiyle profesyonel seviyede uğraşmayı amaçlamaktadır. Biyoloji felsefesiyle ilgilenen filozofların odaklandıkları alanlarda akademik yeterliliğe sahip olmaları ve bilimsel ortaklıklarda bulunmaları yaygındır. Biyoloji felsefesinin doğalcılığı ve bilime olan ilgilerinin sürekliliği, bilim felsefesinde, özellikle de sinirbilim felsefesinde yer alan pek çok çalışmayla ortaktır (Bechtel, Mandik et al. 2001).

Biyolojinin soruları ile biyoloji felsefesinin soruları arasındaki ayrım bile tam olarak net değildir. Yukarıda belirtildiği gibi biyoloji felsefesiyle ilgilenen filozoflar bilimin doğası yla ilgili genel sorular, biyolojideki kavramsal bulmacalar ve biyolojik bilimlerden edinilecek cevaplarla aydınlanmaya açık gibi görünen geleneksel felsefi sorular olmak üzere üç farklı türde soru yöneltir. İkinci türde sorular yöneltirken biyoloji felsefesiyle kuramsal biyoloji arasında bir fark yoktur. Ancak bu durum biyoloji felsefesiyle ilgilenen filozofların ‘biyoloji üzerine amatörce çalışma’ sorumluluklarını terk etmekle suçlanmalarına neden olurken "Gen Bencildir (The Selfish Gene)" (Dawkins 1976) gibi bir kitabın da biyolojinin felsefi tartışmasına önemli bir katkı yaptığı aynı derecede söylenebilir. Elbette ki filozofların profesyonel becerileri bu kavramsal bulmacalarda olduğu kadar diğer iki tür soruda da yararlıdır. Bu üç soru türünün tümü biyolojik bilimlerin spesifik bulgularına yalnızca karmaşık argüman dizileriyle ilişkilendirilebilir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Stanford Encyclopedia of Philosophy | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 18:09:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7341

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Zaman
Karanlık
Mikoloji
Nöron
Kalori
Ergen
Böcek
Patlama
Bilimsel
Kontrol
Evrimleşme
Genom
Öğrenme Alanı
Ekonomi
Karbonhidrat
Elektrokimya
Hamile
Öne Çıkan
Algoritma
Konuşma
Diyet
Tür
Şempanze
Karanlık Enerji
Hukuk
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.